سهم انرژی کم‌کربن از برق جهان ۴۳ درصد شد
گزارش تازه دانشمندان اقلیم‌شناس نشان می‌دهد از میان ۱۶ شاخص کلیدی وضعیت اقلیم زمین، هفت شاخص به رکوردهای بی‌سابقه رسیده‌اند؛ درحالی‌که انتشار گازهای گلخانه‌ای و مصرف سوخت‌های فسیلی همچنان افزایش می‌یابد، منابع کم‌کربن اکنون حدود ۴۳ درصد برق جهان را تأمین می‌کنند.
به گزارش سیناپرس، بحران اقلیم زمین در سال ۲۰۲۶ نشانه‌های نگران‌کننده‌تری از خود بروز داده است. بر اساس تازه‌ترین گزارش سالانه گروهی بین‌المللی از دانشمندان، افزایش غلظت دی‌اکسیدکربن جو، تشدید گرمایش جهانی، کاهش یخچال‌های طبیعی و افزایش خسارت آتش‌سوزی‌های جنگلی از جمله روندهایی هستند که وضعیت اقلیمی سیاره را بحرانی‌تر کرده‌اند.
این گزارش هفتمین به‌روزرسانی مجموعه پژوهش‌های سالانه «وضعیت اقلیم» است که با هدف بررسی شاخص‌های حیاتی زمین و فعالیت‌های انسانی مؤثر بر آن‌ها تهیه می‌شود. نتایج این پژوهش در نشریه علمی BioScience منتشر شده است.
هفت شاخص اقلیمی در محدوده رکوردهای تاریخی
پژوهشگران از میان ۱۶ شاخص اقلیمی که به‌طور مستمر رصد می‌شوند، هفت مورد را در سطوح رکوردشکن شناسایی کرده‌اند. سایر شاخص‌ها نیز روندهایی نگران‌کننده نشان می‌دهند.
یکی از مهم‌ترین یافته‌ها، افزایش غلظت دی‌اکسیدکربن جو به بیش از ۴۲۸ قسمت در میلیون در ماه مه است؛ سطحی که طبق گزارش، در دو میلیون سال گذشته سابقه نداشته است.
افزایش انتشار دی‌اکسیدکربن ناشی از فعالیت‌های انسانی، به‌ویژه استفاده از سوخت‌های فسیلی، عامل اصلی این روند به شمار می‌رود. غلظت این گاز در جو اکنون حدود ۵۰ درصد بیشتر از سطح آن در اواخر قرن هجدهم، پیش از انقلاب صنعتی، است.سرعت گرمایش جهانی نیز افزایش یافته است. بر اساس داده‌های گزارش، میانگین نرخ افزایش دمای زمین از حدود ۰٫۱۹ درجه سانتی‌گراد در هر دهه طی سال‌های ۱۹۷۰ تا ۲۰۱۰، به حدود ۰٫۳۶ درجه در هر دهه در دوره اخیر رسیده است.
ویلیام ریپل، بوم‌شناس دانشگاه ایالتی اورگن و یکی از نویسندگان اصلی گزارش، می‌گوید بی‌ثبات‌شدن سریع سامانه اقلیمی دیگر صرفاً هشداری درباره آینده نیست، بلکه به وضعیتی تبدیل شده است که اکنون باید آن را تشخیص داد و برای مهار آن اقدام کرد.
عقب‌نشینی یخچال‌ها و افزایش خطر آتش‌سوزی
تغییرات اقلیمی علاوه بر افزایش دمای زمین، پیامدهای گسترده‌ای برای یخچال‌های طبیعی، سطح آب دریاها و اکوسیستم‌های زمینی داشته است.طبق گزارش، ضخامت یخچال‌های طبیعی و جرم یخ گرینلند به پایین‌ترین سطوح ثبت‌شده رسیده است. ذوب یخ‌ها، همراه با انبساط حرارتی آب دریا بر اثر گرم‌شدن، به افزایش سطح آب اقیانوس‌ها کمک می‌کند و خطرات بیشتری برای مناطق ساحلی به همراه دارد.
آتش‌سوزی‌های جنگلی نیز به یکی از عوامل مهم تخریب پوشش گیاهی تبدیل شده‌اند. این آتش‌سوزی‌ها در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰٫۸ میلیون هکتار از پوشش درختی جهان را از بین بردند؛ رقمی که سومین میزان بالای ثبت‌شده تاکنون محسوب می‌شود.
این روند نگرانی دیگری نیز ایجاد می‌کند: آتش‌سوزی‌ها کربن ذخیره‌شده در پوشش گیاهی را آزاد می‌کنند و می‌توانند با افزایش گازهای گلخانه‌ای، به تشدید گرمایش جهانی دامن بزنند. در نتیجه، چرخه‌ای بازخوردی شکل می‌گیرد که مهار بحران را دشوارتر می‌کند.
مصرف سوخت‌های فسیلی همچنان رکورد می‌زند
با وجود گسترش فناوری‌های انرژی پاک، وابستگی جهان به سوخت‌های فسیلی همچنان ادامه دارد.بر اساس گزارش، مصرف سوخت‌های فسیلی در سال ۲۰۲۵ حدود ۰٫۹ درصد افزایش یافت و مصرف نفت، زغال‌سنگ و گاز طبیعی همگی به رکوردهای جدید رسید. همچنین انتشار سالانه دی‌اکسیدکربن مرتبط با انرژی برای نخستین‌بار از ۴۱ میلیارد تن فراتر رفت.
این ارقام نشان می‌دهد که توسعه فناوری‌های پاک، به‌تنهایی برای مهار بحران اقلیم کافی نیست و کاهش واقعی انتشار گازهای گلخانه‌ای مستلزم تغییرات گسترده در شیوه تولید و مصرف انرژی است.
کریستوفر ولف، دانشمند داده و از نویسندگان اصلی گزارش، معتقد است افزایش سهم منابع کم‌کربن می‌تواند نشانه‌ای از شکل‌گیری دوره‌ای تازه در نظام انرژی جهان باشد؛ دوره‌ای که در آن برق و فناوری‌های پاک نقش محوری‌تری ایفا می‌کنند.
سهم ۴۳ درصدی برق کم‌کربن؛ روزنه‌ای برای امید
در کنار روندهای نگران‌کننده، گزارش به نشانه‌هایی از تحول فناوری و اجتماعی نیز اشاره می‌کند. انرژی خورشیدی و بادی در حال گسترش‌اند و پیشرفت فناوری‌های ذخیره‌سازی باتری، امکان استفاده گسترده‌تر از منابع تجدیدپذیر را فراهم کرده است.اکنون منابع کم‌کربن حدود ۴۳ درصد برق جهان را تأمین می‌کنند. این منابع شامل انرژی‌های تجدیدپذیر و انرژی هسته‌ای هستند که در مقایسه با سوخت‌های فسیلی، انتشار کربن بسیار کمتری در مرحله تولید برق دارند.
بااین‌حال، سهم قابل‌توجه انرژی کم‌کربن هنوز به کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی و انتشار جهانی منجر نشده است. از همین رو، پژوهشگران تأکید می‌کنند که سرعت گذار انرژی باید به‌طور چشمگیری افزایش یابد.
مهار بحران به تغییرات گسترده نیاز دارد
نویسندگان گزارش تأکید می‌کنند که راهکارهای فنی بسیاری برای مقابله با تغییرات اقلیمی در دسترس‌اند و هزینه رقابتی آن‌ها نیز رو به بهبود است؛ اما بحران اقلیم از ارتباط پیچیده میان نظام‌های انرژی، اقتصاد، جامعه و اکوسیستم‌ها تأثیر می‌پذیرد.به همین دلیل، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای باید با سازگاری مؤثر با پیامدهای تغییر اقلیم و حفاظت از اکوسیستم‌ها همراه شود. اصلاح الگوهای مصرف انرژی، تغییر در نظام‌های غذایی، بازنگری در اولویت‌های اقتصادی و بهبود ساختارهای حکمرانی نیز از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند در این مسیر نقش داشته باشند.
پژوهشگران هشدار می‌دهند که بدون چنین تحولاتی، تثبیت سامانه اقلیمی و کاهش خطر عبور از آستانه‌های بحرانی زمین دشوار خواهد بود.
جمع‌بندی این گزارش آن است که جهان هم‌زمان با دو روند متضاد روبه‌روست: تشدید شاخص‌های بحران اقلیم و گسترش فناوری‌های کم‌کربن. افزایش سهم انرژی پاک نشانه‌ای امیدوارکننده است، اما برای جلوگیری از پیامدهای شدیدتر تغییرات اقلیمی، این روند باید با کاهش سریع و پایدار مصرف سوخت‌های فسیلی و انتشار گازهای گلخانه‌ای همراه شود.
