اسکن مغزی نمی‌تواند میزان موفقیت افراد در کنترل احساسات را نشان دهد
چرا با وجود تلاش برای مثبت‌اندیشی و تغییر زاویه نگاه به اتفاقات ناراحت‌کننده، باز هم گاهی احساس بهتری پیدا نمی‌کنیم؟ یک مطالعه گسترده با بررسی اسکن مغزی بیش از دو هزار نفر نشان داده است که فعال شدن بخش‌های مرتبط با کنترل هیجانات در مغز، لزوماً به معنای موفقیت در مدیریت احساسات نیست.
به گزارش سیناپرس، بسیاری از افراد هنگام مواجهه با اتفاقات ناخوشایند تلاش می‌کنند با تغییر زاویه نگاه خود به موضوع، احساساتشان را مدیریت کنند. برای مثال، فردی که به‌تازگی یک رابطه عاطفی را پشت سر گذاشته است، ممکن است با یادآوری تجربه‌های دشوار گذشته و اینکه توانسته از آن‌ها عبور کند، به خود امیدواری دهد؛ با این حال، چنین بازنگری ذهنی همیشه به کاهش ناراحتی منجر نمی‌شود.
روان‌شناسان این راهبرد را «بازنگری شناختی» (Cognitive Reappraisal) می‌نامند؛ فرایندی که در آن فرد با تفسیر دوباره یک موقعیت یا رویداد، تلاش می‌کند واکنش هیجانی خود را تغییر دهد. اکنون نتایج پژوهشی جدید که در مجله علمی «نیچر» (Nature) منتشر شده، نشان می‌دهد فعالیت نواحی مغزی مرتبط با این فرایند، الزاماً میزان موفقیت افراد در کنترل احساسات را مشخص نمی‌کند.
بررسی مغز بیش از دو هزار نفر چه چیزی را نشان داد؟
پژوهشگران در این مطالعه، ۴۰ مجموعه داده شامل اطلاعات حداکثر ۲ هزار و ۱۷۵ شرکت‌کننده را بررسی کردند تا مشخص شود آیا فعالیت نواحی خاصی از مغز می‌تواند توانایی افراد در استفاده موفق از بازنگری شناختی را پیش‌بینی کند یا خیر.در مطالعات پیشین مشخص شده بود که هنگام تلاش افراد برای تغییر برداشت خود از موقعیت‌های ناراحت‌کننده، بخش‌هایی از قشر پیش‌پیشانی مغز (Prefrontal Cortex) فعال می‌شوند. این نواحی که در قسمت جلویی مغز قرار دارند، علاوه بر تنظیم هیجانات، در استدلال، تصمیم‌گیری و نگهداری اطلاعات در حافظه نیز نقش دارند.
بر همین اساس، دانشمندان انتظار داشتند میزان فعالیت این بخش‌ها با توانایی افراد در مدیریت احساسات ارتباط داشته باشد؛ اما نتایج پژوهش جدید این فرض را تأیید نکرد.
مائوریتسیو سیکورلو، روان‌شناس مؤسسه مرکزی سلامت روان آلمان، در گفت‌وگو با ساینس‌آلرت توضیح داد که نواحی مغزی دخیل در تنظیم هیجانات، الزاماً همان بخش‌هایی نیستند که فعالیت آن‌ها می‌تواند میزان موفقیت فرد در این زمینه را نشان دهد.
آزمایش واکنش مغز به تصاویر ناراحت‌کننده
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران نتایج تحقیقات ۳۲ گروه پژوهشی را که بر اساس یک برنامه استاندارد و از پیش ثبت‌شده انجام شده بودند، با یکدیگر ترکیب کردند. تجمیع این داده‌ها امکان شناسایی ارتباط‌های ضعیفی را فراهم کرد که ممکن بود در مطالعات کوچک‌تر قابل تشخیص نباشند.در آزمایش‌ها، شرکت‌کنندگان درون دستگاه تصویربرداری مغزی قرار می‌گرفتند و تصاویر ناراحت‌کننده‌ای را مشاهده می‌کردند. آن‌ها در بخشی از آزمایش فقط تصاویر را تماشا می‌کردند و در بخش دیگر تلاش می‌کردند با تغییر تفسیر خود از محتوای تصاویر، احساس ناراحتی کمتری داشته باشند.
پژوهشگران با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی (fMRI)، تغییرات اکسیژن‌رسانی خون در بخش‌های مختلف مغز را اندازه‌گیری کردند تا فعالیت نواحی مغزی هنگام بازنگری شناختی را بررسی کنند.
همچنین سه شاخص شامل میزان کاهش ناراحتی شرکت‌کنندگان در آزمایش، دفعات استفاده از این راهبرد در زندگی روزمره بر اساس پرسش‌نامه و تغییر فعالیت آمیگدال (Amygdala)، بخشی از مغز که در پردازش واکنش‌های هیجانی نقش دارد، مورد ارزیابی قرار گرفت.
انتظار پژوهشگران این بود که افرادی که بیشتر از بازنگری شناختی استفاده می‌کنند، در آزمایش‌ها نیز کاهش ناراحتی بیشتری تجربه کنند و این تغییر با الگوهای مشخصی از فعالیت مغزی همراه باشد.با این حال، نتایج چنین ارتباطی را نشان نداد. میزان استفاده روزمره افراد از بازنگری شناختی، ارتباط معناداری با کاهش ناراحتی آن‌ها در آزمایش‌ها یا کاهش فعالیت آمیگدال نداشت.
البته افرادی که پس از بازنگری شناختی احساس آرامش بیشتری گزارش کردند، معمولاً کاهش بیشتری در فعالیت آمیگدال داشتند؛ اما این ارتباط بسیار ضعیف بود. پژوهشگران محاسبه کردند که برای شناسایی ارتباطی با چنین شدتی، یک مطالعه به هزار و ۱۰۵ شرکت‌کننده نیاز دارد تا با احتمال ۸۰ درصد بتواند آن را تشخیص دهد؛ موضوعی که نشان می‌دهد چرا مطالعات کوچک‌تر ممکن است نتوانند چنین ارتباط‌هایی را شناسایی کنند.
نکته مهم‌تر اینکه هیچ‌یک از این سه شاخص، ارتباط مورد انتظار را با فعالیت شبکه‌های شناخته‌شده قشر پیش‌پیشانی مرتبط با تنظیم هیجانات نشان ندادند؛ با وجود آنکه این شبکه‌ها هم هنگام تجربه احساسات منفی و هم هنگام تلاش برای تغییر آن‌ها فعال بودند.
چرا فعالیت مغز همیشه به معنای موفقیت در کنترل احساسات نیست؟
سیکورلو برای توضیح این یافته به موقعیتی آشنا اشاره می‌کند: فردی که پس از پایان یک رابطه عاطفی از سوی دوست خود دلداری داده می‌شود. در چنین شرایطی، قشر پیش‌پیشانی مغز هنگام بررسی دیدگاهی متفاوت فعال می‌شود؛ اما اینکه این نگاه جدید واقعاً به فرد آرامش بدهد، به ارتباط آن با تجربه‌ها و شرایط شخصی او بستگی دارد.برای یک نفر، یادآوری تجربه‌های دشوار گذشته و عبور موفق از آن‌ها می‌تواند امیدبخش باشد؛ در حالی که برای فردی دیگر، بازگشت به علایق شخصی و فعالیت‌های مورد علاقه ممکن است احساس بهتری ایجاد کند.
به گفته این پژوهشگر، صرف فعال شدن نواحی مغزی مرتبط با بازنگری شناختی به این معنا نیست که فرد توانسته است رویداد را به شکلی معنادار برای خود بازتفسیر کند یا از نظر هیجانی احساس بهتری داشته باشد.
محدودیت اسکن مغزی در ارزیابی سلامت هیجانی
این یافته‌ها برای پژوهش‌هایی که به دنبال شناسایی مشکلات هیجانی از طریق اسکن مغزی هستند، اهمیت دارد؛ زیرا فعالیت یک ناحیه مشخص از مغز به‌تنهایی معیار کافی برای ارزیابی توانایی افراد در مدیریت احساسات نیست.
پژوهشگران معتقدند بررسی نحوه ارتباط میان بخش‌های مختلف مغز و توجه به موقعیت‌ها و تجربه‌های شخصی افراد می‌تواند اطلاعات دقیق‌تری درباره سازوکار تنظیم هیجانات در اختیار دانشمندان قرار دهد.
البته این مطالعه به‌طور مستقیم تأثیر روان‌درمانی بر بهبود مهارت‌های تنظیم هیجان را بررسی نکرده است. به گفته سیکورلو، شواهد موجود درباره اثربخشی روش‌های درمانی همچنان معتبر است، اما سازوکارهای مغزی که این بهبود را ایجاد می‌کنند، به بررسی بیشتری نیاز دارند.
از سوی دیگر، داده‌های پژوهش عمدتاً از بزرگسالان فاقد مشکلات بالینی به دست آمده است؛ بنابراین نمی‌توان نتایج آن را بدون بررسی بیشتر به گروه‌های دیگر، از جمله افراد دارای علائم شدیدتر مشکلات سلامت روان، تعمیم داد.
همچنین، تلاش برای بازتفسیر یک تصویر ناراحت‌کننده در محیط آزمایشگاهی، نمی‌تواند تمام پیچیدگی‌های مواجهه با تجربه‌های واقعی زندگی، مانند شکست عاطفی یا فقدان عزیزان را بازنمایی کند. از این رو، بررسی واکنش‌های مغزی در ارتباط با تجربه‌های واقعی و شخصی افراد می‌تواند یکی از مسیرهای مهم تحقیقات آینده باشد.نتایج این پژوهش در مجله علمی نیچر (Nature) منتشر شده است.
