فوران آتشفشانی عظیم ژاپن در ۷۳۰۰ سال پیش؛ بازماندگان چگونه زندگی را از نو ساختند؟
بررسی صدها یافته باستان‌شناسی نشان می‌دهد: پس از یکی از مخرب‌ترین فوران‌های آتشفشانی تاریخ، بازماندگان در ژاپن با مهاجرت، ایجاد شبکه‌های اجتماعی تازه و تغییر شیوه معیشت، راه‌هایی برای ادامه زندگی پیدا کردند.
به گزارش سیناپرس، حدود ۷۳۰۰ سال پیش، یکی از قدرتمندترین فوران‌های آتشفشانی تاریخ در جنوب غربی ژاپن، جوامع انسانی آن منطقه را با فاجعه‌ای گسترده روبه‌رو کرد. این فوران که به نام «کیکای-آکاهویا» (Kikai-Akahoya) شناخته می‌شود، با انفجارهای پی‌درپی در زیر بستر دریا، حجم عظیمی از مواد آتشفشانی را به محیط اطراف پرتاب کرد و بخش‌های وسیعی از جزایر ژاپن را تحت تأثیر قرار داد.
اکنون پژوهشی تازه نشان می‌دهد اگرچه این رویداد به مرگ شمار زیادی از انسان‌ها و تخریب زیستگاه‌ها منجر شد، بازماندگان در برخی مناطق توانستند با تغییر محل زندگی، برقراری ارتباطات اجتماعی جدید و سازگارشدن با شرایط محیطی، حیات جوامع خود را از سر بگیرند.
فورانی با قدرت انفجاری نزدیک به حداکثر
فوران کیکای-آکاهویا حدود ۵۲۵۰ سال پیش از میلاد، در نزدیکی سواحل جنوب غربی ژاپن رخ داد. این رویداد در شاخص شدت انفجار آتشفشانی (VEI) امتیاز ۷ از ۸ را دریافت کرده است؛ سطحی که نشان‌دهنده فورانی بسیار نادر و ویرانگر است.انفجارهای آتشفشانی با زمین‌لرزه‌های شدید و سونامی‌های عظیم همراه شدند و لایه‌هایی از خاکستر آتشفشانی، به ضخامت چندین متر، بخش‌هایی از چشم‌انداز طبیعی را پوشاندند.
برای جوامع شکارگر و گردآورنده دوره جومون که در آن زمان در جزایر ژاپن زندگی می‌کردند، این رویداد احتمالاً فاجعه‌ای کم‌سابقه بود. با این حال، از زمان شناسایی نخستین شواهد این فوران در دهه ۱۹۷۰، یک پرسش مهم برای باستان‌شناسان باقی مانده بود: جوامع انسانی پس از چنین ویرانی گسترده‌ای چگونه به زندگی ادامه دادند و چه مدت طول کشید تا به شرایط جدید عادت کنند؟
بررسی ۵۴۰ یافته باستان‌شناسی برای بازسازی گذشته
گروهی بین‌المللی از پژوهشگران برای پاسخ به این پرسش، ۵۴۰ نمونه باستان‌شناسی از مناطق مختلف ژاپن را بررسی کردند. این یافته‌ها قدمتی بین ۸۰۰۰ تا ۶۵۰۰ سال دارند و دوره‌ای چندصدساله پیش و پس از فوران را پوشش می‌دهند.دانشمندان با بررسی تاریخ‌گذاری رادیوکربنی بقایایی مانند زغال و استخوان، تغییرات فعالیت انسانی و پراکندگی جوامع را در مناطق مختلف دنبال کردند.
نتایج نشان داد تأثیر فوران در همه مناطق یکسان نبود. برخی بخش‌های نزدیک به کانون فوران برای مدت طولانی غیرقابل سکونت شدند، اما در مناطق دیگر نشانه‌هایی از جابه‌جایی جمعیت، شکل‌گیری سکونتگاه‌های تازه و تغییر شیوه زندگی دیده شد.پیتر جردن، باستان‌شناس دانشگاه لوند سوئد، می‌گوید این فوران احتمالاً با ویرانی گسترده‌ای همراه بوده است، اما بازماندگان ناچار شدند برای ادامه زندگی تصمیم‌های تازه‌ای بگیرند و راه‌های جدیدی برای سازگاری با محیط پیدا کنند.
مهاجرت و تغییر شیوه معیشت؛ راهبرد بازماندگان
بررسی‌ها نشان داد جمعیت جوامع شکارگر و گردآورنده در جنوب جزیره کیوشو، یعنی نزدیک‌ترین منطقه به محل فوران، حتی پیش از وقوع این رویداد نیز روند کاهشی داشت.در مقابل، تعداد و اندازه جوامع در شمال این جزیره پیش از فوران رو به افزایش بود و این روند پس از فاجعه نیز ادامه یافت. پژوهشگران احتمال می‌دهند بخشی از این افزایش جمعیت نتیجه مهاجرت گروه‌های آسیب‌دیده از مناطق جنوبی به نواحی شمالی بوده باشد.
شواهد همچنین نشان می‌دهد بازگشت منابع دریایی سریع‌تر از احیای برخی زیست‌بوم‌های خشکی اتفاق افتاده است. بر همین اساس، پژوهشگران احتمال می‌دهند گروه‌هایی از بازماندگان که پیش‌تر در مناطق داخلی زندگی می‌کردند، به سمت سواحل حرکت کرده و با تکیه بر منابع دریایی، شیوه معیشت خود را تغییر داده باشند.
انریکو کرما، باستان‌شناس دانشگاه کمبریج، معتقد است بازماندگان پس از این فاجعه نه‌تنها مهاجرت کردند، بلکه روابط اجتماعی تازه‌ای شکل دادند و با نوآوری در شیوه‌های اقتصادی، امکان ادامه زندگی و حتی شکوفایی دوباره را فراهم کردند.
پیامدهای فوران به مناطق دورتر هم رسید
تأثیر این رویداد تنها به مناطق نزدیک آتشفشان محدود نماند. در برخی مناطق دورتر ژاپن، از جمله اطراف خلیج ایسه، روند افزایش جمعیت متوقف شد و در بعضی نواحی حتی کاهش یافت.
پژوهشگران چند احتمال را برای توضیح این وضعیت مطرح کرده‌اند؛ از جمله کاهش موقت دمای هوا در پی فوران، تغییرات اقلیمی یا کاهش منابع غذایی.
یکی از فرضیه‌ها به تأثیر خاکستر آتشفشانی بر حیات جانوری مربوط می‌شود. پوشیده‌شدن مراتع از خاکستر ممکن است شرایط تغذیه حیواناتی مانند گوزن و گراز وحشی را تغییر داده باشد. مصرف پوشش گیاهی آلوده به خاکستر نیز می‌توانسته موجب ساییدگی دندان این جانوران و کاهش طول عمر آن‌ها شود؛ موضوعی که در صورت تأیید، می‌توانسته منابع غذایی جوامع انسانی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
این پژوهش نشان می‌دهد فجایع طبیعی لزوماً به نابودی کامل جوامع منجر نمی‌شوند و مسیر بازسازی آن‌ها به عواملی مانند مهاجرت، دسترسی به منابع غذایی، همکاری اجتماعی و توانایی سازگاری با محیط بستگی دارد.
به گفته پژوهشگران، شناخت این الگوهای تاریخی می‌تواند به درک بهتر واکنش جوامع انسانی در برابر بحران‌های طبیعی و تغییرات اقلیمی امروز کمک کند؛ بحران‌هایی که بار دیگر توان سازگاری و تاب‌آوری انسان را به چالش کشیده‌اند. نتایج این پژوهش در نشریه علمی Science Advances منتشر شده است.
