نخستین نقشه جامع خاک‌های مریخ تهیه شد
پژوهشگران دانشگاه سیدنی با تدوین نخستین نظام جامع طبقه‌بندی خاک‌های مریخ، نقشه‌ای جهانی از ویژگی و پراکندگی خاک این سیاره تهیه کرده‌اند؛ دستاوردی که می‌تواند در آینده برای انتخاب محل مناسب جهت اکتشاف، سکونت و حتی کشت گیاهان در مریخ مورد استفاده قرار گیرد.
به گزارش سیناپرس، ایده کشاورزی در مریخ سال‌هاست در مطالعات علمی و آثار علمی‌تخیلی مطرح شده است. یکی از مشهورترین نمونه‌ها فیلم «مریخی» (The Martian) است که در آن «مارک واتنی»، فضانورد داستان، برای زنده ماندن در مریخ به کشت سیب‌زمینی روی می‌آورد. با این حال، تحقق چنین سناریویی در دنیای واقعی مستلزم شناخت دقیق محیط مریخ و به‌ویژه موادی است که گیاهان قرار است در آن رشد کنند.
در همین راستا، یک پژوهشگر دوره دکتری در دانشگاه سیدنی استرالیا نخستین چارچوب جامع برای طبقه‌بندی خاک‌های مریخ را ارائه کرده و بر اساس آن، نقشه‌ای جهانی از خاک‌های این سیاره تهیه کرده است.
این پژوهش به سرپرستی دنیل اروینگ از مؤسسه کشاورزی سیدنی و دانشکده علوم دانشگاه سیدنی انجام شده است. پژوهشگران در این مطالعه برای خاک مریخ اصطلاح جدیدی با عنوان «آرِت‌ها» (Areths) پیشنهاد کرده‌اند؛ نامی که از «آرِس»، نام یونانی مریخ، گرفته شده است.
طبقه‌بندی نزدیک به ۸۰۰ میلیون نقطه در مریخ
پژوهشگران برای تهیه این نقشه از داده‌های حاصل از مشاهدات مداری مریخ، مدل‌های مختلف و اطلاعات موجود درباره ویژگی‌های سطح این سیاره استفاده کردند. در مجموع، نزدیک به ۸۰۰ میلیون نقطه در سطح مریخ مورد بررسی و طبقه‌بندی قرار گرفت. نتیجه این تحلیل، سامانه‌ای سلسله‌مراتبی شامل حدود ۲۰۰۰ نوع خاک و یک نقشه جهانی است که پراکندگی این انواع خاک را در سطح مریخ نشان می‌دهد.
دنیل اروینگ درباره اهمیت این دستاورد توضیح داد که پیش از این مطالعات متعددی درباره زمین‌شناسی، کانی‌شناسی و ترکیب شیمیایی مریخ انجام شده بود، اما این پژوهش تلاش می‌کند مجموعه‌ای از این ویژگی‌ها را در قالب یک نظام طبقه‌بندی واحد کنار هم قرار دهد.
به گفته او، این رویکرد امکان مقایسه خاک‌های مناطق مختلف مریخ و درک بهتر ارتباط میان انواع مختلف خاک را فراهم می‌کند و مشخص می‌سازد هر نوع خاک در کدام بخش‌های سیاره سرخ یافت می‌شود.
خاک مریخ چگونه طبقه‌بندی شده است؟
این نظام که «سیستم طبقه‌بندی موقت پلی‌تکثیک آرِس» (PPACS) نام گرفته، خاک‌های مریخ را بر اساس مجموعه‌ای از ویژگی‌ها دسته‌بندی می‌کند. از جمله این ویژگی‌ها می‌توان به بافت، کانی‌شناسی، میزان اسیدیته یا pH و ضخامت خاک اشاره کرد. ساختار این سامانه در سه سطح اصلی سازمان‌دهی شده و خاک‌های مریخ را به ۱۰ قلمرو اصلی، ۱۰۰ مجموعه و حدود ۲۰۰۰ شکل دقیق‌تر تقسیم می‌کند.
پژوهشگران همچنین نقشه‌ای را بر اساس این طبقه‌بندی تهیه کرده‌اند که حدود ۹۲ درصد از خاک‌های سطح مریخ را پوشش می‌دهد.
آیا می‌توان در خاک مریخ کشاورزی کرد؟
هرچند ایجاد گلخانه و کشاورزی در مریخ هنوز فاصله زیادی با واقعیت دارد، اما شناخت خاک این سیاره یکی از پیش‌نیازهای مهم برای برنامه‌ریزی مأموریت‌های آینده است.
الکس مک‌برتنی، استاد راهنمای اروینگ، تأکید می‌کند که یک گلخانه مریخی تنها به هوا، آب و نور نیاز نخواهد داشت و شناخت محیط زیر سطح نیز اهمیت زیادی دارد. به گفته او، شناخت ویژگی‌های خاک می‌تواند به پژوهشگران کمک کند تا مناطق مناسب‌تری را به‌عنوان نقطه آغاز برای پرورش گیاهان در محیط‌های کنترل‌شده شناسایی کنند.
البته نباید تصور کرد که خاک مریخ به‌سادگی می‌تواند جایگزین خاک کشاورزی زمین شود. شرایط مریخ از نظر ترکیب شیمیایی، دسترسی به آب، فشار جوی، دما و وجود مواد بالقوه سمی با زمین تفاوت اساسی دارد. بنابراین، کشاورزی احتمالی در مریخ به سامانه‌های کنترل‌شده و فناوری‌های پیشرفته نیاز خواهد داشت.
با این حال، نقشه جدید می‌تواند یک مرجع پایه برای مطالعات آینده باشد و به دانشمندان اجازه دهد پیش از اعزام مأموریت‌های انسانی، مناطق مختلف مریخ را از نظر ویژگی‌های خاکی مقایسه کنند.
این پژوهش در نشریه علمی Catena منتشر شده است.
