شناخت خلاءهای پژوهشی موضوعات محیط زیستی در یک طرح پژوهشی
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران، این پژوهش بر روی رفتار کاربران پایگاه اطلاعات علمی گنج، دربردارنده بیش از 800 هزار رکورد علمی و اولویتهای پژوهشی در حوزه محیط زیست صورت گرفت.
در این پژوهش رفتار جستجوگران در 30 ماه منتهی به پایان سال 1394 در پایگاه اطلاعاتی گنج مورد کنکاش قرار گرفت که در این میان نزدیک به 200هزار جستجو در حوزه محیط زیست انجام شده بود.
در این پژوهش که توسط محمد ربیعی، عضو هیئت علمی ایرانداک انجام شده، با به کارگیری ابزارهای پردازش زبان طبیعی و متن کاوی و با تحلیل این جستجوها و روند تغییرات آنها و نیز مقایسه موضوعات مورد جستجو با محتوای اطلاعاتی موجود، خلاء پژوهشی موجود در حوزه محیط زیست شناسایی شده است.
برپایه این پژوهش ، در بازه زمانی 30 ماهه اخیر، میزان جستجوها در کل پایگاه اطلاعاتی 10.6 برابر شده است؛ این میزان برای موضوع محیط زیست 12.2 است در حالی که در حوزه های زیرمجموعه محیط زیست مانند ' صنعت' ، ' دانش' ، ' آمایش سرزمین' ، ' مواد' ، ' آب' و ' آلودگی' ، میزان جستجوها در این دوره بین 15 برابر تا 21 برابر شده است.
بر همین اساس، این مساله نشان می دهد که این حوزهها برای پژوهشگران بسیار مورد توجه بوده در حالی که حوزه هایی مانند ' مرتع' ، ' فاضلاب' ، ' خاک' ، ' حقوق' ، ' جنگل' و ' اقتصاد' رشدی کمتر از 7 برابر داشته اند و در حوزه های ' مرتع' ، ' فاضلاب' و ' جنگل' کاهش میزان جستجوها نیز قابل مشاهده است.
بر اساس این پژوهش، می توان نتیجه گرفت که محیط زیست یکی از موضوعات مورد توجه پژوهشگران است و رشد آن نیز در سالهای اخیر بیش از متوسط رشد کل موضوعات بوده است.
پس از به کارگیری روش های داده کاوی، می توان حوزه های زیر مجموعه محیط زیست را بر مبنای نسبت پاسخ به تعداد جستجو و روند پژوهش (نشان دهنده تمایل پژوهشگران به پژوهش در حوزهای خاص) به 4 منطقه تقسیم کرد.
منطقه دارای روند پژوهشی بالا و نسبت پاسخ به جستجوی پایین که شامل حوزههای ' آموزش' و ' آلودگی' است بیشترین اولویت پژوهش را دارد. در مقابل آن منطقه دارای روند پژوهشی پایین و نسبت پاسخ به جستجوی بالا که شامل ' خاک' و ' جنگل' است دارای افزودگی پژوهش است و از اولویت کمتری برخوردار است.
منطقه دارای نسبت پاسخ به جستجوی پایین و روند پژوهش پایین در بردارنده حوزه هایی است که از گذشته پژوهش در این موضوعات کمرنگ بوده و پژوهشگران هم تمایل چندانی به پژوهش در این حوزه ها ندارند، به عبارتی جامعه پژوهشی نسبت به این حوزهها غافل بوده است و منطقه دارای نسبت پاسخ به جستجوی بالا و روند بالا شامل حوزههایی است که هرچند میزان قابل توجهی از پژوهشها را در خود جا داده است اما همچنان در این حوزهها به میزان قابل توجهی پژوهش انجام می شود.
بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش، به دلیل روند پژوهشی پایین و نسبت پایین پاسخها به جستجوهای انجام گرفته، حوزه های ' فاضلاب' ، ' اقتصاد' ، ' تنوع زیستی' ، ' مدیریت' ، ' مرتع' و ' حقوق' نیاز اساسی پژوهش در حوزه محیط زیست است.
همچنین با تمرکز بر هر یک از این حوزهها مشخص شد که بخشهایی از این حوزهها بیش از سایر بخشها از کمبود پژوهش رنج می برند. به عنوان مثال در حوزه حقوق محیط زیست، مسائلی که مرتبط با اجرائیات و حقوق جزایی است و یا در حوزه مدیریت، مباحث مربوط به مدیریت بلندمدت و راهبردی محیط زیست بیش از سایر بخش ها نیاز به پژوهش دارند.
نتایج بیان شده فقط بخشی از حاصل این پژوهش است و از آنجا که کاربران پایگاه اطلاعاتی گنج را عمدتا پژوهشگران و دانشجویان تحصیلات تکمیلی تشکیل می دهند، تحلیل رفتار این کاربران می تواند با شناخت واقعی از نیازمندی های کاربران، دانش ارزشمندی را در حوزههای مدیریت و برنامهریزی، طراحی کسب و کار، بهبود کانالهای ارتباطی، ارتقای نظام های خدمت رسانی و … فراهم آورده و همچنین سیاستگزاران حوزه های مختلف را در جهت تصمیم سازی های دقیق هدایت کند.
انجام پژوهش های تحلیل رفتار پژوهشگران در پایگاه اطلاعاتی گنج، با بیش از 830 هزار مدرک علمی، برای تمامی حوزهها امکان پذیر است و از این طریق می توان پژوهشگران و سیاستگزاران را به صورت هدفمند راهنمایی کرد.
