نسخه ۵گانه برای حفظ سرمایه انسانی متخصص ایران
نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد ایجاد فرصتهای شغلی پایدار، اصلاح نظام آموزش عالی، تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت و افزایش ثبات اقتصادی از مهمترین عوامل ماندگاری دانشآموختگان مهندسی در کشور است. پژوهشگران در این مطالعه با ارائه یک الگوی پنجمحوری، راهکارهایی برای حفظ سرمایه انسانی متخصص و کاهش مهاجرت نیروی دانشگاهی پیشنهاد کردهاند.
به گزارش سیناپرس، هر چند، «نگهداشت یا مهاجرت دانشآموختگان دانشگاهها» پدیدهای چندبعدی و تحت تأثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی، آموزشی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و صنعتی است، اما یافتههای یک پژوهش جدید نشان میدهد که ایجاد فرصتهای شغلی پایدار، ارتقای زیرساختهای آموزش عالی، ثبات اقتصادی و تقویت سرمایه اجتماعی از مهمترین عوامل اثرگذار بر تصمیم دانشآموختگان برای ادامه فعالیت حرفهای در کشور هستند.
به تازگی پژوهشی با عنوان «طراحی الگوی نگهداشت دانشآموختگان مهندسی دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی» با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر ماندگاری دانشآموختگان مهندسی و ارائه الگویی برای نگهداشت سرمایه انسانی متخصص، در فصلنامه آموزش مهندسی ایران منتشر شده است.
این پژوهش به همت زهرا صنعتی؛ دانشجوی دکتری رشته مدیریت آموزشی دانشگاه ارومیه، محمد حسنی؛ استاد مدیریت آموزشی دانشگاه ارومیه و رضا فتحی؛ استادیار پژوهشگاه مواد و انرژی، انجام گرفته است.
این کار تحقیقاتی با بهرهگیری از روش نظریه دادهبنیاد انجام شده و دادههای آن از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با اعضای هیئت علمی، مدیران و متخصصان حوزه مهندسی گردآوری شده است. پژوهشگران پس از تحلیل دادهها و انجام مراحل کدگذاری باز، محوری و گزینشی، بیش از ۸۰۰ کد اولیه را استخراج و پس از پالایش، آنها را در قالب ۳۲ مفهوم اصلی و پنج محور اساسی سازماندهی کردهاند.
اشتغال پایدار و زیرساختهای اقتصادی در صدر عوامل مؤثر
بر اساس یافتههای پژوهش، «نگهداشت دانشآموختگان مهندسی» پدیدهای چندبعدی است که تحت تأثیر مجموعهای از عوامل اقتصادی، آموزشی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و صنعتی قرار دارد.
در بخش شرایط علّی، ایجاد فرصتهای شغلی، توسعه مسیرهای حرفهای، ارتقای زیرساختهای آموزش عالی، توانمندسازی صنایع، بهبود خدمات رفاهی، ثبات اقتصادی و تقویت سرمایه اجتماعی از مهمترین عوامل اثرگذار بر تصمیم دانشآموختگان برای ادامه فعالیت حرفهای در کشور معرفی شدهاند.
پژوهش همچنین نشان میدهد فراهم بودن فرصتهای رشد شغلی، دسترسی به فناوریهای روز، بهرهگیری از ظرفیت متخصصان، توسعه مهارتهای حرفهای و فراهم شدن امکان پیشرفت فردی، از دیگر مؤلفههای مؤثر بر افزایش ماندگاری دانشآموختگان مهندسی است.
اصلاح آموزش عالی و تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت
در بخش آموزش عالی، پژوهشگران بر ضرورت بازنگری برنامههای درسی متناسب با نیاز بازار کار، توسعه امکانات آموزشی و پژوهشی، افزایش تعامل دانشگاه و صنعت، حمایت از فعالیتهای تحقیقاتی و گسترش همکاریهای علمی بینالمللی تأکید کردهاند.
بر اساس یافتهها، اصلاحات دانشگاهی بیشترین فراوانی را در میان شرایط زمینهای داشته است. ارتقای کیفیت آموزش، تجهیز آزمایشگاهها، افزایش بودجههای پژوهشی، ایجاد فرصتهای رشد علمی، بهبود تعامل استاد و دانشجو و تنظیم ظرفیت پذیرش دانشگاهها متناسب با نیازهای جامعه، از جمله محورهای مطرحشده در این بخش است.
پژوهشگران همچنین داشتن چشمانداز روشن شغلی، تناسب میان تخصص و شغل، ارتقای جایگاه اجتماعی حرفه مهندسی و توسعه زیرساختهای صنعتی را از دیگر عوامل زمینهساز نگهداشت دانشآموختگان عنوان کردهاند.
فرصتهای شغلی پایدار، مهمترین عامل موثر در نگهداشت دانشآموختگان مهندسی
نتایج پژوهش نشان میدهد در میان عوامل مداخلهگر، ایجاد فرصتهای شغلی پایدار بیشترین اهمیت را داشته است.
حمایت از پروژههای مشترک دانشگاه و صنعت، پرداخت حقوق متناسب با هزینههای زندگی، حمایت از نخبگان، کاهش بروکراسی اداری، توسعه شرکتهای نوآور و دانشبنیان، سرمایهگذاری در صنعت، گسترش همکاریهای علمی و فناورانه، اعتمادسازی، شفافیت، اصلاح قوانین و همراستاسازی نظام آموزشی با نیازهای صنعت، از دیگر مؤلفههایی است که در این بخش مورد تأکید قرار گرفته است.
پنج راهبرد برای حفظ سرمایه انسانی متخصص
بر اساس الگوی پیشنهادی پژوهش، راهبردهای اجرایی در پنج محور شامل توانمندسازی شرکتهای دانشبنیان، ارتقای مدیریت و رهبری در صنعت، توسعه نوآوری، بهینهسازی مسیرهای شغلی و اصلاح نظام آموزشی ارائه شده است.
در این میان، حمایت از کارآفرینی فناورانه، توسعه همکاری دانشگاهها با شرکتهای دانشبنیان و پارکهای علم و فناوری، استفاده از فناوریهای نوین و هوش مصنوعی، ایجاد امنیت شغلی، استخدام مبتنی بر شایستگی، توسعه آموزشهای عملی و اجرای پایاننامههای مسئلهمحور از مهمترین پیشنهادهای پژوهشگران به شمار میرود.
توسعه اقتصادی و حفظ سرمایه انسانی از پیامدهای اجرای الگو
به نقل از ایرنا، پژوهشگران در بخش پایانی این مطالعه، اجرای الگوی پیشنهادی را زمینهساز توسعه نوآوری، رشد فناوری، افزایش توان فنی کشور، رونق صنایع، توسعه اقتصادی و حفظ سرمایه انسانی متخصص دانستهاند.
بر اساس نتایج این پژوهش، تعامل میان شرایط علّی، زمینهای، عوامل مداخلهگر و راهبردهای اجرایی میتواند چارچوبی برای سیاستگذاری در حوزه آموزش عالی، بازار کار و صنعت فراهم کند و زمینه بهرهگیری مؤثرتر از ظرفیت دانشآموختگان مهندسی را در مسیر توسعه کشور فراهم سازد.
