آیا حیات فرازمینی واقعا وجود دارد؟

کشف حیات فرازمینی، یکی از دیرینه‌ترین پرسش‌های بشر به شمار می‌رود. تلاش‌های دانشمندان با تلسکوپ‌های پیشرفته و مأموریت‌های سیاره‌ای، انسان را بیش از پیش به پاسخ این سؤال نزدیک کرده است. تلاش دانشمندان این است که مشخص کنند با وجود نشانه‌های امیدوارکننده اخیر در سیاره‌های فراخورشیدی و مریخ، آیا بشر در آینده نزدیک حیات فرازمینی را شناسایی می کند یا خیر؟

به گزارش سیناپرس، به نظر می‌رسد که بشر در آستانه کشف حیات فرازمینی قرار دارد. در سال ۲۰۲۵، اعلام شد که «قوی‌ترین نشانه‌ها» از حیات فرازمینی روی سیاره فراخورشیدی ۱۸-۲بی (K2-18b) شناسایی شده است.

همچنین، شان دوفی (Sean Duffy)، مدیر ناسا ، در خصوص نمونه جمع‌آوری‌شده از سنگی به نام چی‌یاوا فالز (Cheyava Falls) در مریخ اظهار داشت که این قوی ترین مدرک کشف حیات روی سیاره سرخ محسوب می‌شود.

این موضوع سبب شد که گروهی از محققین به دنبال این مساله باشند که اکثریت دانشمندان واقعاً چه نظری در رابطه با حیات فرازمینی دارند؟ متأسفانه، معمولاً پاسخ دقیق به این پرسش در دسترس نیست. هنگام طرح یک مناقشه یا پیشرفت علمی در رسانه‌ها، اغلب تنها نظر چند متخصص نقل می‌شود.

این دیدگاه‌ها ممکن است ارزشمند باشند، اما تصویر کاملی از عقیده جامعه علمی گسترده‌تر ارائه نمی‌دهند. با این حال، بحث‌های عمومی اغلب از عباراتی مانند علم می‌گوید یا دانشمندان باور دارند استفاده می‌کنند. در واقع، شواهد نظام‌مند درباره نظرات علمی اغلب ناکافی است. اخیراً تیمی از محققان تلاش کردند این خلأ را در حوزه زیست‌اخترشناسی (مطالعه حیات در کیهان) برطرف کنند.

کمی پس از دو اعلام مهم درباره احتمال وجود حیات فرازمینی در سال ۲۰۲۵، این تیم از زیست‌اخترشناسان نظرسنجی گسترده ای به عمل آورد تا توزیع قضاوت کارشناسی در این حوزه را بررسی کند.

مورد نخست به سیاره فراخورشیدی کی۱۸-۲بی (K2-18b) مربوط می‌شد. در آوریل ۲۰۲۵، پژوهشگران گزارش دادند که نشانه‌های احتمالی از مولکول‌هایی به نام دی‌متیل سولفید و/یا دی‌متیل دی‌سولفید (مولکول‌هایی که روی زمین با فعالیت زیستی مرتبط هستند) شناسایی شده است. پوشش رسانه‌ای این خبر بسیار گسترده بود و بسیاری از گزارش‌ها آن را پیشرفتی شگفت‌انگیز در جستجوی حیات فرازمینی معرفی کردند.

مورد دوم در سپتامبر رخ داد، زمانی که ناسا اعلام کرد چی‌یاوا فالز (Cheyava Falls) حاوی نشانه زیستی احتمالی به شکل حلقه‌های معدنی که روی زمین اغلب توسط فعالیت میکروبی تشکیل می‌شوند، است.

تیم پژوهشی ظرف چند روز پس از هر اعلام، صدها زیست‌اخترشناس از سراسر جامعه پژوهشی جهانی را مورد نظرسنجی قرار داد. در این نظرسنجی پرسش ساده‌ای مطرح شد: آیا دانشمندان معتقدند که حیات فرازمینی احتمالاً کشف شده است؟

نتایج تصویری محتاطانه را نشان داد. برای کی۱۸-۲بی، تنها ۶٫۶ درصد از زیست‌اخترشناسان مورد نظرسنجی توافق کردند که دانشمندان احتمالاً حیات فرازمینی یافته‌اند و نزدیک به دو سوم مخالف بودند و ۲۸ درصد بی‌طرف ماندند.

در مورد مریخ، سطح اطمینان بالاتر اما همچنان محتاطانه بود: ۱۵ درصد موافق بوده و  مخالفت به ۴۴٫۶ درصد کاهش یافت و در عوض بی‌طرفی به ۴۰٫۳ درصد افزایش یافت.

با این حال، تمرکز صرف بر موافقت و مخالفت، بخش مهمی از داستان را پنهان می‌کند. نسبت زیست‌اخترشناسانی که «به شدت مخالف» بودند، به طور چشمگیری از ۳۵٫۱ درصد در مورد کی۱۸-۲بی به تنها ۱۱٫۱ درصد در مورد مریخ کاهش یافت.

یکی از دلایل احتمالی، تفاوت در نوع شواهد دو مورد بود. ادعای کی۲-۱۸بی بر پایه نشانه‌های جوی احتمالی از فاصله‌های ستاره‌ای استوار بود، در حالی که مورد مریخ به سنگی مربوط می‌شد که امکان بررسی مستقیم و با جزئیات بسیار بیشتر را فراهم می‌کرد.

در عین حال، زیست‌اخترشناسان مدت‌هاست آگاهند که ویژگی‌های ظاهراً شبیه به حیات، گاهی از طریق فرآیندهای غیرزیستی نیز ایجاد می‌شوند. چالش اغلب نه تصور چگونگی تولید سیگنال توسط حیات، بلکه درک تمامی راه‌هایی است که طبیعت بدون حضور حیات می‌تواند پدیده‌ای مشابه ایجاد کند.

پاسخ بی‌طرف گسترده می‌تواند نشان‌دهنده چند امر باشد: دانشمندان ممکن است شواهد را واقعاً ناکافی ارزیابی کنند، سطح اطمینان متوسطی داشته باشند، یا ادعا را نوعی گمانه‌زنی برای تأیید یا رد قاطع تلقی نمایند.

نکته قابل توجه این است که موضوع اختلاف نظر دانشمندان، بسیار فراتر از حیات فرازمینی است. در حوزه‌هایی مانند تغییرات اقلیمی، همه‌گیری‌ها، هوش مصنوعی یا پژوهش‌های پزشکی، گفت‌وگوهای عمومی اغلب به اجماع علمی استناد کرده و به همین دلیل اجماع قوی گاهی واقعاً وجود داشته و گاهی وجود ندارد.

اما اغلب فاقد روش‌های نظام‌مند برای سنجش آنچه دانشمندان واقعاً فکر می‌کنند هستیم، به‌ویژه در مواردی که شواهد در حال شکل‌گیری است یا عدم قطعیت قابل توجه باقی مانده است. در عوض، بحث‌ها بیش از حد به نقل قول‌های انتخابی، افراد پرصدا یا فرضیات درباره نظرات جامعه تکیه دارند.

در نهایت باید توجه داشت تاکنون هیچ شواهد قطعی و مورد توافق گسترده‌ای مبنی بر وجود موجودات فرازمینی (حیات هوشمند یا ساده) به دست نیامده است و جامعه علمی با احتیاط فراوان به این موضوع می‌نگرد. نظرسنجی‌های نظام‌مند نشان می‌دهد که علی‌رغم نشانه‌های امیدوارکننده‌ای مانند آنچه در بالا مشاهده شده، تنها اقلیت کوچکی از متخصصان معتقدند حیات فرازمینی احتمالاً کشف شده است و اکثر کارشناسان همچنان بی‌طرف یا محتاطانه مخالف هستند.

با این حال، با توجه به وسعت کیهان، تعداد عظیم سیارات قابل سکونت و پیشرفت‌های مداوم در فناوری‌هایفضایی، بسیاری از دانشمندان احتمال وجود حیات در جای دیگری از جهان هستی را محتمل می‌دانند، هرچند پاسخ قطعی به این پرسش اساسی نیازمند شواهد قوی‌تر و تحقیقات بیشتر در آینده است. در حال حاضر، وجود یا عدم وجود موجودات فرازمینی همچنان یکی از بزرگ‌ترین معماهای علم به شمار می‌رود.

مترجم: احسان محمدحسینی