کشف دایناسوری با رژیم غذایی عجیب؛ «مرغ جهنمی» عاشق میوه بود!
دانشمندان با شناسایی گونه‌ای تازه از دایناسورها دریافتند که این جانور کوچک با وجود زندگی در کنار دایناسورهای شکارچی بزرگی مانند تیرانوسوروس رکس، رژیم غذایی متفاوتی داشته و احتمالاً از میوه‌های نرم مانند گیلاس و هلو تغذیه می‌کرده است.
به گزارش سیناپرس، تصور کنید در دوران دایناسورها، زمانی که تیرانوسوروس رکس و تریسراتوپس بر زمین حکمرانی می‌کردند، جانوری کوچک زندگی می‌کرد که به‌جای شکار یا خوردن گیاهان سخت، به میوه‌های آبدار علاقه داشت! دانشمندان اکنون گونه‌ای تازه از دایناسورها را شناسایی کرده‌اند که به دلیل ظاهر و ویژگی‌های خاصش «مرغ جهنمی» نام گرفته و یکی از نخستین دایناسورهای شناخته‌شده با رژیم غذایی عمدتاً میوه‌خواری به شمار می‌رود.
این دایناسور با نام علمی «اینفرنوگالوس جیمسی» (Infernogallus jamesi)، برخلاف نام ترسناکش، جانوری نسبتاً کوچک به اندازه یک بوقلمون امروزی بوده و حدود ۱۲ کیلوگرم وزن داشته است. ویژگی متمایز آن، ساختار غیرمعمول آرواره‌ها و سازگاری‌های ویژه‌ای بوده که به آن امکان می‌داده میوه‌های نرم را بجود و خرد کند.
توماس دادجون، زیست‌شناس تکاملی موزه سلطنتی انتاریو در کانادا، می‌گوید تخصصی شدن رژیم غذایی جانوران برای مصرف میوه پدیده‌ای نسبتاً نادر است و معمولاً با سازگاری‌های زیستی قابل‌توجهی همراه می‌شود. به گفته او، ساختار بدنی این دایناسور در میان گونه‌های شناخته‌شده بسیار غیرمعمول است و پژوهشگران از همان ابتدا متوجه شدند با جانوری متفاوت روبه‌رو هستند.
آرواره‌هایی شبیه طوطی برای خوردن میوه
پژوهشگران آمریکایی و کانادایی در مطالعه‌ای که نتایج آن در مجله علمی «نیچر کامیونیکیشنز» (Nature Communications) منتشر شده، با بررسی پنج نمونه فسیلی، این گونه و سرده جدید را به‌طور رسمی توصیف کرده‌اند. بررسی جمجمه این جانور، سرنخ‌های مهمی درباره رژیم غذایی آن در اختیار دانشمندان قرار داده است.
مرغ جهنمی منقاری خمیده شبیه منقار طوطی‌های امروزی یا لاک‌پشت‌ها داشته است؛ اما نیروی گاز گرفتن آن به اندازه‌ای نبوده که بتواند دانه‌های سخت، پوسته‌ها یا مغزهای سفت را بشکند.از سوی دیگر، این دایناسور ظاهراً توانایی لازم برای جویدن مواد گیاهی پرفیبر مانند سرخس‌ها را نیز نداشته است؛ زیرا دندان‌های مناسب برای آسیاب کردن چنین موادی در اختیار نداشته و در بررسی نمونه فسیلی کامل‌تر آن نیز نشانه‌ای از وجود سنگ‌ریزه‌های گوارشی که به خرد کردن غذا کمک می‌کنند، پیدا نشده است.
در مقابل، ساختار آرواره این جانور نشان می‌دهد که احتمالاً برای له کردن و خرد کردن مواد غذایی نرم، مانند گوشت میوه‌ها، سازگار شده بود.
راز دندان‌های متفاوت در جمجمه دایناسور
اسکن‌های سی‌تی نشان دادند عضلات آرواره مرغ جهنمی به‌جای آنکه عمدتاً در جهت بالا و پایین قرار گرفته باشند، آرایشی از جلو به عقب داشته‌اند. این ساختار باعث می‌شده هنگام جویدن، آرواره پایینی به سمت جلو و عقب حرکت کند و غذا را خرد کند.چنین آرایشی در میان جانوران چندان رایج نیست و بیشتر در گونه‌هایی با سازوکار پیچیده آرواره، از جمله انسان و برخی طوطی‌های میوه‌خوار، دیده می‌شود.
سرنخ دیگر به سقف دهان این دایناسور مربوط بود. به‌جای دندان‌های معمول، دو سطح استخوانی با برجستگی‌ها و شیارهای پیچیده در دهان آن وجود داشت که احتمالاً هنگام حرکت آرواره‌ها با یکدیگر تماس پیدا می‌کردند و امکان برش، له کردن و خرد کردن غذاهای نرم را فراهم می‌ساختند.
پژوهشگران این سازوکار را به عملکرد هاون و دسته هاون تشبیه کرده‌اند؛ به این معنا که سطوح استخوانی بالا و پایین با حرکت متقابل، مواد غذایی را تحت فشار قرار می‌دادند و خرد می‌کردند.
بر اساس این ویژگی‌ها و شباهت آن‌ها با ساختار دهان طوطی‌های امروزی، دانشمندان احتمال می‌دهند غذای مورد علاقه این دایناسور میوه‌هایی از گروه شفت‌میوه‌ها (Drupes) بوده باشد؛ میوه‌هایی مانند هلو و گیلاس که یک هسته سخت در مرکز و گوشتی نرم و خوراکی در اطراف آن دارند.
میوه‌خواری دایناسورها از چه زمانی آغاز شد؟
یکی از پرسش‌های جالب این پژوهش آن است که این دایناسور در دوره‌ای زندگی می‌کرده که میوه‌ها هنوز در حال گسترش و تنوع‌یابی بودند.
پژوهشگران با بررسی پیشینه تکاملی خانواده کائناگناتیدها (Caenagnathidae)، که مرغ جهنمی به آن تعلق دارد، خاستگاه این گروه را حدود ۱۰۷ تا ۱۱۸ میلیون سال پیش برآورد کردند. بر اساس داده‌های پیشین، نخستین شفت‌میوه‌ها نیز در بخش قدیمی‌تر این بازه زمانی ظاهر شده‌اند.
گونه‌های اولیه این خانواده، مانند میکروونیتور (Microvenator)، به‌تدریج ویژگی‌هایی را در ساختار دهان و آرواره خود توسعه دادند که احتمالاً امکان استفاده از این منبع غذایی جدید را برای آن‌ها فراهم می‌کرد.در نهایت، حدود ۶۸ تا ۶۶ میلیون سال پیش، زمانی که اینفرنوگالوس زندگی می‌کرد، این سازگاری‌ها به شکل پیشرفته‌تری رسیده بودند و این دایناسور از نظر ساختار دهان برای تغذیه از میوه آمادگی داشت.
پژوهشگران معتقدند هم‌زمانی ظهور سازگاری‌های تغذیه‌ای در خانواده کائناگناتیدها با گسترش و افزایش اندازه گیاهان گل‌دار میوه‌دار، از این فرضیه حمایت می‌کند که مصرف میوه بخش مهمی از رژیم غذایی این گروه بوده است.
آیا علاقه به میوه باعث انقراض مرغ جهنمی شد؟
یکی از فرضیه‌های جالب پژوهشگران این است که تخصص غذایی این دایناسور، با وجود آنکه طی میلیون‌ها سال به بقای گروه آن کمک کرده بود، ممکن است در نهایت به یکی از نقاط ضعفش تبدیل شده باشد.
مرغ جهنمی از نظر برخی ویژگی‌ها، شرایطی مشابه پرندگانی داشته که توانستند از انقراض بزرگ پایان دوره کرتاسه جان سالم به در ببرند؛ از جمله جثه کوچک، احتمال برخورداری از سوخت‌وساز مشابه پرندگان و رژیم غذایی گیاه‌خواری.با این حال، پژوهشگران احتمال می‌دهند وابستگی زیاد این جانور به منابع غذایی تخصصی و فصلی، مانند گوشت میوه‌ها، در شرایط بحرانی به ضررش تمام شده باشد.
حدود ۶۶ میلیون سال پیش، برخورد سیارک و پیامدهای زیست‌محیطی آن، زنجیره‌های غذایی خشکی را به‌شدت مختل کرد. در چنین شرایطی، دسترسی به منابع غذایی پایدار، مانند دانه‌ها، می‌توانست نقش مهمی در بقای جانوران داشته باشد؛ در حالی که میوه‌های گوشتی ممکن بود به‌صورت فصلی یا پراکنده در دسترس باشند.
پژوهشگران همچنین پیشنهاد می‌کنند در مطالعات آینده بررسی شود که آیا این دایناسورها مانند میوه‌خواران امروزی، با خوردن میوه و دفع دانه‌ها در محیط، به پراکندگی و گسترش گیاهان کمک می‌کرده‌اند یا خیر.
این یافته‌ها تصویر تازه‌ای از تنوع رژیم غذایی دایناسورها ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد در کنار شکارچیان عظیم‌الجثه دوران کرتاسه، جانورانی کوچک نیز زندگی می‌کردند که بقای خود را با سازگاری‌های شگفت‌انگیز برای تغذیه از میوه‌ها پیش می‌بردند.نتایج این پژوهش در مجله علمی «Nature Communications» منتشر شده است.
