غذاهای فوق‌فرآوری‌شده؛ تهدیدی خاموش برای سلامت مغز و حافظه
پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد مصرف زیاد غذاهای فوق‌فرآوری‌شده ممکن است پیش از بروز علائم آشکار، تغییراتی خاموش در مغز ایجاد کند. این یافته‌ها بر اهمیت توجه به رژیم غذایی غربی و نقش آن در سلامت مغز و پیشگیری از سکته و اختلالات حافظه تأکید دارد.
به گزارش سیناپرس، نتایج یافته های جدید پژوهشگران کانادایی نشان می دهد ارتباط مستقیمی میان مصرف زیاد غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و افزایش خطر سکته مغزی و مشکلات حافظه وجود دارد. پژوهشگران طی این تحقیقات با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) مغز حدود ۹۰۰۰ شرکت‌کننده را بررسی کردند و دریافتند نواحی کوچک آسیب مغزی در افرادی که مقادیر زیادی از این غذاها مانند نوشابه‌های گازدار، میان‌وعده‌های بسته‌بندی‌شده و غلات صبحانه شیرین مصرف می‌کردند، شایع‌تر است.
در این میان افرادی که بالاترین میزان مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده را داشتند، ۴۰ درصد بیشتر احتمال داشت این تغییرات مغزی را نشان دهند. این تغییرات اغلب بدون علائم آشکار باقی می‌مانند و ممکن است سال‌ها پیش از بروز سکته یا مشکلات حافظه به‌عنوان نشانه‌های هشداردهنده اولیه ظاهر شوند.
راسل جی. دو سوزا (Russel J. de Souza)، نویسنده نخست مطالعه و پژوهشگر وابسته به مؤسسه تحقیقات سلامت جمعیت دانشگاه مک‌مستر (McMaster University) و علوم سلامت همیلتون (Hamilton Health Sciences)، در این رابطه گفت: معمولاً این نوع آسیب با شرایطی مرتبط است که در سنین بسیار بالاتر شنیده و درمان می‌شود. وی در ادامه توضیحات خود افزود که این مطالعه بر کانادایی‌های میانسال بدون مشکلات قلبی و بدون گزارش نگرانی‌های سلامتی دیگر متمرکز بوده است. این پژوهش شرکت‌کنندگانی در بازه سنی ۳۵ تا ۶۹ سال را شامل می‌شد.
یافته های تحقیقات فوق نشان داد شرکت‌کنندگانی که بیشترین غذاهای فوق‌فرآوری‌شده را می‌خوردند، چربی بدن و چربی احشایی بیشتری داشتند که در این میان چربی احشایی با مشکلاتی از جمله بیماری قلبی مرتبط است و از سوی دیگر ارتباط میان مصرف این غذاها و آسیب مغزی در زنان قوی‌تر بود.
سونیا آناند (Sonia Anand)، نویسنده ارشد مطالعه و دانشمند ارشد مؤسسه تحقیقات سلامت جمعیت، در این رابطه اظهار داشت: یافته‌های ما نشان می‌دهد پیوند میان رژیم غذایی و سلامت مغز ممکن است پیش از آنکه افراد مشکلات قابل توجه در حافظه یا تفکر تجربه کنند، قابل تشخیص باشد.
مساله قابل تامل در رابطه با موضوع فوق این است که غذاهای فوق‌فرآوری‌شده معمولاً خوش‌طعم هستند اما اغلب فاقد مواد مغذی مهمی مانند فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی بوده و حاوی مقادیر بالای سدیم، چربی‌های اشباع و قندهای افزوده هستند.
بر اساس داده‌های مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های ایالات متحده آمریکا،که در تابستان ۲۰۲۵ منتشر شد، میانگین درصد کالری روزانه مصرفی از این غذاها در آمریکایی‌های یک‌ساله و بالاتر بین آگوست ۲۰۲۱ تا آگوست ۲۰۲۳ حدود ۵۵ درصد بوده است. آناند اشاره کرد که راحتی و دسترسی گسترده این غذاها می‌تواند به مصرف بالای آن‌ها منجر شود، اما رژیم‌های سرشار از این مواد غذایی ممکن است با تغییرات مغزی مرتبط باشد که در آینده به از دست دادن حافظه و سکته منجر شود.
در این مطالعه، غذاهای فوق‌فرآوری‌شده به‌طور میانگین حدود ۲۵ درصد از دریافت غذایی روزانه شرکت‌کنندگان را تشکیل می‌داد. پژوهشگران مشاهده کردند که با افزایش مصرف این غذاها، مصرف غذاهای غنی از مواد مغذی کاهش می‌یابد. غذاهای کامل مانند میوه‌ها، سبزیجات و غلات در شرکت‌کنندگانی که بیشترین غذاهای فوق‌فرآوری‌شده را می‌خوردند ۴۱ درصد و در کسانی که کمترین مصرف را داشتند ۶۸ درصد از دریافت روزانه را تشکیل می‌داد.
پژوهشگران در پایان تاکید کردند ما به مطالعات بلند مدت تری نیاز داریم که افراد را در طول زمان با اسکن های مکرر ام آر آی پیگیری کنند تا مشخص شود آیا کاهش مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده می‌تواند این تغییرات مغزی را کند یا متوقف کند.» وی افزود که پژوهش‌های پیگیری در حال برنامه‌ریزی است.
شرح کامل این پژوهش در آخرین شماره مجله تخصصی (JAMA Network Open) منتشر شده و در اختیار محققان قرار دارد.
مترجم: مریم عالمی
