هشدار دانشمندان درباره عبور یخکره زمین از مرزهای ایمن سیارهای

پژوهش جدید دانشمندان نشان میدهد بخشهای یخزده زمین، از یخهای قطبی و یخچالهای طبیعی تا برف و خاک منجمد، از محدوده ایمن زیستمحیطی خارج شدهاند؛ بحرانی که میتواند امنیت منابع آب شیرین، ثبات اقلیم و حفاظت از مناطق ساحلی را تهدید کند.
به گزارش سیناپرس، گروهی بینالمللی از دانشمندان در پژوهشی جدید اعلام کردند که یخکره زمین (Cryosphere) در پی فعالیتهای انسانی و تشدید تغییرات اقلیمی، از محدوده ایمن عملکرد خود عبور کرده است. نتایج این مطالعه همزمان با برگزاری اجلاس جهانی اقلیم، کاپ ۳۱ (COP31)، در نشریه علمی «Science» منتشر شده است.
یخکره به مجموعه بخشهای منجمد زمین گفته میشود که شامل یخچالهای طبیعی، یخ دریاها و دریاچهها، پوشش برف و خاکهای همیشهمنجمد یا پرمافراست است. این بخش از سامانه زمین نقش مهمی در تنظیم جریان آب از کوهستانها، تغییر سطح آب دریاها، ارتباط میان خشکیها و حفظ تعادل اکوسیستمها دارد.
بو سو، پژوهشگر مرکز تابآوری استکهلم و دانشگاه نرمال پکن و نویسنده اصلی این مطالعه، میگوید یخکره از محدوده ایمن سیارهای خود فراتر رفته و بنیانهای یخزدهای را تهدید میکند که هزاران سال از تمدنهای انسانی پشتیبانی کردهاند.
چهار شاخص برای تعیین محدوده ایمن یخکره
مفهوم «محدوده ایمن عملکرد» از نظریه مرزهای سیارهای گرفته شده است که نخستین بار در سال ۲۰۰۹ مطرح شد. پژوهشگران در مطالعه جدید، با بررسی دادههای اقلیمی ۱۱ هزار و ۷۰۰ سال گذشته، چهار شاخص اصلی برای تعیین وضعیت ایمن یخکره مشخص کردند.
بر اساس این پژوهش، برای حفظ شرایط ایمن باید دستکم ۲۷.۴۸ میلیون گیگاتن یخ در خشکیها ذخیره شده باشد، میانگین سالانه سطح اقیانوسهای پوشیده از یخ حداقل ۱۹.۸ میلیون کیلومتر مربع باشد، دمای خاکهای همیشهمنجمد در محدوده منفی ۶.۶ درجه سانتیگراد باقی بماند و پوشش برف خشکیها دستکم ۳۸.۸ میلیون کیلومتر مربع باشد.اما دادههای اندازهگیریشده نشان میدهد زمین در حال حاضر از این مرزها عبور کرده یا در آستانه عبور از آنهاست.
کاهش یخهای دریایی و پوشش برف؛ نشانههای عبور از مرز ایمن
برآوردها نشان میدهد حجم یخهای خشکی در سال ۲۰۱۸ حدود ۲۷.۶۳ میلیون گیگاتن بوده است؛ رقمی که تنها اندکی بالاتر از حد ایمن قرار دارد. با توجه به انتشار گازهای گلخانهای انجامشده، پیشبینی میشود بیش از ۶۴۰ هزار گیگاتن دیگر یخ نیز از دست برود.
همچنین میانگین سالانه سطح یخ دریاها در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۶.۵ میلیون کیلومتر مربع رسید؛ درحالیکه حداقل محدوده ایمن ۱۹.۸ میلیون کیلومتر مربع تعیین شده است.
بررسی دمای خاکهای همیشهمنجمد در فاصله سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۴ نیز نشان داد این دما بین منفی ۶ تا منفی ۵.۳ درجه سانتیگراد بوده که از حد ایمن تعیینشده گرمتر است.از سوی دیگر، پوشش متوسط سالانه برف در سال ۲۰۲۴ به ۳۵.۹ میلیون کیلومتر مربع رسید که چند میلیون کیلومتر مربع کمتر از مرز ایمن است.
فعالیتهای انسانی عامل تشدید بحران یخکره
پژوهشگران، سوزاندن سوختهای فسیلی، تشدید فعالیتهای کشاورزی و تغییر گسترده کاربری زمین را از عوامل اصلی برهم خوردن تعادل یخکره میدانند.
به اعتقاد محققان، مهار و معکوس کردن روند انتشار گازهای گلخانهای و کربن سیاه، در کنار کاهش تخریبهای محلی مانند توسعه زیرساختها در مناطق یخزده، برای بازگرداندن تابآوری سامانه زمین ضروری است.
دانشمندان هشدار میدهند نادیده گرفتن وضعیت یخکره میتواند به برآوردی کمتر از واقعیت درباره خطرات زیستمحیطی منجر شود؛ زیرا بقای جوامع انسانی به ثبات اقلیم، سلامت اکوسیستمها، دسترسی به آب شیرین و حفاظت از سواحل وابسته است.این پژوهش در نشریه علمی Science منتشر شده است.





