۱۷ تهدید بزرگ سلامت بشر در قرن حاضر شناسایی شد
کمیسیونی بین‌المللی از متخصصان سلامت، ۱۷ تهدید عمده برای سلامت بشر در قرن بیست‌ویکم را شناسایی کرده است؛ تهدیدهایی که از چاقی، آلودگی هوا و مقاومت میکروبی در برابر داروها تا جنگ هسته‌ای و سوءاستفاده از هوش مصنوعی را دربرمی‌گیرند. در این ارزیابی، دو سناریوی جنگ هسته‌ای همراه با قحطی گسترده و استفاده مخرب از هوش مصنوعی، به دلیل برخورداری از ظرفیت بالقوه انقراض انسان، جایگاهی ویژه دارند.
به گزارش سیناپرس، همه‌گیری کووید ۱۹ نشان داد که حتی پیشرفته‌ترین نظام‌های سلامت نیز ممکن است در مواجهه با بحران‌های گسترده جهانی با محدودیت‌های جدی روبه‌رو شوند. اکنون ارزیابی تازه‌ای که در نشریه پزشکی The Lancet منتشر شده است، تصویری گسترده از خطرهایی ارائه می‌دهد که می‌توانند سلامت و بقای انسان را در دهه‌های آینده تحت تأثیر قرار دهند.
این مطالعه با مشارکت ده‌ها متخصص بین‌المللی انجام شده و ۱۷ تهدید عمده سلامت جهانی را بررسی کرده است. پژوهشگران با استفاده از مدل‌سازی، میزان مرگ‌ومیر و ناتوانی قابل پیشگیری ناشی از هر تهدید را در فاصله سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۱۰۰ برآورد کرده‌اند.
پیام اصلی گزارش، با وجود ابعاد نگران‌کننده خطرها، این است که بخش قابل‌توجهی از پیامدهای آن‌ها را می‌توان با تصمیم‌گیری به‌موقع، سرمایه‌گذاری هدفمند و تقویت آمادگی نظام‌های سلامت کاهش داد.
کریستوفر جی. ال. موری، پزشک و اقتصاددان سلامت از دانشگاه واشینگتن و یکی از رؤسای کمیسیون تهدیدهای جهانی سلامت در قرن بیست‌ویکم نشریه لنست، تأکید می‌کند که اهمیت این یافته‌ها فقط در گستردگی خطرها نیست؛ بلکه در این واقعیت است که بشر همچنان امکان اقدام و تغییر مسیر آینده را در اختیار دارد.
دو تهدید با ظرفیت بالقوه انقراض انسان
در میان خطرهای بررسی‌شده، پژوهشگران دو سناریو را به‌طور ویژه برجسته کرده‌اند که با وجود احتمال وقوع پایین، در صورت تحقق می‌توانند پیامدهایی در مقیاس انقراض انسان داشته باشند.
- سوءاستفاده مخرب از هوش مصنوعی: از جمله استفاده از این فناوری برای طراحی یا تولید سلاح‌های زیستی جدید.
- جنگ هسته‌ای و قحطی هسته‌ای: سناریویی که در آن درگیری هسته‌ای می‌تواند با اختلال گسترده در تولید و تأمین غذا و گرسنگی فراگیر همراه شود.
پژوهشگران تأکید می‌کنند که مطرح شدن این دو سناریو به معنای پیش‌بینی وقوع قطعی آن‌ها نیست؛ بلکه نشان‌دهنده ضرورت توجه به پیامدهای بالقوه بسیار شدید آن‌هاست.
برخی خطرهای دیگر، از جمله برخورد سیارک‌های بزرگ با زمین و فوران ابرآتشفشان‌ها، به دلیل احتمال بسیار پایین وقوع در قرن حاضر در این ارزیابی قرار نگرفته‌اند. مفهوم فرضی «حیات آینه‌ای» نیز که به ساختارهای زیستی با آرایش مولکولی آینه‌ای نسبت به حیات شناخته‌شده اشاره دارد، کنار گذاشته شده است؛ زیرا هنوز چنین حیاتی ساخته نشده و برآورد کمی خطرهای آن برای سلامت انسان در مرحله کنونی ممکن نیست.
۱۵ تهدید دیگر که می‌توانند میلیاردها سال زندگی سالم را از بین ببرند
پس از دو سناریوی ویژه، گزارش ۱۵ تهدید عمده دیگر را شناسایی می‌کند که هرکدام می‌توانند تا سال ۲۱۰۰ بیش از یک میلیارد سال زندگی سالم را از بین ببرند؛ پیامدی که در صورت پیشگیری یا کاهش خطر، بالقوه قابل اجتناب خواهد بود.
این تهدیدها عبارت‌اند از:
۱. آلودگی هوا
۲. مقاومت میکروبی در برابر داروها
۳. سوءتغذیه کودکان
۴. تغییرات اقلیمی
۵. فروپاشی تأمین مالی بین‌المللی کمک‌های سلامت
۶. درگیری‌های مسلحانه متعارف
۷. مصرف بالای الکل
۸. فشار خون بالا
۹. نابرابری درآمدی
۱۰. پایین بودن سطح تحصیلات
۱۱. همه‌گیری‌های طبیعی
۱۲. چاقی
۱۳. مشکلات سلامت روان
۱۴. مصرف دخانیات
۱۵. سالمندی ناسالم
این فهرست نشان می‌دهد تهدیدهای سلامت بشر فقط به بیماری‌های عفونی یا بحران‌های ناگهانی محدود نیستند. بسیاری از خطرهای بزرگ از عوامل اجتماعی، اقتصادی و رفتاری ناشی می‌شوند که به‌تدریج سلامت جمعیت‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
چاقی؛ بزرگ‌ترین بار بالقوه قابل پیشگیری
بر اساس برآورد پژوهشگران، چاقی و عوامل مرتبط با آن، از جمله شاخص توده بدنی بالا، تغذیه نامناسب و فعالیت بدنی ناکافی، بیشترین بار بالقوه قابل پیشگیری را در میان تهدیدهای بررسی‌شده دارند.اختلاف میان سناریوی خوش‌بینانه و بدبینانه درباره این عوامل تا سال ۲۱۰۰، معادل حدود ۲۳٫۱ میلیارد سال زندگی تعدیل‌شده برحسب ناتوانی برآورد شده است.
برای درک بهتر این مقیاس، پژوهشگران این میزان را تقریباً معادل بار سلامت ۴۶ همه‌گیری کووید ۱۹ توصیف کرده‌اند.شاخص «سال‌های زندگی تعدیل‌شده برحسب ناتوانی» یا DALY، مجموع سال‌های ازدست‌رفته بر اثر مرگ زودرس و سال‌های زندگی همراه با ناتوانی را اندازه‌گیری می‌کند. بنابراین، این شاخص صرفاً تعداد مرگ‌ها را نشان نمی‌دهد، بلکه گستره تأثیر بیماری‌ها بر طول عمر و کیفیت زندگی را نیز در نظر می‌گیرد.
پس از چاقی، پایین بودن سطح تحصیلات و نابرابری درآمدی از جمله عوامل دارای بار بالقوه قابل پیشگیری گسترده معرفی شده‌اند. به گفته پژوهشگران، ارتقای سطح آموزش می‌تواند از مسیرهایی مانند بهبود سلامت افراد و کاهش نرخ رشد جمعیت، بر بار بیماری‌ها اثر بگذارد.
بار جهانی بیماری‌ها تا پایان قرن چقدر خواهد بود؟
بر اساس سناریوی پایه این پژوهش، مجموع بار جهانی بیماری‌ها و آسیب‌ها در فاصله سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۱۰۰ حدود ۲۴۶ میلیارد سال زندگی تعدیل‌شده برحسب ناتوانی برآورد شده است؛ رقمی که پژوهشگران آن را تقریباً معادل بار سلامت ۵۰۰ همه‌گیری کووید ۱۹ توصیف می‌کنند.البته این رقم به معنای آن نیست که همه این پیامدها قطعاً رخ خواهند داد. برآوردها به سناریوهای مدل‌سازی‌شده وابسته‌اند و هدف آن‌ها بررسی دامنه احتمالی خسارت‌ها و میزان قابل پیشگیری بودن آن‌هاست.
همچنین، بار برآوردشده برای تهدیدهای مختلف را نمی‌توان به‌سادگی با یکدیگر جمع کرد؛ زیرا بسیاری از این عوامل هم‌پوشانی دارند. برای مثال، یک فرد ممکن است هم‌زمان تحت تأثیر چاقی، فشار خون بالا، آلودگی هوا و مشکلات سلامت روان باشد. جمع ساده برآوردهای مستقل می‌تواند به شمارش چندباره بخشی از پیامدهای سلامت منجر شود.
سه راهکار برای کاهش خطرهای جهانی
پژوهشگران در کنار شناسایی تهدیدها، سه پیشنهاد اصلی برای کاهش آسیب‌های آینده ارائه کرده‌اند:
۱. تقویت نظام‌های سلامت و آمادگی در برابر بحران‌ها
دولت‌ها باید نظام‌های سلامت را به‌گونه‌ای طراحی و تأمین مالی کنند که توانایی مواجهه با بحران‌های بزرگ، از همه‌گیری‌ها تا پیامدهای جنگ و تغییرات اقلیمی، را داشته باشند.
۲. افزایش سرمایه‌گذاری در نوآوری‌های تحول‌آفرین
سرمایه‌گذاری در فناوری‌ها و راهکارهای نوین حوزه سلامت، اقلیم و فناوری می‌تواند ابزارهای تازه‌ای برای پیشگیری از بحران‌ها و کاهش پیامدهای آن‌ها فراهم کند.
۳. ایجاد سامانه پایش مستمر تهدیدهای جهانی سلامت
پژوهشگران پیشنهاد می‌کنند سازوکاری با عنوان «پایشگر تهدیدهای جهانی سلامت در قرن بیست‌ویکم» ایجاد شود تا خطرها به‌صورت مستمر رصد شوند و ارزیابی‌ها متناسب با تغییر شرایط به‌روزرسانی شوند.
در سرمقاله همراه این پژوهش در لنست نیز بر ضرورت عبور از نگاه جزیره‌ای به مشکلات سلامت تأکید شده است؛ زیرا تهدیدهای پیش روی بشر متعدد، پیچیده و به یکدیگر وابسته‌اند و مقابله با آن‌ها به همکاری در سطوح ملی و بین‌المللی نیاز دارد.
خطرهای بزرگ سلامت بشر در قرن حاضر فقط به بحران‌هایی ناگهانی مانند همه‌گیری‌ها و جنگ‌ها محدود نمی‌شوند؛ چاقی، نابرابری اقتصادی، ضعف آموزش و آلودگی محیط‌زیست نیز می‌توانند در بلندمدت بار سنگینی بر سلامت جوامع تحمیل کنند. از نگاه پژوهشگران، آمادگی و اقدام زودهنگام می‌تواند تفاوت چشمگیری در آینده سلامت انسان ایجاد کند.
نتایج این ارزیابی در نشریه پزشکی The Lancet منتشر شده است.
مترجم:نداجوادهراتی
