شیراز، میراثدار معماری نبوی با احیای ۲۱ مسجد کهن
در هفتاد و پنجمین گام «جهش عمرانی» شیراز، قلب تاریخی سومین حرم اهلبیت(ع) با مرمت و احیای ۲۱ مسجد کهن، صحنه یکی از گستردهترین حرکتهای بازآفرینی مذهبی–تاریخی کشور شد؛ اقدامی که ضمن زندهکردن «معماری نبوی» در شبستانهای بیگنبد شیراز، زیرساختهای گردشگری معنوی این شهر را تقویت کرد و بهگفته مدیران استانی و شهری، نه یک پروژه عمرانی، بلکه «صیانت از اصالت ۱۱۰۰ ساله شیراز» و بازگرداندن مساجد به جایگاه تاریخیشان بهعنوان «قلب تپنده محلات» است.
شهردار شیراز امروز، هفتم اردیبهشت ماه در جریان هفتاد و پنجمین مرحله از طرح «جهش عمرانی» کلانشهر شیراز، آیین افتتاح و بهرهبرداری همزمان از ۲۱ مسجد احیا شده در بافت تاریخی و فرهنگی این شهر، با حضور مقامات استانی و شهری در مسجد جامع عتیق، این اقدام را گامی راهبردی در راستای تحقق فرامین رهبر معظم انقلاب و توسعه گردشگری مذهبی دانست.
محمدحسن اسدی تأکید کرد که مرمت مساجد ۱۱۰۰ ساله، تنها یک اقدام عمرانی نیست، بلکه «سنگربانی» از اصالت تاریخی و معنوی سومین حرم اهلبیت (ع) است.
وی همچنین با اشاره به سختیهای کار در بافت تاریخی اظهار داشت: مرمت بنایی با قدمت مسجد جامع عتیق، مانند مراقبت از پیرمردی است که نیاز به نگاه دائمی و تخصصی دارد. همکاران من در شهرداری، بهویژه در منطقه تاریخی، ۱۱ ماه تمام با روحیهای جهادی برای احیای این بناها جنگیدند تا امروز بتوانیم با افتخار بگوییم هویت شیراز را از گزند تخریب مصون داشتهایم.
شهردار شیراز با تقدیر از همراهی شورای اسلامی شهر افزود: شورای ششم و در رأس آن مهدی طاهری و رضا محمدیان، برای مساجد سنگ تمام گذاشتند. انتخاب شهرداران مناطق تاریخی با این رویکرد بوده که مسجد را “قلب تپنده محله” بدانند.
اسدی تصریح کرد: ما معتقدیم برای نگه داشتن ایران عزیز، باید اعتقادات مذهبی و سنگر مساجد را حفظ کنیم و این وظیفهای است که در این دوره به بهترین شکل دنبال شده است.
وی به فداکاری کارکنان شهرداری اشاره کرد و گفت: بسیاری از متخصصان ما در شهرداری علیرغم داشتن پیشنهادهای مالی بسیار بهتر در بخش خصوصی، ایستادند و با عشق برای خانههای خدا کار کردند.
به گفته شهردار شیراز، این پروژهها علاوه بر ارزش معنوی، زیرساختهای نابی برای گردشگری شیراز فراهم کرده است؛ چرا که گردشگر در این شهر، به دنبال اصالت و جلوههای نابی است که تنها در این مساجد تاریخی یافت میشود.
اسدی همچنین با ابراز اطمینان از تداوم این مسیر خاطرنشان کرد: این آغاز یک راه است؛ ما مدیریت شهر را بر محور مساجد پیش خواهیم برد تا این اماکن مقدس، همانطور که در طول تاریخ مرکز تجمعات و تصمیمات مهم بودهاند، دوباره به جایگاه اصلی خود در میان مردم بازگردند.
شیراز؛ میراثدار معماری نبوی/ احیای شبستانهای کهن، بازگشت به الگوی مسجدالنبی(ص) است
معاون هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس، نیز در این مراسم با تبیین پیوند عمیق معماری شیراز با سنت پیامبر(ص) تأکید کرد که نهضت کنونی شهرداری در احیای مساجد، در واقع زنده کردن «قلب تپنده» محلات کهن و بازآفرینی اصالت شیرازی است.
مهدی پارسایی با اشاره به ویژگیهای منحصربهفرد معماری مساجد شیراز اظهار داشت: بسیاری میپرسند چرا مساجد تاریخی شیراز گنبد ندارند؟ پاسخ در اصالت تاریخی این شهر است. اولین معماران شیراز، الگوی خود را مستقیماً از “مسجدالنبی” گرفتند؛ مسجدی شبستانی و بدون گنبد که پیامبر (ص) بنا کردند. این سنت معماری تا قرنها در شیراز حفظ شد و امروز مرمت این شبستانها، در واقع احیای همان سنت نبوی است.
معاون استاندار فارس به ماجرای تاریخی «مسجد گنج» و بازسازی آن در دوران زندیه اشاره کرد و افزود: تاریخ تکرار میشود؛ همانطور که قرنها پیش فرهاد میرزا با آواربرداری، پیهای گمشده مسجد را یافت و آن را احیا کرد، امروز نیز مدیریت شهری شیراز با همان نگاه میراثی، پیهای مدفون شده را از دل خاک بیرون کشیده و مسجدی که رو به نابودی بود را به چرخه حیات بازگردانده است.
پارسایی با تأکید بر لزوم تبدیل مساجد به مراکز اجتماعی گفت: مرمت کالبدی (بنا) گام اول است، اما هدف نهایی ما “احیا” به معنای بازگشت کارکردهای اجتماعی است.
وی با تاکید بر این نکته که مساجد بافت تاریخی باید دوباره نقش خود را به عنوان کانون حل مسائل محله ایفا کنند، بیان کرد: نام مسجد جامع عتیق با طنین صدای شهید محراب، آیتالله دستغیب گره خورده است و این هویت معنوی، بزرگترین جاذبه برای گردشگران و زائران است.
پارسایی ضمن ابلاغ پیام تشکر استاندار از شهردار و شورای شهر شیراز، خاطرنشان کرد: اینکه امروز در دهه کرامت شاهد رونق دوباره این بناها هستیم، افتخاری برای فارس است.
وی خاطرنشان کرد: این پروژهها باید با نصب کتیبههای تاریخی ماندگار شوند تا آیندگان بدانند در این دوره از مدیریت شهری، چه مجاهدتی برای حفظ تاریخ شیراز انجام شده است.
صرفهجویی صدها میلیارد تومانی با احیای مساجد تاریخی/ سازههای امروز باید «میراث فردا» باشند
رئیس کمیسیون حملونقل، ترافیک و عمران شورای اسلامی شهر شیراز نیز در این مراسم احیای مساجد بافت تاریخی را یک سرمایهگذاری هوشمندانه اقتصادی توزیع کرد و گفت: اگر دولت یا شهرداری قصد داشتند زمینهایی با این موقعیت را تملک و چنین بناهایی بسازند، باید صدها میلیارد تومان هزینه میکردند؛ لذا مرمت این آثار، صیانت از ثروت ملی و هویت ۱۱۰۰ ساله شیراز است.
رضا محمدیان با انتقاد از طرحهایی که صرفا بر روی کاغذ میمانند، اظهار کرد: در شورای ششم، ما به دنبال “مرد میدان عملیات” بودیم. امروز شاهدیم که پروژههای مرمتی از مرحله طراحی عبور کرده و به اجرا رسیدهاند. این مساجد که برخی از آنها قدمتی پیش از اسلام دارند و همواره نماد فرهنگ و اصالت بودهاند، سرمایههایی هستند که جایگزینی ندارند.
این سیاستگذار حوزه عمران مدیریت شهری با تبیین رویکرد اقتصاد هویت، افزود: احیای یک مسجد تاریخی، بسیار ارزانتر و ارزشمندتر از ساخت یک بنای جدید است.
محمدیان اضافه کرد: شهرداری با این اقدام، بناهایی را برای نسلهای آینده ماندگار کرد که اگر تخریب میشدند، جبران آنها با هیچ بودجهای امکان پذیر نبود.
وی در ادامه به یک نکته کلیدی در معماری مدرن اشاره کرد و گفت: توصیه بنده به مدیران و مهندسان این است که حتی وقتی بنای جدیدی میسازیم، باید آن را با چنان اصالت و کیفیتی طراحی کنیم که ۱۰۰ سال دیگر، خود به یک اثر تاریخی تبدیل شود؛ نه اینکه صرفا یک ساختمان معمولی باشد.
محمدیان تصریح کرد: معماری ما در مساجدی مانند عتیق و نو، باید الگوی ساختوسازهای جدید قرار گیرد.
رئیس کمیسیون حملونقل، ترافیک و عمران شورای اسلامی شهر شیراز ضمن قدردانی از تلاشهای جهادی شهردار بافت تاریخی و تیمهای فنی، خاطرنشان کرد: این نهضت مرمت که در تمام مناطق شیراز آغاز شده، باید تداوم یابد. از هیئت امنا و خادمان مساجد نیز سپاسگزاریم که در کنار شهرداری، آستین همت را برای حفظ این سنگرهای میراثی بالا زدند.
محمدیان همچنین تاکید کرد که مدیریت شهری با نگاهی جامع، به دنبال آن است که شیراز را هم در حوزه زیرساختهای مدرن و هم در صیانت از گنجینههای تاریخی، به تراز جهانی برساند.
احیای هویت شیراز قدیم با اعتبار ۹۰۰ میلیارد ریالی
حسامالدین اسدزاده شهردار منطقه تاریخی فرهنگی شیراز نیز در این مراسم، از هزینه ۹۰ میلیارد تومانی برای باز زندهسازی اماکن مذهبی خبر داد.
وی افزود: این پروژه که بخشی از هفتاد و پنجمین مرحله جهش عمرانی شیراز است، با هدف حفظ میراث گذشتگان و تقویت نقش اجتماعی مساجد در دل محلات به سرانجام رسیده است.
شهردار منطقه ۸ شیراز با اشاره به تراکم بالای اماکن مذهبی در این منطقه اظهار داشت: بافت تاریخی شیراز با برخورداری از بیش از ۱۰۰ مسجد، حسینیه و مقبره، یکی از تاثیرگذارترین کانونهای تمدن اسلامی است.
اسدزاده افزود: مساجد در این منطقه همواره فراتر از یک بنا، به عنوان کانونهای مردمی و حلال مشکلات اهالی محلات نقشآفرینی کردهاند.
وی همچنین با تشریح جزئیات پروژههای اخیر تصریح کرد: امروز با افتخار اعلام میکنیم که شبستان شمالی مسجد جامع عتیق که سالها به دلیل تخریبهای گذشته از مدار خدمت خارج شده بود، با همت شهرداری و شورای اسلامی شهر مرمت و به روزهای باشکوه خود بازگشته است. همچنین عملیات احیا در شبستان شرقی و سایر بخشهای این بنای کهن در حال پیگیری است.
شهردار منطقه ۸ شیراز همچنین به تنوع پروژهها در سایر مساجد شاخص اشاره کرد و گفت: مساجدی همچون مسجد نو (شهدا)، مسجد آقا احمد، مسجد بغدادیها، مسجد پاکتنیمان و مسجد گنج که پیش از این مورد بیمهری قرار گرفته یا دچار تخریبهای جدی شده بودند، اکنون تحت عملیات مرمت، زیرسازی و مقاومفونی قرار گرفتهاند. در برخی از این مساجد مانند مسجد گنج، حین عملیات مرمت با کشف فونداسیونهای قدیمی، شبستانهای جدیدی با هماهنگی میراث فرهنگی به بنا اضافه شد.
اسدزاده با قدردانی از حمایتهای شهردار شیراز و اعضای شورای اسلامی شهر تأکید کرد: امروز شیراز به یک کارگاه بزرگ عمرانی تبدیل شده است. در هر نقطهای از بافت تاریخی که بایستید، در شعاع کمتر از ۵۰۰ متری یک پروژه فعال عمرانی یا مرمتی را مشاهده میکنید که همگی در راستای حفظ میراث ماندگار این شهر است.
وی با اشاره به اهمیت حفظ بافت سنتی شهر تصریح کرد: احیای ۲۱ مسجد در این منطقه، تنها یک پروژه عمرانی ساده نیست، بلکه بازگرداندن حیات به رگهای فرهنگی و اجتماعی شیراز قدیم است.
اسدزاده تصریح کرد: مساجد تاریخی قطبنمای هویت ما هستند و احیای آنها زمینهساز بازگشت دوباره ساکنان و رونق گردشگری در این محدوده خواهد بود.
وی افزود: این پروژهها شامل مرمت کالبدی، بهسازی محیطی و رفع خطر از بناهایی بوده که دههها با بیمهری روبرو بودند. شهردار منطقه ۸ شیراز تأکید کرد که در مرحله ۷۵ جهش عمرانی، تمرکز ویژهای بر پیوند میان زیرساختهای شهری و اماکن مذهبی صورت گرفته تا توازن میان مدرنیته و سنت در شیراز حفظ شود.
اسدزاده همچنین خاطرنشان کرد: مسجد جامع عتیق به عنوان کهنترین سنگر عبادی شهر، محور این طرحهای احیا قرار دارد. به گفته وی، بهسازی معابر منتهی به این ۲۱ مسجد و تأمین روشنایی و مبلمان شهری متناسب با الگوی معماری ایرانی-اسلامی، از دیگر اقداماتی است که همزمان با این افتتاحها به سرانجام رسیده است.
احیای مساجد تاریخی، بازگشت به هویت اصیل شیراز است
مسؤول مسجد جامع عتیق شیراز نیز در این آیین، ضمن قدردانی از نهضت خدماترسانی در مدیریت شهری، خواستار تداوم نگاه میراثی و معنوی به قلب تاریخی شیراز شد.
حجتالاسلام سید محمدابراهیم دستغیب از نهضت بیسابقه مرمت مساجد در دوره کنونی مدیریت شهری، تقدیر کرد.حجتالاسلام دستغیب با تأکید بر اینکه مسجد جامع عتیق شناسنامه ۱۱۰۰ ساله شیراز است، احیای این سنگرهای معنوی را راهبرد اصلی در جنگ فرهنگی و ضامن حفظ ایران دانست.
وی با تشکر از مجاهدت ۱۱ ماهه تیمهای عمرانی در این پروژه افزود: مسجد جامع عتیق مانند پیرمردی ۱۱۰۰ ساله است که نیاز به مراقبت دائمی دارد. در این دوره از شورا و شهرداری، بهویژه با حمایتهای محمدحسن اسدی، شاهد بودیم که برای مساجد سنگ تمام گذاشته شد؛ تا جایی که امروز در هر ۵۰۰ متری بافت تاریخی، یک کارگاه عمرانی برای حفظ میراث مذهبی فعال است.
وی همچنین به نقش اجتماعی مساجد در طول تاریخ اشاره کرد و گفت: در این مسجد کتیبهای از فرمان شاه صفوی درباره مالیات وجود دارد؛ این نشان میدهد که در گذشته، مهمترین فرامین دولتی را در مسجد نصب میکردند چون میدانستند محل اجتماع و اعتماد مردم است.
دستغیب تاکید کرد: امروز نیز ما باید مدیریت شهر را بر محور مساجد پیش ببریم، چرا که در جنگهای اخیر ثابت شد برای نگه داشتن ایران عزیز، جایگاه مذهب و مسجد بیبدیل است.
وی همچنین از اختصاص بودجه برای چاپ کتب شهید دستغیب و حمایت از فعالیتهای فرهنگی در کنار پروژههای عمرانی قدردانی کرد و گفت: بسیاری از نیروهای شهرداری و بخش خصوصی، علیرغم پیشنهادهای مالی بهتر در جاهای دیگر، با عشق و روحیه جهادی در این بافت تاریخی ماندند و برای احیای خانه خدا تلاش کردند.
دستغیب در پایان با خطاب قرار دادن مدیران شهری و اعضای شورای اسلامی شهر، تصریح کرد: رضایت خدا در گرو رضایت مردم و خدمت به این سنگرهای الهی است.
به گزارش سینا و به نقل از روابط عمومی شهرداری شیراز، وی ابراز امیدواری کرد که با اتمام پروژههای نیمهتمام در حرم مطهر حضرت سید علاءالدین حسین(ع) و سایر مساجد، شیراز همچنان به عنوان سومین حرم اهلبیت(ع) در ایران اسلامی بدرخشد.