وقتی صدای بمب، مسیر بچه‌دار شدن را مسدود می‌کند؛
بازتاب ترومای جنگ در درمان ناباروری

روان‌پزشک مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا به پیامدهای روانی جنگ و آسیب‌های جبران‌ناپذیر این پدیده بر سلامت روان جامعه تاکید کرد و گفت: مواجه شدن افراد تحت درمان ناباروری برای فرزندآوری در هنگام جنگ می‌تواند منجر به بروز انواع اختلالات اضطرابی از جمله حملات پانیک و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) شود.

دکتر بهزاد قربانی، عضو هیات علمی و روان‌پزشک مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا در تحلیل تاثیر جنگ بر روان جامعه به خبرنگار سیناپرس گفت: جنگ یکی از بزرگ‌ترین عوامل نگران‌کننده است که به دلیل درگیری ذهنی مداوم با بحث حفظ حیات خود و خانواده، باعث بروز تروماهای روانی شدید می‌شود.

وی افزود: نگرانی از مرگ، محدودیت و از دست دادن خانه و دارایی، همگی باعث برهم خوردن تعادل روانی فرد می‌شوند.

وی خاطرنشان کرد: در گروهی که قصد درمان ناباروری دارند، بحث سلامت روحی و روانی بسیار حائز اهمیت‌تر است؛ افرادی که قصد بچه‌دار شدن دارند، باید تا حد امکان استرس کمی را تجربه کنند، زیرا فرآیند درمان ناباروری به خودی خود استرس‌زا، دلهره‌آور و نگران‌کننده است؛ به‌ویژه در مراحل پایانی درمان که موضوع بچه‌دار شدن یا نشدن برای مراجعان، بحثی حیاتی و تعیین‌کننده برای ادامه زندگی‌شان محسوب می‌شود.

به گفته این روان‌پزشک، مواجهه با جنگ، استرس‌های نهفته در این افراد را آشکار کرده و می‌تواند منجر به بروز انواع اختلالات اضطرابی از جمله حملات پانیک، فوبیای شدید (ترس مرضی)، وسواس فکری، اختلال اضطراب منتشر و از همه بدتر، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) شود.

ترومای ماندگار؛ فراتر از پایان جنگ

قربانی تاکید کرد: علائم روانی حتی در زمان صلح و آتش‌بس نیز باقی می‌ماند. بسیاری از افراد حتی پس از برقراری آرامش، همچنان با کابوس‌های شبانه، ترس از رها کردن فرزندان و شنیدن صداهای خیابان که به صدای بمب و موشک تشبیه می‌شود، دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این وضعیت باعث می‌شود کار درمانی آن‌ها بسیار پیچیده‌تر و مزمن‌تر شود.

 وی اظهار کرد: اگرچه بخش جسمی آسیب‌های جنگ با پایان درگیری تمام می‌شود، اما بخش روانی آن باقی مانده و می‌تواند منجر به مخاطرات و تروماهای بعدی شود.

چند توصیه برای مدیریت استرس در زمان جنگ

این روانپزشک در پاسخ به این پرسش که آیا پروتکل ساده‌ای برای مدیریت این سطح از استرس وجود دارد یا خیر؟ گفت: جنگ موضوعی نیست که بتوان برای آن پروتکل ساده‌ای تعیین کرد زیرا استرس در این پدیده مربوط به حفظ بقا و حیات فرد، خانواده و دارایی‌های افراد است.

وی برای کاهش آسیب‌های این پدیده چند توصیه‌ عملی مطرح کرد و گفت: توصیه می‌شود این افراد در صورت امکان به مکان‌های امن‌تر انتقال پیدا کنند و در صورت نداشتن این امکان، بخشی از خانه (مانند اتاقی با پنجره کمتر و احتمال ریزش کمتر) خود را تجهیز و برای کاهش شنیدن صداهای بیرونی آن را ایزوله کنند.

وی یادآوردشد: بهتر است در ایام بحران، افراد فعالیت‌های آرام‌بخش انجام دهند. گذراندن وقت بیشتر با موسیقی‌های آرام‌بخش مانند صدای امواج طبیعت، باد، آب و پرندگان و انجام ورزش از جمله آنهاست.

عضو هیات علمی مرکز درمان ناباروری ابن‌سینا ادامه داد: همچنین این افراد باید به صورت کنترل شده، اخبار گوش دهند و پیگیری موضوع‌های خبری و سیاسی استرس‌زا را کاهش دهند.

وی پیشنهاد کرد برای در جریان امور قرار گرفتن، تنها یک یا دو نوبت در روز (به مدت ۱۵ تا ۳۰ دقیقه) اخبار را دنبال کنند زیرا اخبار به طور مداوم تکرار می‌شوند و تغییر نمی‌کنند.

قربانی خاطرنشان کرد: متاسفانه در دوران جنگ به دلیل محدودیت‌های رفت‌وآمد و امکان حضور نداشتن در طبیعت یا محیط‌های ورزشی، فعالیت‌های بدنی نیز کاهش می‌یابد که این امر می‌تواند بر وضعیت سلامت افراد تاثیر بگذارد. در چنین شرایطی افراد باید تا حد امکان در خانه و محیط امن خودشان نیز ورزش و نرمش مختصری داشته باشند. این افراد اگر اهل مطالعه هستند، مطالعه‌شان را انجام دهند. اگر دورکار هستند، در محیط امن خودشان کارشان را انجام دهند و اگر موظف هستند در محل کارشان حضور یابند، با رعایت و نکات لازم به محل کار بروند و برگردند.

وی یادآورشد: در این ایام تنهایی نگرانی افراد را تشدید می‌کند. بهتر است در هنگام این شرایط در کنار عزیزانشان باشند. معمولا تنهایی ترس و اضطراب بیشتری برای فرد ایجاد می‌کند اما با بودن در کنار خانواده و مطلع شدن از وضع سلامتی آنها میزان نگرانی‌شان کاسته می‌شود.

تجویز دارو برای درمان اختلالات اضطراب

این روانپزشک گفت: هرچند با همه این شرایط امکان دارد فرد دچار اختلال اضطراب منتشر یا حملات پنیک و فوبیای بیماری گونه شود. در چنین شرایطی دارو تا حدودی می‌تواند سیستم بیوشیمیایی مغز را تعدیل یا تنظیم کند؛ هورمون‌هایی مانند سروتونین، دوپامین، نوراپی‌نفرین و اندورفین در شرایط اضطراب بهم می‌ریزند. برقراری تعادل این هورمون‌ها (در صورت نیاز) با کمک دارو امکان‌پذیر است.

وی در پایان اظهارکرد: اکنون برای کنترل اضطراب این افراد که تحت درمان ناباروری هستند، داروهایی وجود دارد که تاثیری سویی بر جنین و روند درمان نازایی این افراد ندارد. این گونه داروهای نامحدود را روانپزشکان می‌شناسند که در صورت نیاز می‌توانند به مراجعه کنندگان شان تجویز کنند.

خبرنگار: فرزانه صدقی