کهیر سرمایی؛ واکنش پنهان بدن به هوای سرد

بیشتر مردم، هوای سرد برایشان فقط یک شرایط آب و هوایی ساده محسوب می‌شود؛ کافی است یک لایه لباس اضافی بپوشند یا درجه سیستم گرمایش منزل خود را کمی بالاتر ببرند، اما برای برخی افراد خاص، مواجهه با سرما می‌تواند یک واکنش آلرژیک شدید ایجاد کند و حتی امکان دارد باعث از حال رفتن‌شان شود.

به گزارش خبرگزاری سیناپرس، کهیر سرمایی یا  (Cold Urticaria)  یک بیماری نادر اما بالقوه خطرناک است که در آن مواجه شدن با هوای سرد باعث می‌شود سیستم ایمنی بدن به اشتباه فعال شود. نتیجه این واکنش می‌تواند شامل کهیر، تورم، درد و در برخی موارد، آنافیلاکسی (واکنش آلرژیک بسیار شدید و تهدیدکننده زندگی) باشد.

این بیماری اولین بار در سال ۱۷۹۲ توسط یک پزشک آلمانی به نام یوهان پیتر فرانک (Johann Peter Frank) توصیف شد. امروزه می‌دانیم که این مشکل تقریبا دو برابر در زنان شایع‌تر از مردان است و میانگین سن شروع آن اوایل بیست سالگی است، هرچند امکان دارد در هر سنی رخ دهد.

در این میان خبر خوب این است که بین ۲۴ تا ۵۰ درصد افراد مبتلا به این بیماری با گذر زمان بهبود پیدا کرده و حتی گاهی کاملا بهبود می‌یابند.

از منظر پزشکی، این بیماری دو شکل اصلی دارد:

کهیر سرمایی اولیه (Primary Cold Urticaria) : شایع‌ترین نوع این حساسیت است و حدود ۹۵ درصد موارد را تشکیل می‌دهد که متاسفانه در اغلب موارد، علت مشخصی برای آن شناخته نمی‌شود.

کهیر سرمایی ثانویه (Secondary Urticaria) :حدود ۵ درصد موارد را شامل می‌شود و به بیماری‌ها یا عفونت‌های زمینه‌ای مانند ویروس اپشتین-بار(Epstein-Barr virus)، برخی انواع لنفوم (نوعی سرطان خون)، اچ‌آی‌وی و هپاتیت C مرتبط است.

در کهیر سرمایی اولیه معمولا علائم شامل جوش، تورم، برآمدگی یا کهیر روی پوست است. برخی افراد همچنین احساس خستگی، تب و درد مفاصل را گزارش می‌کنند. اغلب نشانه‌ها وقتی پوست در معرض سرما قرار می‌گیرد، ظاهر می‌شوند اما گاهی هم هنگام گرم شدن دوباره پوست بروز می‌کنند.

باید توجه داشت محرک‌ها فقط به هوای سرد محدود نمی‌شوند؛ شنا کردن در آب سرد، خوردن غذای یخ‌زده، نوشیدن مایعات سرد یا دست زدن به اشیای سرد هم می‌توانند علائم را تحریک کنند.

علت دقیق اینکه چرا برخی افراد دچار کهیر سرمایی اولیه می‌شوند هنوز کاملا مشخص نیست اما آنچه روشن است، سلول‌های موسوم به Mast cells  در این فرآیند نقش اصلی را دارند. این سلول‌ها مانند نگهبانان اولیه بدن عمل می‌کنند و در بافت‌های مختلف از جمله پوست به محض دریافت سیگنال خطر یا وجود میکروب، به سیستم ایمنی را هشدار می‌دهند.

اینکه دقیقا چه چیزی این سلول‌ها را در کهیر سرمایی فعال می‌کند هنوز ناشناخته است. یک نظریه می‌گوید سرما باعث تولید موادی به نام اتوآلرژن در بدن می‌شود. اتو آلرژن‌ها؛ موادی هستند که سیستم ایمنی را علیه بافت‌های خود بدن تحریک می‌کنند. هرچند برای درک بهتر این مکانیسم به تحقیقات بسیار بیشتری نیاز است.

در مرحله بعد و هنگامی که سلول‌های فوق فعال می‌شوند، ماده شیمیایی به نام هیستامین در بدن آزاد می‌شود. هیستامین مثل زنگ خطر عمل کرده و دیگر سلول‌های ایمنی را به محل می‌کشاند. این ماده همچنین باعث می‌شود رگ‌های خونی در آن ناحیه گشاد شوند که نتیجه‌ این فعل و انفعالات، تورم، قرمزی و خارش است.

باید به این نکته توجه داشت که در حالت عادی این واکنش مفید است زیرا جریان خون بیشتر به سلول‌های ایمنی کمک می‌کند تا با تهدید واقعی مبارزه کنند، اما در کهیر سرمایی، این فقط یک هشدار اشتباه است و بدن بدون وجود هیچ تهدید واقعی، یک پاسخ ایمنی کامل راه انداخته و باعث ناراحتی می‌شود.

پزشکان معمولا برای تشخیص کهیر سرمایی، یک تکه یخ را چند دقیقه روی ساعد بیمار قرار می‌دهند و بعد از برداشتن آن، واکنش پوست را بررسی می‌کنند. این آزمایش باید حتما توسط پزشک انجام شود زیرا در حدود ۲۰ درصد موارد ممکن است واکنش آنافیلاکسی شدید ایجاد کند.

ذکر این نکته ضروری است که خوشبختانه حساسیت به سرما نسبتا نادر است و حدود ۶ نفر از هر ۱۰ هزار نفر را درگیر می‌کند، اما احتمالا در برخی مناطق (به‌ویژه کشورهای گرمسیری که دما در زمستان زیر صفر نمی‌رود) کمتر تشخیص داده می‌شود.

رایج‌ترین درمان برای مواجه شدن با بیماری فوق، استفاده از آنتی‌هیستامین قبل از مواجهه با سرما است البته برای بسیاری از افراد، دوز معمولی کافی نیست و گاهی تا چهار برابر دوز استاندارد لازم می‌شود. البته برخی از این داروها خواب‌آور هستند و باید با احتیاط مصرف شوند.

در موارد بسیار شدید که آنافیلاکسی رخ می‌دهد، آدرنالین (Epinephrine)  نجات‌دهنده است، هرچند به نظر می‌رسد در بیماران مبتلا به کهیر سرمایی کمتر تجویز می‌شود.

گفتنی است افراد مبتلا همچنین در هنگام جراحی خطر بیشتری دارند؛ چون داروهای بیهوشی دمای مرکزی بدن را کاهش می‌دهند و اتاق عمل معمولا خنک نگه داشته می‌شود.

مترجم: فاطمه کردی