توسعه برنامه های فضایی بشر در دوران طلایی شاتل ها

شاتل فضایی که آژانس فضانوردی آمریکا (ناسا) به مدت ۳۰ سال از آن استفاده می کرد نوعی سیستم فضایی مداری با ویژگی مهم استفاده مجدد بود که می توانست فضانوردان را به مدار پایین زمین برساند. مأموریتهایی که طی آن شاتل ها راهی فضا می شدند با عنوان «سیستم حمل و نقل فضایی» موسوم به STS فضانوردان را به مدار زمین می بردند. نخستین مأموریت آزمایشی از مجموع چهار پرتاب آزمایشی شاتل ها در ۱۲ آوریل (۲۴ فروردین) سال ۱۹۸۱ انجام شد تا پس از ایجاد این اطمینان خاطر که شاتل ها مطمئن هستند، روند پرتاب آنها از سال ۱۹۸۲ آغاز شود.

طی ۳۰ سال در مجموع ۱۳۵ بار شاتل ها از زمین جدا و راهی مدار زمین شدند. این پرتاب ها از مرکز فضایی کندی در فلوریدا صورت می گرفت. این شاتل ها مأموریتهای مختلفی را انجام می دادند که طی آن انواع ماهواره ها و کاوشگرهای بین سیاره ای راهی فضا می شدند. در این میان اما پرتاب تلسکوپ فضایی هابل یکی از درخشان ترین مأموریتهای برنامه شاتل ناسا به شمار می آید. بدون شک ساخت و ساز ایستگاه فضایی بین المللی به عنوان آزمایشگاهی فوق مدرن که بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار ارزش دارد بدون استفاده از شاتل ها امکان پذیر نبود.

شاتل ها بیش از هر فضاپیمای دیگری در تاریخ جان فضانوردان را گرفته اند

در مجموع ۶ شاتل به نامهای کلمبیا، چلنجر، دیسکاوری، آتلانتیس، اندیور و اینترپرایز ساخته شدند که از این جمع شاتل اینترپرایز هیچگاه به مدار زمین پرتاب نشد. این شاتل صرفا برای انجام آزمایشهای اولیه و آماده سازی فضانوردان به کار گرفته می شد. همچنین شاتل های چلنجر و کلمبیا به ترتیب در سالهای ۱۹۸۶ (در راه عزیمت از زمین) و ۲۰۰۳ (در راه بازگشت به زمین) منفجر شدند که در هر دوی این رویدادهای تلخ ۷ فضانورد (در مجموع ۱۴ تن) کشته شدند. شاتل اندیور نیز در سال ۱۹۹۱ به عنوان جایگزین شاتل چلنجر ساخته شد.

عصر طلایی شاتل ها در نهایت در ۲۱ جولای سال ۲۰۱۱ با بازگشت شاتل آتلانتیس برای همیشه پایان یافت تا حالا افسانه شاتل ها را در موزه ها و کتابها جستجو کنیم.

حقایقی خواندنی درباره شاتل های فضایی

بالاترین نرخ تلفات انسانی در برنامه شاتل ها

شاتل ها بیش از هر فضاپیمای دیگری در تاریخ جان فضانوردان را گرفته اند. در دو حادثه انفجار شاتل های چلنجر و کلمبیا در مجوع ۱۴ فضانورد کشته شدند. این درحالی بود که در دوران تاریخی آپولوها که طی آن انسان به ماه پای گذاشت تنها سه فضانورد کشته شدند. در خلال مأموریتهای Mercury و Gemini هیچ تلفاتی بر جای نماند. همچنین برنامه فضایی چین نیز تاکنون تلفات انسانی نداشته است. حتی در برنامه فضایی روسیه که سابقه طولانی مدتی دارد تنها چهار فضانورد کشته شدند.

شاتل ها بسیار پرهزینه بودند

بدون شک نمی توان هزینه ای برای انجام پروژه های مهم تحقیقاتی در نظر گرفت اما برنامه شاتل های فضایی که در مجموع ۳۵۵ تن را به فضا بردند یکی از پرهزینه ترین فضاپیماهای تاریخ محسوب می شوند. ناسا اعلام کرده بود که هزینه پرتاب هر شاتل چیزی درحدود ۴۵۰ میلیون دلار است اما بسیاری از کارشناسان علوم فضایی این رقم را بسیار بیشتر از این میزان می دانستند.

شاتل ها نمی توانستند زیاد از زمین دور شوند

در سالهای نخست آغاز برنامه شاتل های فضایی اینگونه تصور می شد که این فضاپیماها قابلیت پرواز تا ماه را دارند اما واقعیت با این تصور فاصله زیادی داشت. به طور کلی شاتل ها برای اوج گیری در حد فاصل ۱۹۰ تا یکهزار کیلومتری زمین طراحی شده بودند اما در عمده سفر آنها که به ایستگاه فضایی بین المللی صورت می گرفت فاصله ۴۰۰ کیلومتری طی می شد. برای درک محدودیت پروازی شاتل های فضایی کافی است به این نکته توجه کنیم که فاصله زمین تا ماه حدود ۳۸۰ هزار کیلومتر است.

هیچ چیز مطابق با برنامه های قبلی پیش نمی رفت

برنامه ریزی برای طراحی و ساخت شاتل ها از سال ۱۹۷۲ آغاز شد. در آن زمان هدف این بود که هزینه سفرهای سرنشین دار فضایی تا حد امکان پایین نگه داشته شود. همچنین در ابتدا تصور شده بود که هر شاتل سالانه ۵۰ مأموریت انجام دهد حال آنکه متوسط پرتاب هر یک از شاتل ها در سال تنها ۴ مأموریت بود.

شاتل ها با فضاپیمایی مدرن تر جایگزین می شوند

از سال ۲۰۱۱ که شاتل ها بازنشسته شده و راهی موزه ها شدند تلاشها برای جایگزین سازی آنها سرعت بیشتری گرفت. ناسا در قالب برنامه ای بلند مدت بر روی سیستم فضایی موسوم به Orion کار کرده است که تصور می شد با استفاده از آن انسان راهی مریخ شود. با این حال نگرش تازه ای در ناسا ایجاد شده که طی آن از توانمندی شرکتهای خصوصی برای ارسال فضانوردان و تجهیزات به مدار زمین و ایستگاه فضایی بین المللی استفاده شود. اسپیس ایکس، Blue Origin و Virgin Galactic از جمله شرکتهای فعال در این زمینه محسوب می شوند. این روزها اسپیس ایکس بخش قابل توجهی از تجهیزات مورد نیاز ایستگاه فضایی بین المللی را با استفاده از کپسول «اژدها» راهی مدار زمین می کند.

منبع: forbes

مترجم:مهدی پیرگزی