چرا انسانها به رباتهای انساننما کمتر اعتماد میکنند؟
پژوهشی جدید با بررسی تعامل ۵۰ نفر با ربات انساننمای پِپِر نشان داد رباتهایی که حالات عاطفی نمایش میدهند، هنگام اشتباه بیشتر باعث کاهش اعتماد کاربران میشوند؛ زیرا خطای آنها نه فقط یک نقص فنی، بلکه نوعی نقض هنجار اجتماعی تلقی میشود.
به گزارش سیناپرس، پژوهشگران با مطالعه روی ۵۰ فرد در حال تعامل با ربات انساننمای پِپِر (Pepper) دریافتند وقتی رباتی که میتواند حالات عاطفی را نمایش دهد، دچار اشتباه میشود، مردم به آن بدگمان میشوند و کمتر از توصیههایش پیروی میکنند؛ در حالی که همان اشتباه از یک ربات فاقد این توانایی، صرفاً یک نقص فنی بهنظر میرسد.
این مطالعه که در مجله سایِنس روباتیکس/ Science Robotics منتشر شده، نشان میدهد که اشتباهات چنین رباتی بهعنوان تخلف اجتماعی تلقی میشود؛ این در حالی است که اشتباهات رباتی که نمیتواند حالات عاطفی از خود نمایش دهد، بهعنوان نقص فنی یک دستگاه بهشمار میرود.
در این آزمایش، از ۵۰ نفر خواسته شد تا با ربات پِپِر گفتوگو کنند و تصمیمات مشترک بگیرند. در برخی موارد، ربات توصیههای منطقی ارائه میداد و در موارد دیگر، در گفتوگو مرتکب اشتباهاتی (مانند قطعکردن صحبت مخاطب یا ارائه پیشنهادهای غیرمنطقی) میشد. برای گروهی از شرکتکنندگان، ربات ضمن حرکت، تماس چشمی برقرار میکرد و سرش را تکان میداد و برای گروه دیگر، کاملاً بیحرکت بود.
پژوهشگران چهار عامل را اندازهگیری کردند: فعالیت مغزی، سطح اکسیتوسین، اعتماد گزارششده توسط خود شرکتکنندگان و تأثیر ربات بر تصمیمات آنها.
واکنش شگفتانگیز به اشتباهات ربات بیانگر
نتایج نشان داد که در صورت نقض هنجارهای اجتماعی از سوی رباتی که حالات عاطفی را نمایش میداد، سطح اکسیتوسین افراد افزایش مییافت. اکسیتوسین که به عنوان هورمون عشق شناخته میشود، معمولاً در پیوندهای اجتماعی نقش دارد، اما در اینجا افزایش آن با کاهش اعتماد و کاهش تأثیرپذیری از توصیههای ربات همراه بود؛ به عبارت دیگر، این هورمون در این بافت، نشانگر بدگمانی بود، نه محبت.
مغز چگونه اشتباهات ربات را پردازش میکند؟
پژوهشگران با استفاده از یک حسگر حملشدنی روی پیشانی شرکتکنندگان، فعالیت دو ناحیه مغزی را اندازهگیری کردند: قشر پیشانی پشتیجانبی (که عدماطمینان و نقض هنجارها را تشخیص میدهد) و قشر پیشانی داخلی (که به درک نیت دیگران کمک میکند).
هنگامی که یک رباتِ بیانگر اشتباه میکرد، افراد غافلگیر میشدند و مغزشان برای درک موقعیتِ نامأنوس، سختتر کار میکرد. فعالیت این دو ناحیه افزایش یافت و هماهنگی بیشتری بین آنها برقرار شد. این هماهنگی، افزایش اکسیتوسین و در نتیجه کاهش اعتماد به ربات را پیشبینی میکرد. اما در افرادی که با رباتِ بیحرکت تعامل داشتند، این هماهنگی مشاهده نشد.
چرا این موضوع مهم است؟
به نقل از ایرنا، رباتها در حال ورود به خانهها، بیمارستانها و محیطهای کاری هستند و توانایی آنها در جلب اعتماد مردم نشان میدهد که مردم از آنها استفاده خواهند کرد یا خیر. یک تصور رایج این است که رباتهای نشاندهنده حالات عاطفی و شبهانسان اعتماد بیشتری را جلب میکنند و حتی پس از ارتکاب اشتباه از سوی ربات نیز این اعتماد حفظ میشود؛ اما این پژوهش نشان میدهد که این فرضیه اشتباه است.
گامهای بعدی
پژوهشگران قصد دارند در آینده، این آزمایش را با زنان، گروههای متنوعتر از نظر فرهنگی و طرحهای مختلف رباتها تکرار کنند. همچنین میخواهند بررسی کنند که آیا رباتها میتوانند با عذرخواهی یا ابراز نیت خوب، همانطور که انسانها پس از تعاملات ناخوشایند این کار را انجام میدهند اعتماد ازدسترفته را جبران کنند یا خیر.
