نقش هوش مصنوعی در میدان نبردهای مدرن

امروزه، مرز میان فناوری‌های روزمره و سیستم‌های پیشرفته نظامی هر روز باریک‌تر می‌شود. هواپیماهای نظامی همواره از پیشگامان بهره‌گیری از نوآوری‌های تکنولوژیک بوده‌اند و بسیاری از اختراعاتی که امروز در زندگی روزمره می‌بینیم، ریشه در آزمایشگاه‌های دفاعی دارند. در این مسیر، «هوش مصنوعی»  به عنوان مغز متفکر میدان نبرد ظاهر شده و در بسیاری از سیستم های دفاعی و تهاجمی استفاده می شود.

به گزارش سیناپرس، در حال حاضر هزاران ماهواره و رادار در گوشه و کنار جهان مشغول فعالیت و ارسال اطلاعات هستند و به همین دلیل زمین و آسمان پر از داده‌های بی‌پایان است. ماهواره‌های جاسوسی تصاویر میلیونی از سطح زمین ثبت و رادارها سیگنال‌های پیچیده‌ای را دریافت می‌کنند. پردازش دستی این حجم از اطلاعات برای انسان غیرممکن و بسیار زمان‌بر است و دقیقا اینجا است که هوش مصنوعی وارد عمل می‌شود. این فناوری مانند یک ناظر خستگی‌ناپذیر و بسیار دقیق، لحظه به لحظه تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های راداری را اسکن می‌کند. به این ترتیب بر خلاف ناظر انسانی که احتمال خطا و نادیده گرفتن سهوی موارد را دارد، اگر حرکت مشکوکی در بیابانی دورافتاده دیده شود یا کشتی سری زیر آب حرکت کند، هوش مصنوعی بلافاصله آن را شناسایی کرده و هشدار می‌دهد.

هواپیماهایی مانند جنگنده اف-۳۵ نمونه‌های بارز ترکیب مهندسی پرواز و هوش مصنوعی هستند. خلبان در این هواپیماها تنها یک فرمانده نیست، بلکه بخشی از یک سیستم هوشمند بزرگ است. هوش مصنوعی در این جنگنده‌ها، نقش یک «دستیار خلبان» را ایفا کرده و این سیستم به طور خودکار تهدیدها را شناسایی، بهترین مسیر برای گریز یا حمله را پیشنهاد می‌دهد و حتی می‌تواند بدون دخالت مستقیم خلبان، اقدامات دفاعی انجام دهد. به عبارت دیگر، هوش مصنوعی بار سنگین تصمیم‌گیری‌های لحظه‌ای و حیاتی را از دوش خلبان برمی‌دارد تا او بتواند بر استراتژی کلی تمرکز کند.

در این شرایط و در حالی که غرب بر جنگنده‌های نسل پنجم تمرکز دارد، روسیه نیز با توسعه جنگنده چندمنظوره میگ-۳۵، گام‌های بلندی در جهت هوشمندسازی نیروی هوایی برداشته است. میگ-۳۵ که حاصل ارتقای دو محصول موفق «میگ-۲۹ ام‌ام» و «میگ-۲۹ کی یو بی» توسط شرکت میکویان گورویچ است، اکنون به عنوان برترین جنگنده نسل ۴+ این مجموعه شناخته می‌شود.

سازندگان این هواپیما اخیراً خبر از نصب سیستم‌های پیشرفته هوش مصنوعی روی میگ-۳۵ داده‌اند. طبق اعلام شرکت سازنده، یک «سیستم شناسایی هدف هوشمند مبتنی بر شبکه‌های عصبی» برای این جنگنده طراحی شده است. این فناوری نویدبخش تغییر پارادایم در نحوه برخورد با اهداف دشمن است.

میگ-۳۵ با بهره‌گیری از رادار پیشرفته AESA و سیستم مکان‌یاب نوری منحصر‌به‌فرد  OLS ، نیاز خود را به سیستم‌های زمینی کنترل رهگیری  حذف کرده است. این استقلال به معنای توانایی انجام مأموریت‌های پیچیده به تنهایی است.

یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های این فناوری جدید، قابلیت پردازش داده‌ها پس از بازگشت به پایگاه است. سیستم‌های هوش مصنوعی قادرند داده‌های جمع‌آوری شده در طول مأموریت را تحلیل کرده و گزارش‌های دقیقی از اهداف شناسایی شده ارائه دهند.

شاید مهم‌ترین ویژگی هوش مصنوعی در حوزه نظامی، گذار از «واکنش نشان دادن» به «پیش‌بینی کردن» باشد. هوش مصنوعی با تحلیل الگوهای گذشته و داده‌های جاری، می‌تواند احتمال وقوع یک حمله یا تغییر در وضعیت دشمن را پیش‌بینی کند. این قابلیت به فرماندهان اجازه می‌دهد تا چند قدم جلوتر از حریف باشند.

به گزارش سیناپرس، صنعت پهپاد نیز تحت تأثیر مستقیم هوش مصنوعی، دگردیسی شگرفی را تجربه کرده است. پهپادهای امروزی دیگر تنها دوربین‌های پرنده‌ای نیستند که تصاویر را ضبط کنند؛ آن‌ها اکنون موجوداتی مستقل هستند که توانایی «درک محیط» و «تصمیم‌گیری خودکار» را دارند. هوش مصنوعی به این پرنده‌ها اجازه می‌دهد تا در محیط‌های پیچیده و پر از مانع، مسیر خود را به صورت بلادرنگ محاسبه کنند، اهداف متحرک را تعقیب و حتی در صورت قطع ارتباط با پایگاه کنترل، به مأموریت خود ادامه دهند. این سطح از استقلال عملیاتی، پهپادها را به سلاحی دقیق، کم‌هزینه و در عین حال بسیار کشنده تبدیل کرده است که مرزهای جنگ نامتقارن را بازتعریف می‌کند.

در حوزه تسلیحات هدایت‌شونده نیز هوش مصنوعی بازیگران اصلی میدان نبرد را تغییر داده است. موشک‌های بالستیک و کروز نسل جدید، مجهز به سیستم‌های هدایت هوشمندی هستند که قادرند الگوهای حرکتی دشمن را تحلیل کرده و مسیر پرواز خود را در لحظه نهایی اصلاح کنند. این فناوری امکان  شلیک کن و نتیجه گیری را با دقتی بی‌سابقه فراهم می‌آورد؛ به طوری که موشک پس از پرتاب، با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای و راداری داخلی، هدف نهایی خود را شناسایی کرده و با اجتناب از موانع و سیستم‌های پدافندی دشمن، به سمت مقصد حرکت می‌کند. چنین دقتی، تلفات جانبی را به حداقل رسانده و اثربخشی ضربه نظامی را به شدت افزایش می‌دهد.

در خاتمه باید توجه داشت که با نصب سامانه‌های هوش مصنوعی بر جنگنده‌هایی چون میگ-۳۵ و اف-۳۵، شاهد تولد نسل جدیدی از نیروی هوایی هستیم که قادر به تشخیص و انهدام سریع‌تر و مؤثرتر اهداف هوایی دشمن است. البته تیغ دو لبه‌ای بودن این فناوری را نباید نادیده گرفت؛ از یک سو امنیت را افزایش داده و جان سربازان را حفظ می‌کند و از سوی دیگر مسئولیت‌های اخلاقی جدیدی ایجاد می‌نماید. آینده نبردها نه تنها به قدرت محض، بلکه به هوشمندی در استفاده از این ابزارهای نوین وابسته خواهد بود. هوش مصنوعی، چشم و گوش ما را در میدان نبرد بازتر و ذهنمان را تیزتر کرده است؛ وظیفه ماست که مطمئن شویم این قدرت، همواره در خدمت صلح و ثبات جهانی باقی می‌ماند.

مترجم: نیروانا محمدحسینی