ارتباط سبز در طبیعت به کمک اینترنت چوبی؛
وقتی درختان زبان یکدیگر را می‌فهمند

در نگاه نخست، جنگل صحنه‌ای از سکوت مطلق و رقابتی بی‌رحمانه به نظر می‌رسد. ما عادت داریم طبیعت را صحنه‌ای برای مبارزه و بقا بدانیم؛ جایی که هر موجودی تنها به فکر بقای خود است و درختان نیز نهادهایی ایستا و ساکن هستند که تنها با خورشید و خاک در تعامل‌اند. اما در حقیقت جنگل‌ها سیستم‌های زنده، پیچیده و ارتباطی هستند که در آن‌ها درختان نه تنها ساکت نیستند، بلکه شبکه‌ای عظیم از تبادل اطلاعات و منابع را شکل داده‌اند.

به گزارش سیناپرس، بر خلاف تصور عموم مردم، درختان رشد کرده در یک اکوسیستم جنگلی با شبکه ای گسترده و حیرت انگیز با یکدیگر مرتبط بوده و اطلاعات مورد نیاز خود را رد و بدل می کنند. این پدیده که در ادبیات علمی به شبکه میسلیوم یا اینترنت چوبی (Wood Wide Web) معروف است، دریچه‌ای تازه به سوی درک عمیق‌تر از همزیستی و همکاری در طبیعت گشوده است.

محرک اصلی این ارتباطات شگفت‌انگیز، قارچ‌های میکروسکوپی هستند که در بستر خاک زندگی می‌کنند. رشته‌های نازک و تارمانندی این قارچ‌ها، که به آن‌ها هایف می‌گویند، به گونه‌ای در خاک گسترش می‌یابند که می‌توان آن‌ها را زیرساختی فراتر از تصور دانست. این رشته‌ها به ریشه درختان متصل شده و نوعی رابطه همزیستی مفید ایجاد کرده و  در ازای دریافت قند و کربن که توسط درختان از طریق فتوسنتز تولید می‌شود، مواد مغذی مانند نیتروژن، فسفر و آب را با کارایی بسیار بالا به ریشه درختان منتقل می‌کنند.
اما نکته حیرت‌انگیز اینجاست که این اتصال، صرفاً یک رابطه دوطرفه ساده نیست؛ بلکه هزاران درخت مختلف را به هم پیوند می‌زند و شبکه‌ای یکپارچه را پدید می‌آورد.

تحقیقات پژوهشگران نشان داده است که درختان از طریق این شبکه زیرزمینی، سیگنال‌های شیمیایی را رد و بدل کرده و زمانی که یکی از درختان مورد حمله آفات قرار می‌گیرد، هشدارهایی را از طریق این مسیرها به همسایگان خود ارسال می‌کند.

در پاسخ به این هشدار، درختان دیگر پیش‌دستی کرده و موادی دفاعی ترشح می‌کنند تا از خود محافظت نمایند. این مکانیسم دفاعی جمعی، اثبات می‌کند که درختان دارای نوعی هوشیاری محیطی و توانایی تشخیص خطر هستند.

گفتنی است علاوه بر انتقال هشدارها، شبکه اینترنت چوبی درختان، نقش حیاتی در توزیع منابع ایفا می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که درختان سالم و بزرگ‌تر، که نور بیشتری دریافت می‌کنند و انرژی اضافی دارند، بخشی از کربن و مواد مغذی خود را از طریق شبکه قارچی به درختان جوان‌تر، بیمار یا آن‌هایی که در سایه درختان بلند قرار گرفته‌اند، اهدا می‌کنند.

این رفتار که در ابتدا با منطق سنتی رقابت در تضاد به نظر می‌رسد، در واقع استراتژی هوشمندانه‌ای برای حفظ تنوع زیستی و پایداری کل اکوسیستم است زیرا اگر درختان جوان از بین بروند، ساختار جنگل تضعیف شده و در نهایت سلامت کل جامعه گیاهی به خطر می‌افتد. بنابراین، کمک به دیگران، نوعی بیمه برای بقای خود نیز محسوب می‌شود.

این یافته‌های علمی پیامدهای فلسفی و اخلاقی مهمی نیز دارد. توجه داشته باشید که ما اغلب انسان‌محور فکر می‌کنیم و همکاری و همدلی را ویژگی‌هایی منحصر به فرد برای موجودات اجتماعی پیچیده می‌دانیم اما مشاهده این رفتار در میان درختان به ما یادآوری می‌کند که همکاری و حمایت متقابل، ریشه‌های عمیقی در تاریخ تکامل حیات دارد. طبیعت تنها صحنه‌ای برای جنگ نیست، بلکه نمایشگاهی باشکوه از همبستگی و وابستگی متقابل است.

به باور گیاه شناسان، درک این حقیقت علمی، نه تنها دیدگاه ما را نسبت به جهان زیسته تغییر می‌دهد، بلکه اهمیت حفاظت از جنگل‌ها را بیش از پیش برجسته می‌سازد. قطع درختان قدیمی و نابودی پوشش گیاهی، تنها از دست دادن تعدادی از درختان نیست، بلکه تخریب زیرساخت‌های ارتباطی و غذایی یک جامعه زنده است. هر درخت قطع شده، گره‌ای از این شبکه عظیم را پاره می‌کند و تعادل ظریف اکوسیستم را بر هم می‌زند.

در خاتمه خاطر نشان می شود که این موضوع یکی از مباحث داغ و پرطرفدار در اکولوژی مدرن است که توسط دانشمندان برجسته‌ای به طور گسترده پژوهش شده است. اگرچه اصطلاح  اینترنت چوبی بیشتر جنبه رسانه‌ای دارد، اما مقالات علمی متعددی در ژورنال‌های معتبر بین‌المللی درباره مکانیسم‌های شبکه میسکیولار (Mycorrhizal Networks)  و تبادل سیگنال‌ها منتشر شده است.

مترجم: فاطمه کردی