قطار نوآوری روی ریل ارزیابی
پژوهشگران ایرانی با معرفی چارچوبی جدید، ارزیابی نوآوری در صنعت حملونقل ریلی مسافری را هدف گرفتهاند که میتواند به ارتقای رقابت، کیفیت خدمات و کارآمدی این صنعت کمک کند.
به گزارش سیناپرس، در تحقیق جدیدی که توسط محققان ایرانی انجام شده است، چارچوبی برای ارزیابی قابلیت نوآوری در شرکتهای فعال در حملونقل ریلی مسافری ارائه شده است؛ چارچوبی که میتواند نگاه دقیقتری به وضعیت توسعه، رقابت و کیفیت خدمات در این صنعت بدهد.
حملونقل از بخشهای پایهای هر اقتصاد به شمار میرود، زیرا میان تولید، توزیع و مصرف ارتباط برقرار میکند و بدون آن، جریان عادی فعالیتهای اقتصادی با دشواری روبهرو میشود. هرچه تولید ملی گستردهتر شود و فعالیتهای اقتصادی رشد کنند، نیاز به شبکهای کارآمدتر و توسعهیافتهتر در حملونقل نیز بیشتر احساس میشود.
در این میان، حملونقل ریلی جایگاه مهمی دارد؛ زیرا میتواند جابهجایی مسافر را با ایمنی بیشتر و در مقیاس بالا انجام دهد. این صنعت اگر از سازوکار اجرایی درست برخوردار باشد، نهتنها به توسعه تجارت و توزیع مناسبتر منابع کمک میکند، بلکه میتواند در افزایش رقابت، بهینهسازی نیروی کار، تثبیت نسبی قیمتها و حتی گسترش گردشگری نیز اثرگذار باشد.
به همین دلیل، بررسی وضعیت این صنعت فقط یک موضوع فنی نیست، بلکه به برنامهریزی اقتصادی و اجتماعی کشور هم پیوند میخورد.
از سوی دیگر، در دنیای امروز بقای بنگاهها و موفقیت آنها بیش از گذشته به نوآوری وابسته شده است. نوآوری فقط به معنای اختراع یک محصول جدید نیست، بلکه شامل بهبود فرایندها، روشهای مدیریتی، خدمات و استفاده بهتر از دانش و تجربه برای خلق ارزش بیشتر است.
در واقع، قابلیت نوآوری یعنی توان یک سازمان برای تبدیل آموختهها، تجربهها و ایدهها به راهحلهای تازه و اثرگذار. این توان میتواند به شرکتها کمک کند نسبت به رقبا مزیت پیدا کنند و در محیطهای متغیر بهتر دوام بیاورند. با توجه به اینکه در صنعت ریلی ایران، بهویژه در بخش مسافری، واگذاری به بخش خصوصی و غیردولتی نسبتا تازهتر است، وجود یک چارچوب مشخص برای سنجش توان نوآوری شرکتها اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چنین چارچوبی میتواند به شناسایی کمبودها، رتبهبندی شرکتها و ارائه راهکار برای سیاستگذاری دقیقتر کمک کند.
در تحقیقی که توسط امید شریفی مهر از گروه مدیریت تکنولوژی واحد تهران جنوب دانشگاه آزاد اسلامی، به همراه دو همکار دانشگاهی و با همراهی دانشگاه صنعتی مالک اشتر انجام شده است، محققان بر طراحی یک الگو برای سنجش و رتبهبندی توان نوآوری در شرکتهای فعال در حوزه حملونقل ریلی مسافری ایران متمرکز شدهاند.
آنها تلاش کردهاند به این پرسش پاسخ دهند که چه قابلیتهایی نشان میدهد یک شرکت ریلی تا چه اندازه توان نوآوری دارد و چگونه میتوان این توان را بهصورت منظم و قابل مقایسه ارزیابی کرد. اهمیت این کار در آن است که بدون داشتن معیار روشن، تصمیمگیری درباره تقویت نوآوری، حمایت از شرکتها و بهبود عملکرد صنعت دشوار خواهد بود.
این تحقیق، با مشارکت تعدادی از مدیران ارشد شرکت راهآهن ایران و شرکتهای مسافربری حملونقل ریلی کشور به انجام رسیده است. البته پژوهشگران ابتدا با مرور منابع علمی، بررسی مطالعات قبلی، شاخصهای مرتبط با قابلیت نوآوری را شناسایی کردند.
نتایج این پژوهش نشان دادند که در میان قابلیتهای بررسیشده، «قابلیت تحقیق و توسعه» بیشترین اهمیت را دارد. منظور از تحقیق و توسعه، مجموعه فعالیتهایی است که به تولید دانش جدید، بهبود فناوری، ارتقای خدمات و یافتن راهحلهای تازه برای مسائل موجود کمک میکند.
پس از آن، «قابلیت مهندسی فرایند» و «قابلیت یادگیری» در رتبههای بعدی قرار گرفتند. مهندسی فرایند به بهبود شیوه انجام کارها مربوط میشود و قابلیت یادگیری نیز به توان سازمان برای یاد گرفتن، انتقال تجربه و استفاده از دانش کارکنان اشاره دارد.
این یافتهها نشان میدهند نوآوری در صنعت ریلی فقط به خرید تجهیزات جدید وابسته نیست، بلکه به توان سازمان در یادگیری، بهبود فرایندها و سرمایهگذاری روی تحقیق و توسعه نیز بستگی دارد.
در بخش رتبهبندی شرکتها نیز، در میان هفت شرکت مسافری بررسیشده، شرکت رجا از نظر قابلیتهای نوآوری در جایگاه نخست قرار گرفت. جمعبندی پژوهش این است که نبود یک مدل جامع برای سنجش توان نوآوری در صنعت ریلی، یکی از خلأهای مهم این حوزه بوده و الگوی ارائهشده میتواند تا حدی این کمبود را جبران کند.
به بیان ساده، این مدل میتواند به مدیران و سیاستگذاران کمک کند تا بدانند کدام بخشها نیاز به تقویت دارند، کدام شرکتها عملکرد بهتری دارند و چه مسیری برای افزایش نوآوری در این صنعت مناسبتر است.
اهمیت این یافتهها در آن است که نوآوری میتواند مستقیما بر کیفیت خدمات، رضایت مسافران، بهرهوری شرکتها و رقابتپذیری صنعت ریلی اثر بگذارد. وقتی مشخص میشود تحقیق و توسعه مهمترین عامل در این زمینه است، مدیران میتوانند منابع بیشتری را به این بخش اختصاص دهند. همچنین توجه به یادگیری کارکنان، اشتراک تجربهها، تشکیل تیمهای نوآوری و طراحی نظامهای تشویقی میتواند زمینه را برای رشد ایدههای تازه فراهم کند.
این موضوع در صنعتی مانند حملونقل ریلی که هم به ایمنی وابسته است و هم به خدمات پایدار، اهمیت دوچندان دارد.
این پژوهش همچنین چند مسیر کاربردی را پیش روی تصمیمگیران قرار میدهد، از جمله حمایت از همکاریهای تحقیق و توسعه، تسهیل ارتباطات ملی و بینالمللی شرکتهای ریلی، توجه به برنامهریزی راهبردی برای نوآوری، تقویت آموزش کارکنان، بهبود فعالیتهای بازاریابی و پایش مستمر وضعیت شرکتها از نظر قابلیتهای نوآوری.
در کنار این موارد، مجریان این پژوهش بر ضرورت ایجاد فرهنگ نوآوری، توسعه زیرساختهای قانونی و فناورانه، حمایت از تجاریسازی تحقیقات و تشویق بخش خصوصی نیز تأکید دارند.
به نقل از ایسنا، با توجه به مزیتهای نسبی حملونقل ریلی و احتمال افزایش تقاضا برای این شیوه جابهجایی، چنین یافتههایی میتوانند برای آینده این صنعت مهم و راهگشا باشند.
این یافتههای علمی در «فصلنامه علمی توسعه تکنولوژی صنعتی» منتشر شدهاند؛ نشریهای که وابسته به پژوهشکده توسعه تکنولوژی جهاد دانشگاهی است.
