خاک بلای جان تالاب لاله مردابی

تالاب انزلی چند سالی است که برای ادامه حیات نیازمند کمک است، مهد لاله مردابی برای نفس کشیدن دست و پا می زند که بر این اساس با تالاب کوشیرو در ژاپن که تا چند سال گذشته وضعیت مناسبی نداشت طرح دوستی ریخت و اکنون Friendship ( دوستی) هم هستند تا شاید تجربه کوشیرو، انزلی را نجات دهد. 
رسوب مشکل اصلی تالاب کوشیرو بود که با ایجاد تله رسوبی این مشکل برطرف شد از آنجا که یکی از مشکلات اصلی تالاب انزلی هم رسوب است بر این اساس تلاش شد تا با برقراری دوستی میان دو تالاب از تجربیات آن برای کاهش حجم ورودی رسوب به انزلی استفاده شود. 
ایجاد تله های رسوب گیر یکی از اقداماتی بود که در تالاب کوشیرو انجام شد که بر این اساس دو تله رسوب گیر در مسیر رودخانه های منتهی به تالاب انزلی نیز ایجاد شد. 
البته به گفته مسعود باقرزاده کریمی معاون امور تالاب ها و پارک های ملی دفتر زیستگاه ها و امور مناطق محیط زیست، رسوب گیرها کارایی چندانی برای تالاب انزلی نداشتند. 
وی در گفت و گو با ایرنا افزود: دو تله رسوب گیر در مبادی ورودی تالاب انزلی نصب شده اما آنطور که انتظار می رفت نتیجه نداد و اکنون نیز رسوب گیرها در انبوهی از رسوب گرفتار شده اند. 
وی تاکید کرد: مشکل اصلی به گل نشستن تالاب انزلی ورود رسوبات زیادی است که از بالادست وارد آن می شود، 11 رودخانه به تالاب سرازیر می شود که بستر تالاب مانند مخزن عمل می کند به طوری که آب وارد آن و بعد به دریا می ریزد. 
باقرزاده کریمی افزود: تالاب انزلی مانند یک مخزن عمل می کند و مانع بروز سیلاب های خسارت بار به بندر انزلی می شود، در واقع فلسفه شکل گیری بندر انزلی به علت وجود تالاب انزلی است درغیر اینصورت این مکان جایگاه مناسبی برای توسعه شهری نیست زیرا 11 رودخانه به سمت بندر سرازیر می شود. 
وی گفت: تالاب نقش یک محیط اسفنجی را ایفا می کند به این صورت که سیلاب های بهاری را در خود ذخیره و به تدریج وارد دریا می کند حتی در بالا آمدن آب دریا هم نقش دارد یعنی آب دریا را به سمت خودش می کشد، آنرا مستهلک می کند و مانع خسارت بیشتر بالا آمدن آب دریا در این منطقه می شود، در واقع مانند یک ضربه گیر عمل می کند. 
باقرزاده کریمی افزود: اکنون به علت ورودی زیاد رسوبات حجم این مخزن کاهش یافته است زیرا 11 رودخانه به طور مداوم با خود رسوب به همراه دارند و آنرا وارد تالاب می کنند زیرا در بالادست این حوضه در ارتفاعات البرز و دامنه های شمالی، جنگل ها و مراتع به علت چرای بی رویه دام و عدم نظارت بر آن تخریب شده اند و گیاهان به عنوان تثبیت کننده خاک از بین رفته اند. 
وی ادامه داد: خاکی که در بالادست به عنوان یک منبع تولید گیاه بود و آب را در خود ذخیره می کرد، به علت تخریب و خشکی جابجا شده و مانند رسوب وارد تالاب می شود که مصیبتی را برای انزلی به وجود آورده و بلای جان آن شده است. 
معاون امور تالاب ها و پارک های ملی دفتر زیستگاه ها و امور مناطق محیط زیست گفت: این روند اثر خود را به تدریج به جا می گذارد که اکنون می بینم عمق 6 متری تالاب به کمتر از یک متر رسیده است. 

*** سایه شوم کنار گذر بر سر تالاب 
وی افزود: البته عوامل دیگری هم در وضعیت کنونی تالاب انزلی دخیل هستند مانند ساخت میان گذر که موجب قطع شدن ارتباط بخشی از تالاب با بخش دیگر آن شده است و در بروز سیلاب هایی که می توانست بخشی از رسوبات را تخلیه کند مانعی ایجاد کرده است. 
صحبت احداث میان گذر تالاب انزلی از اواخر دهه هفتاد یعنی سال 77 با هدف کاهش بار ترافیکی شهر انزلی به میان آمد اما گویا در کریدروی که مصوب دولت و مورد تایید سازمان حفاظت محیط زیست بود بنا نهاده نشد و گنار گذر به میان گذر تبدیل شده است و تالاب را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم می کند. 
وی با بیان اینکه البته هنوز این میان گذر به طور کامل ساخته نشده است گفت: سازمان محیط زیست برای ساخت این میان گذر شروطی تعیین کرده است که اگر رعایت نشود وسعتی حدود 500 هکتار از تالاب جدا و خشک می شود. 
معاون امور تالاب ها و پارک های ملی دفتر زیستگاه ها و امور مناطق محیط زیست اظهار کرد: این میان گذر گزارش زیست محیطی دارد اما به نظر علمی نیست. 
وی به برخی شروط سازمان محیط زیست برای احداث این میان گذر اشاره کرد و گفت: یکی اینکه دهانه پل ها باید بزرگتر از آن چیزی باشد که اکنون در نظر گرفته اند تا مانع جریان و گردش آب در تالاب نشود، همچنین یک سری خاکریزی ها در طول جاده ایجاد شده که باید از بین بروند و به صورت پل درآیند. 
وی در پاسخ به این سوال که ممکن است با احداث میان گذر سرنوشت ارومیه در انتظار تالاب انزلی باشد گفت: اگر ملاحظاتی که سازمان محیط زیست بر آنها تاکید دارد در این تالاب اجرا نشود حدود 500 هکتار از تالاب جدا و خشک می شود و بر این اساس بخشی از تالاب را از دست خواهیم داد، باید مانع بروز چنین وضعیتی شویم. 
وی تاکید کرد: اگر شروط سازمان محیط زیست لحاظ شود تالاب خشک نمی شود البته به شرطی که جلوی توسعه شهری گرفته شود، در حال حاضر خانه های اهالی منطقه درست کنار تالاب است و مردم مرتب به سمت تالاب پیشروی می کنند که باید از آن جلوگیری شود و اجازه دهند که آب در محل خودش قرار گیرد در این صورت تالاب خشک نمی شود. 
وی با بیان اینکه اکنون احداث میان گذر متوقف است گفت: متاسفانه میان گذر در کریدوری که دولت مصوب کرده بود و سازمان محیط زیست هم تاکید کرد ساخته نشده است، در این کریدور میان گذر اصلا وارد تالاب نمی شد بلکه از حاشیه آن عبور می کرد و حتی یک مانع مصنوعی میان تالاب و شهر ایجاد می کرد و مانع توسعه شهرنشینی در آن قسمت می شد. 
باقرزاده کریمی افزود: اما حالا میان گذر بخشی از تالاب را گرفته بنابراین باید حتما دهانه پل ها به گونه ای باشد که وجود جاده احساس نشود، یعنی باید به طور کامل میان گذر به صورت پل با دهانه های بزرگ احداث شود تا چرخش طبیعی آب دچار اختلال نشود. 
وی تاکید کرد: البته باید در نظر داشته باشیم که جاده ها به صورت ذاتی مانع کارکردهای طبیعی هستند چون سر و صدا، تصادفات، آلودگی صوتی و نوری موجب پراکنده شدن و سردرگمی پرندگان می شود. 

*** لایروبی دهانه رودخانه ها 
باقرزاده کریمی درباره لایروبی تالاب گفت: اکنون دهانه رودخانه هایی که وارد تالاب می شوند را رسوب گرفته که اگر بتوانیم آن قسمت ها را به عنوان مجرای جریان آب با لایروبی باز کنیم تا آب بیشتری وارد تالاب شود بسیار مفید خواهد بود. 
وی افزود: اما لایروبی داخل تالاب نیاز به مطالعه دارد چون نمی دانیم رسوباتی که در بستر هستند چه میزان مواد آلاینده را در خود تثبیت کرده اند و اگر آنها را برداریم چه میزان مواد آلاینده در آب حل می شود، از این رو انجام چنین کاری بدون مطالعه ممکن است مشکلات بعدی را به وجود آورد. 
باقرزاده کریمی با تاکید بر اینکه لایروبی بستر تالاب کار پیچیده ای است گفت: لایروبی داخل تالاب را توصیه نمی کنیم اما خوب است دهانه های ورودی رودخانه ها به تالاب باز شود، زیرا رسوب موجب بروز شیب معکوس در مبادی ورودی رودخانه ها به تالاب شده و آب قدرت عبور از این شیب را ندارد تا وارد تالاب شود بنابراین در صورت تعدیل این شیب، آب بیشتری وارد تالاب می شود که با لایروبی میسر خواهد شد. 

** تورهای زباله گیر دامگاه زباله 
وی به همکاری سازمان حفاظت محیط زیست با جایکا برای حفاظت از تالاب انزلی اشاره کرد و گفت: تاکنون اقداماتی با همکاری دو نهاد انجام شده که نصب تورهای زباله گیر یکی از آنها است. 
وی افزود: ورود حجم زیادی زباله به تالاب انزلی یکی دیگر از مشکلات این حوضه آبی است که با همکاری جایکا یک سری تور در عرض برخی رودخانه های ورودی به تالاب نصب شد که مانع ورود زباله می شود 
که بعد از مدتی زباله ها جمع آوری می شوند. 

*** تالاب انزلی 
تالاب انزلی یا مرداب انزلی با مساحتی حدود 20 هزار هکتار در شمال ایران و در استان گیلان قرار دارد. مرداب انزلی از جالب‌ ترین و بزرگترین زیستگاه‌های طبیعی جانوران ایران محسوب می‌ شود و هر ساله پذیرای تعداد زیادی از پرندگانی است که از سوی کشورهای همسایه شمالی به ایران می‌ آیند. 
تالاب انزلی به دلیل موقعیت جغرافیایی از نظر میزان بالای رطوبت و آب با هیچ یک از تالاب‌ های ایران قابل مقایسه نیست. 
تالاب انزلی از نوع تالاب های ساحلی 'Coastal Wetland' است که سال 1354 در کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است، این کنوانسیون در سال 1971 به امضای کشورهای متعهد از جمله ایران رسید که هدف آن حفاظت و استفاده خردمندانه از تالاب ها از طریق اقدامات ملی و همکاری های بین‌المللی به منظور دستیابی به توسعه پایدار است. 
حوضه آبریز تالاب انزلی، مساحتی برابر 374 هزار هکتار دارد که از جمله زیباترین مناظر آبی منطقه است، این تالاب با بیش از 100 گونه پرنده 50 گونه ماهی صدها گونه موجودات گیاهی اکوسیستم کم نظیری دارد. 
این تالاب به واسطه گیاهان، جانوران و مورفولوژی و شکل بستر ارتباط با دریا و رژیم رودها دارای محیط زیستی ویژه است. معروف ترین گیاه تالاب انزلی که شهرت جهانی دارد ' لاله تالابی' است که تالاب را به این دلیل تالاب لاله مردابی می ‌خوانند.