اگر بعد از اجابت مزاج هیچ اثری از مدفوع در کاسه توالت باقی نماند، ممکن است تصور کنید دفع کاملی نداشته‌اید؛ اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند این وضعیت که گاهی «مدفوع شبح» نامیده می‌شود، می‌تواند سرنخ‌هایی درباره عملکرد روده و حتی میکروبیوم دستگاه گوارش در اختیار ما بگذارد.
به گزارش سیناپرس، دانشمندان هنوز در حال بررسی این موضوع هستند که شکل، چگالی و ترکیبات مدفوع چه اطلاعاتی درباره وضعیت دستگاه گوارش ارائه می‌دهد. یکی از ویژگی‌هایی که مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته، شناور ماندن یا فرو رفتن مدفوع در آب است.
بررسی‌ها نشان می‌دهد: گازهای به‌دام‌افتاده در مدفوع می‌توانند باعث شناور ماندن آن شوند و میکروب‌های روده که گاز تولید می‌کنند، در این فرآیند نقش داشته باشند.
این ارتباط نخستین بار در دهه ۱۹۷۰ مورد بررسی قرار گرفت. در مطالعه‌ای روی ۳۳ فرد سالم، مدفوع ۹ نفر شناور و مدفوع ۲۴ نفر دیگر در آب فرو رفت. پژوهشگران دریافتند تفاوت اصلی میان این دو گروه، میزان گاز به‌دام‌افتاده در مدفوع بود. در نمونه‌های شناور، میزان گاز، به‌ویژه متان تولیدشده در روده بزرگ، بیشتر بود.بنابراین، شناور بودن مدفوع لزوماً نشانه بیماری نیست. پژوهشگران معتقدند افزایش میزان گاز یا آب، یا هر دو، می‌تواند باعث شناور ماندن مدفوع شود.
با این حال، برخی مطالعات ارتباط میان مدفوع شناور و مشکلات گوارشی را نیز بررسی کرده‌اند. برای نمونه، پژوهشی در سال ۲۰۱۵ نشان داد ۲۶ درصد از افراد مبتلا به برخی اختلالات عملکردی روده، مدفوع شناور داشتند؛ در حالی که این میزان در گروه دیگری از مبتلایان به اختلالات عملکردی گوارشی ۳ درصد بود. در میان بیماری‌های بررسی‌شده، تنها سندروم روده تحریک‌پذیر نوع مختلط (IBS) که با دوره‌های متناوب یبوست و اسهال همراه است، ارتباط مستقلی با مدفوع شناور نشان داد.
مطالعه‌ای دیگر در سال ۲۰۱۸ نیز گزارش کرد که حدود ۱۳ درصد از افراد مبتلا به دیابت نوع یک، مدفوع شناور داشتند؛ در حالی که این رقم در گروه کنترل حدود ۵ درصد بود.
یکی دیگر از دلایل شناور ماندن مدفوع می‌تواند وجود چربی بیشتر باشد. مدفوع چرب یا روغنی ممکن است نشانه آن باشد که بدن چربی و برخی ویتامین‌ها را به‌طور کامل جذب نکرده است. بنابراین، برخلاف تصور، مدفوعی که در آب فرو می‌رود همیشه وضعیت بهتری را نشان نمی‌دهد.
نقش میکروب‌های روده چیست؟
پژوهشی در سال ۲۰۲۲ روی موش‌ها سرنخ جالبی درباره نقش میکروبیوم روده ارائه کرد. موش‌هایی که به‌صورت «فاقد میکروب» پرورش یافته بودند و میکروبیوم روده نداشتند، مدفوعی تولید می‌کردند که در آب فرو می‌رفت.
اما زمانی که پژوهشگران باکتری‌ها و سایر میکروب‌های تولیدکننده گاز را وارد روده این موش‌ها کردند، مدفوع آنها شروع به شناور ماندن کرد.این یافته نشان داد که وجود میکروبیوم روده می‌تواند یکی از عوامل ضروری برای شناور شدن مدفوع باشد.
البته دانشمندان هنوز به‌طور کامل نمی‌دانند کدام میکروب‌های روده برای سلامت انسان مفیدترند. دستگاه گوارش انسان میزبان ده‌ها تریلیون میکروب است و احتمالاً صدها گونه مختلف در آن زندگی می‌کنند. اثر این میکروب‌ها نیز به تعداد آنها، تعاملشان با یکدیگر و نوع غذایی که مصرف می‌کنیم بستگی دارد.برخی از میکروب‌های تولیدکننده گاز ممکن است حتی نشانه‌ای از فعالیت مطلوب میکروبیوم باشند؛ زیرا در تجزیه فیبرهای غذایی و تولید محصولات حاصل از تخمیر نقش دارند.
برای نمونه، در یک مطالعه تصادفی‌شده در سال ۲۰۲۱، ۲۰ مرد سالم به مدت دو هفته رژیم غذایی سرشار از فیبر و مشابه رژیم مدیترانه‌ای داشتند. این افراد در مقایسه با زمانی که رژیم غذایی غربی داشتند، پس از وعده‌های غذایی گاز و نفخ بیشتری تجربه کردند و هم‌زمان تغییراتی نیز در متابولیسم میکروب‌های روده آنها مشاهده شد.
از آنجا که رژیم مدیترانه‌ای معمولاً برای سلامت روده مناسب‌تر از الگوی غذایی غربی در نظر گرفته می‌شود، افزایش تولید گاز در این مطالعه لزوماً اتفاقی منفی نبود.با این حال، میکروبیوم روده سامانه‌ای پیچیده و متعادل است و هنوز مشخص نیست افزایش بیش از حد گازهای به‌دام‌افتاده در مدفوع چه پیامدهایی دارد.
مدفوع را نادیده نگیرید
پژوهشگران تأکید می‌کنند که تغییرات مدفوع می‌تواند اطلاعاتی درباره وضعیت دستگاه گوارش ارائه دهد و بهتر است افراد به آن توجه کنند.پنه‌لوپه د لاکاوالری، جراح کولورکتال از سازمان Bowel Cancer Australia، توصیه می‌کند افراد هنگام اجابت مزاج به ظاهر مدفوع خود توجه داشته باشند؛ از جمله رنگ، شکل و قوام آن.بنابراین، اگر بعد از اجابت مزاج اثری از مدفوع در کاسه توالت ندیدید، لزوماً جای نگرانی نیست. «مدفوع شبح» می‌تواند صرفاً نتیجه ترکیبی از آب و گاز و فعالیت میکروب‌های روده باشد؛ هرچند تغییرات پایدار و غیرمعمول در شکل یا ویژگی‌های مدفوع می‌تواند دلیلی برای توجه بیشتر به سلامت دستگاه گوارش باشد.