طراحی الگوی بازآفرینی مشارکتی محلات تاریخی
سرپرست پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی با تأکید بر ضرورت مشارکت ساکنان در احیای بافتهای تاریخی و فرهنگی گفت: این پژوهشکده در حال طراحی الگوهای بازآفرینی مشارکتی محلات تاریخی است تا حفاظت از میراث شهری، علاوه بر مرمت کالبدی، با حفظ هویت اجتماعی، ارتقای کیفیت زندگی و رونق اقتصادی محلات همراه شود.
به گزارش سیناپرس، حمید رمضانی، سرپرست پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی در گفتوگویی خبری به مناسبت سالگرد تأسیس جهاددانشگاهی اظهار کرد: جهاددانشگاهی از آغاز شکلگیری خود، نهادی برخاسته از متن انقلاب اسلامی و دانشگاه بوده و مأموریت اصلی آن پیوند دادن دانش با نیازهای واقعی جامعه، تقویت خودباوری علمی و کمک به حل مسائل کشور از مسیر پژوهشهای کاربردی و مسئلهمحور است.
وی افزود: پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری نیز در ادامه همین رسالت فعالیت میکند و تلاش داشته است میان فرهنگ، هنر، معماری و سیاستگذاری عمومی پیوند برقرار کند و نشان دهد فرهنگ و هنر صرفاً حوزههایی نظری یا تزئینی نیستند، بلکه از مؤلفههای اصلی توسعه ملی، هویت اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی به شمار میروند.
جهاددانشگاهی؛ دستاورد مهم انقلاب فرهنگی
سرپرست پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی با اشاره به فرمان تاریخی امام خمینی(ره) برای تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی و تأسیس جهاددانشگاهی در ۱۶ مرداد ۱۳۵۹ گفت: این فرمان بیانگر ضرورت تحول در نظام معرفتی، آموزشی و پژوهشی کشور بود؛ تحولی که هدف آن پیوند علم با نیازهای جامعه، استقلال فکری و علمی و تربیت نیروهای متعهد و متخصص برای پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی بود.
وی ادامه داد: جهاددانشگاهی بهعنوان یکی از مهمترین دستاوردهای انقلاب فرهنگی، مأموریت یافت روحیه جهادی، خودباوری علمی، نوآوری و مسئولیتپذیری اجتماعی را در محیط دانشگاهی تقویت کند.
رمضانی خاطرنشان کرد: جهاددانشگاهی از همان ابتدا نهادی واسط میان دانشگاه و جامعه بوده است؛ نهادی که نه صرفاً به تولید دانش نظری اکتفا میکند و نه خود را محدود به مأموریتهای اجرایی میداند، بلکه تلاش میکند دانش را به راهحل تبدیل کند و به همین دلیل به یکی از نهادهای مؤثر در تحقق اهداف انقلاب فرهنگی تبدیل شده است.
وی افزود: پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری نیز در ادامه همین رسالت، فرهنگ، هنر و معماری را در نسبت با مسائل واقعی جامعه بازتعریف کرده و بر تولید دانش زمینهمند، پاسخ به چالشهای هویتی در فضاهای شهری و اجتماعی، تقویت نقش هنر در ارتقای کیفیت زندگی و کمک به سیاستگذاری فرهنگی مبتنی بر شواهد تأکید دارد.
سرپرست پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی اظهار کرد: از نگاه ما، تحقق اهداف انقلاب فرهنگی در شرایط امروز به معنای پیوند دادن اصالتهای فرهنگی و اسلامی ـ ایرانی با نیازهای متحول جامعه معاصر و ارائه راهکارهای علمی، اجرایی و قابل اتکا برای مسائل واقعی مردم است.
نقش پژوهشکده در سیاستگذاری فرهنگی کشور
رمضانی با اشاره به دستاوردهای پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری در بیش از چهار دهه فعالیت جهاددانشگاهی گفت: این پژوهشکده تلاش کرده است از سطح توصیف مسائل فرهنگی فراتر رفته و به حوزه سیاستپژوهی، مطالعات کاربردی و پژوهشهای مسئلهمحور وارد شود.
وی افزود: یکی از مهمترین دستاوردهای پژوهشکده، تبدیل مسائل فرهنگی، هنری و شهری به موضوعاتی قابل سنجش، تحلیل و سیاستگذاری بوده است.
به گفته وی، پژوهشکده در تدوین و پشتیبانی علمی برخی اسناد و برنامههای راهبردی، ارزیابی پیوستهای فرهنگی و اجتماعی طرحهای کلان، مطالعه فرهنگ عمومی، بررسی روندهای اجتماعی و تحلیل وضعیت هنر و معماری معاصر نقشآفرینی کرده و این مطالعات به دستگاههای سیاستگذار کمک کرده است تصمیمات خود را بر پایه دادهها، شواهد و شناخت دقیقتر از جامعه اتخاذ کنند.
تمرکز بر اقتصاد خلاق و صنایع فرهنگی
سرپرست پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی با اشاره به برخی دستاوردهای این مجموعه گفت: مشارکت در تدوین منشور فرهنگی ورزش کشور، شناسایی و اولویتبندی مسائل فرهنگ عمومی، ارزیابی عملکرد فرهنگی دستگاههای اجرایی، انجام مطالعات مرتبط با هویت ایرانی ـ اسلامی، جامعهشناسی هنر، جامعهشناسی موسیقی، ارزیابی رویدادهای فرهنگی و هنری از جمله جشنوارههای فجر و اجرای طرحهای نظرسنجی و نیازسنجی در حوزه ارزشها، نگرشها و رفتارهای فرهنگی شهروندان از جمله مهمترین اقدامات پژوهشکده بوده است.
وی در ادامه با اشاره به رویکردهای جدید پژوهشکده اظهار کرد: در سالهای اخیر توجه ویژهای به اقتصاد خلاق و صنایع فرهنگی داشتهایم. مطالعات انجامشده نشان میدهد فرهنگ و هنر میتوانند در توسعه شهری، ایجاد اشتغال، تقویت هویت محلی و افزایش سرمایه اجتماعی نقش مؤثری ایفا کنند و این نگاه میتواند در تصمیمگیریهای شهری، برنامهریزی فرهنگی و سیاستگذاری اقتصادی کشور اثرگذار باشد.
معماری ایرانی ـ اسلامی باید با نیازهای امروز بازخوانی شود
رمضانی با تشریح مهمترین پروژهها و مطالعات پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی اظهار کرد: این پژوهشکده با تکیه بر ساختار میانرشتهای خود، در حوزههایی مانند پژوهش هنر، مدیریت فرهنگی، جامعهشناسی فرهنگی، معماری و شهرسازی، ارزیابی تأثیرات اجتماعی و فرهنگی و همچنین آموزشهای تخصصی کوتاهمدت فعالیت کرده و تلاش داشته است میان پژوهش نظری، سیاستگذاری و حل مسائل اجرایی کشور ارتباط برقرار کند.
وی افزود: در حوزه معماری ایرانی ـ اسلامی، رویکرد پژوهشکده صرفاً بازگشت شکلی و نمادین به گذشته نیست، بلکه تلاش میکنیم اصول و منطق معماری ایرانی ـ اسلامی را متناسب با نیازهای امروز بازخوانی کنیم. مفاهیمی همچون محلهمحوری، عدالت فضایی، زیستپذیری، کرامت انسانی در سکونت، پایداری اقلیمی، کیفیت اجتماعی فضاهای عمومی و پیوند میان کالبد و فرهنگ، از مهمترین محورهای مطالعات ما در این حوزه بودهاند.
سرپرست پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی ادامه داد: در مطالعات مرتبط با بازآفرینی بافتهای ناکارآمد شهری، ساماندهی سکونتگاههای غیررسمی، مسکن، زیباسازی شهری، تحلیل نمادها و نشانهها در فضاهای عمومی، ارتقای کیفیت محیطی و اجتماعی محلات و کاهش آسیبهای اجتماعی در فضاهای شهری، تلاش کردهایم الگوهایی ارائه دهیم که هم از هویت ایرانی ـ اسلامی الهام گرفته باشند و هم قابلیت اجرا در شهرهای معاصر را داشته باشند.
وی با اشاره به فعالیتهای پژوهشکده در حوزه هنر معاصر گفت: در زمینه جامعهشناسی هنر، وضعیت هنرمندان، مخاطبان هنر، رویدادهای فرهنگی و هنری، جشنوارهها، موسیقی، هنرهای شهری و صنایع خلاق مطالعات متعددی انجام شده است تا شناخت دقیقتری از نسبت هنر با جامعه امروز ایران فراهم شود.
رمضانی تأکید کرد: باور ما این است که توسعه پایدار فرهنگی زمانی محقق میشود که هنر، معماری و هویت فرهنگی در متن زندگی مردم حضور داشته باشند و به ارتقای کیفیت زندگی، افزایش مشارکت اجتماعی و تقویت حس تعلق شهروندان کمک کنند.
ضرورت رصد سریع تحولات فرهنگی و اجتماعی
وی درباره مهمترین چالشهای پیشروی جهاددانشگاهی و پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری نیز اظهار کرد: امروز نهادهای پژوهشی و فرهنگی در مقایسه با گذشته با محیطی بسیار پیچیدهتر مواجه هستند. تحولات سریع اجتماعی، تغییر سبک زندگی، رشد فناوریهای نوین، گسترش رسانههای دیجیتال، جهانیشدن فرهنگ، تغییر الگوهای مصرف فرهنگی و افزایش شکافهای اجتماعی از مهمترین چالشهای پیشروی این نهادهاست.
رمضانی افزود: یکی از مهمترین چالشها، سرعت بالای تغییرات فرهنگی و اجتماعی است. در بسیاری از موارد، نظام سیاستگذاری با سرعتی کمتر از تحولات جامعه حرکت میکند؛ از این رو پژوهشگاهها و پژوهشکدههای فرهنگی باید بتوانند این تحولات را بهموقع رصد کرده و دادههای معتبر و تحلیلهای کاربردی در اختیار سیاستگذاران قرار دهند.
وی ادامه داد: در پژوهشکده تلاش میکنیم با اجرای پایشهای اجتماعی و فرهنگی، انجام مطالعات میدانی، ارزیابی اثرات فرهنگی و اجتماعی و تحلیل روندهای نوظهور، فاصله میان واقعیتهای جامعه و تصمیمگیریهای رسمی را کاهش دهیم.
فناوری را نه تهدید مطلق میدانیم و نه راهحل همه مسائل
سرپرست پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی با اشاره به تأثیر فناوریهای نوین بر حوزه فرهنگ گفت: فناوریهای جدید از یک سو فرصتهای ارزشمندی برای توسعه هنر، آموزش، ارتباطات فرهنگی و صنایع خلاق ایجاد کردهاند و از سوی دیگر، الگوهای هویتیابی، مصرف فرهنگی و روابط اجتماعی را دگرگون ساختهاند.
وی تصریح کرد: رویکرد ما این است که فناوری را نه تهدیدی مطلق بدانیم و نه راهحلی خودکار برای همه مسائل؛ بلکه آن را در نسبت با فرهنگ، جامعه، اخلاق، هویت و حکمرانی فرهنگی تحلیل کنیم.
رمضانی درباره مواجهه با جهانیشدن فرهنگ نیز اظهار کرد: رویکرد پژوهشکده نه انزوا و نه تقابل منفعلانه است. معتقدیم هویت فرهنگی زمانی پایدار خواهد بود که پویا، خلاق و توانمند در گفتوگو با جهان باشد.
وی افزود: بر همین اساس، ضمن حفظ بنیانهای هویتی و ارزشهای ایرانی ـ اسلامی، باید زبان معاصر و مؤثری برای عرضه فرهنگ، هنر و معماری ایران پیدا کنیم؛ موضوعی که از مسیر پژوهشهای میانرشتهای، حمایت از صنایع خلاق، تقویت هنرهای معاصر ریشهدار، بازخوانی میراث فرهنگی و پیوند آن با نیازهای امروز امکانپذیر خواهد بود.
مسئلهمحوری، راهبرد اصلی پژوهشکده
سرپرست پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی در ادامه با اشاره به ابتکارات این مجموعه برای حل مسائل فرهنگی و اجتماعی گفت: اصل راهبردی پژوهشکده، مسئلهمحوری است و تلاش میکنیم موضوعات پژوهشی را از دل نیازهای واقعی جامعه، دستگاههای اجرایی، شهرها، محلات، گروههای اجتماعی و زیستبوم فرهنگ و هنر استخراج کنیم.
وی خاطرنشان کرد: در سالهای اخیر، بخش مهمی از ابتکارات پژوهشکده در سه حوزه اصلی متمرکز بوده است.
تمرکز بر حل مسائل اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی
رمضانی با تشریح محورهای اصلی فعالیت پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی گفت: نخستین حوزه، مطالعه و مداخله پژوهشی در مسائل اجتماعی و سکونتگاههای غیررسمی است. پژوهشکده مطالعات متعددی درباره کیفیت زندگی، ناامنی سکونتی، وضعیت مسکن، توانمندسازی اجتماعی، کیفیت اجتماعی، آسیبهای اجتماعی، پیشگیری از جرم و ارتقای تابآوری اجتماعی انجام داده است.
وی افزود: در این مطالعات تلاش شده است صدای گروههایی که کمتر در فرآیند سیاستگذاری دیده میشوند، از جمله اقشار کمدرآمد و ساکنان سکونتگاههای غیررسمی، شنیده شود و راهکارهایی مبتنی بر شواهد برای بهبود کیفیت زندگی آنان ارائه شود.
صنایع خلاق؛ پیوند میراث فرهنگی با اقتصاد امروز
سرپرست پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی با اشاره به دومین محور فعالیتهای پژوهشکده اظهار کرد: یکی دیگر از اولویتهای ما، کمک به احیای زنجیره ارزش صنایع خلاق و هنرهای بومی است. هنرهای سنتی زمانی تداوم مییابند که بتوانند با طراحی معاصر، بازار امروز، نیازهای نسل جدید و فناوریهای نوین ارتباط برقرار کنند.
وی ادامه داد: از این منظر، بهرهگیری از الگوهای اصیل ایرانی در طراحی لباس، دکوراسیون، مبلمان شهری، گرافیک محیطی، صنایعدستی نوگرا و طراحی محصول، علاوه بر حفظ میراث فرهنگی، میتواند زمینهساز اشتغال، توسعه اقتصاد خلاق و خلق ارزش افزوده باشد.
بازآفرینی بافتهای تاریخی با مشارکت مردم
رمضانی با اشاره به سومین محور فعالیتهای پژوهشکده گفت: طراحی الگوهای بازآفرینی مشارکتی در بافتهای تاریخی و فرهنگی از دیگر برنامههای مهم پژوهشکده است. حفاظت از میراث شهری نباید صرفاً به مرمت کالبدی محدود شود و همچنین نباید به حذف ساکنان بومی یا اعیانسازی مخرب منجر شود.
به نقل از ایسنا، وی تأکید کرد: بازآفرینی موفق زمانی محقق میشود که جامعه محلی در فرآیند تصمیمگیری و اجرا مشارکت داشته باشد و احیای کالبدی با رونق اقتصادی، ارتقای کیفیت زندگی و حفظ هویت اجتماعی محله همراه شود.
سرپرست پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاددانشگاهی در پایان خاطرنشان کرد: مأموریت جهاددانشگاهی و این پژوهشکده در حوزه میراث فرهنگی، ایجاد پیوند میان گذشته و آینده است؛ به این معنا که میراث ایرانی ـ اسلامی بازخوانی، متناسب با نیازهای امروز بازتفسیر و به الگویی برای شکلگیری رویکردهای نوین در معماری، هنر، طراحی و زیست شهری معاصر ایران تبدیل شود.
