به بهانه روز هوای پاک؛
آلودگی هوا، بلایی دیگر برای جان مردم
آلودگی هوای کلانشهرها نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. بررسی شاخص کیفیت هوا (AQI) کلانشهرهای کشور از ابتدای سال تا دیماه امسال در مقایسه با سال گذشته نشان میدهد که وضعیت کیفیت هوا در اغلب شهرهای بزرگ کشور با کاهش روزهای پاک و قابل قبول و افزایش روزهای ناسالم همراه بوده است.
به گزارش خبرگزاری سیناپرس، امسال سهم بسیاری از شهرهای بزرگ و صنعتی از هوای پاک کمتر از انگشتان دو دست بوده است؛ در این بین تهران تا روز گذشته (۲۸ یکشنبه دیماه) تنها شش روز هوای پاک و ۱۳۹ روز هوای قابل قبول داشته است. انگشت اتهام اغلب کارشناسان برای مساله آلودگی هوا به سمت ناوگان های حمل و نقل فرسوده کشور نشانه رفته است؛ طبق برآوردها تعداد ناوگان حمل و نقل فرسوده بهصورت تخمینی بیش از ۲۴ میلیون است و همین امر بر دو چالش مهم کشور یعنی ناترازی انرژی و آلودگی هوا اثرگذار است.
احمد طاهری، رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست در این خصوص گفت: ناوگان حمل و نقل در اغلب کلانشهرها مانند تهران و مشهد از مهمترین منابع انتشار آلایندههای هواست؛ حدودا منبع ۶۰ درصد انتشار ذرات معلق و ۸۰ درصد آلایندههای گازی تهران، ناوگان حمل و نقل است. همچنین در کلانشهرهایی مانند اصفهان و اهواز که منابع ساکن آلاینده از نقش قابل توجهی دارند هم نمیتوان از نقش ناوگان حمل و نقل غافل شد؛ عمده منابع ساکن آلودگی هوا مانند نیروگاهها یا صنایع خارج از محدوده شهرها واقع شدهاند و فاصله قابل ملاحظهای با شهرها دارند.
وی اظهارکرد: در حال حاضر حدود ۸ درصد ناوگان سواری شهر تهران فرسوده است؛ عامل بیش از ۳۸ درصد از انتشار آلایندههای هوا نیز همین ۸ درصد ناوگان فرسوده است بنابراین با خروج این ناوگان، مقدار آلایندههای هوای شهر ۳۸ درصد کمتر خواهد شد. این موضوع بیانگر اهمیت توجه به اسقاط خودروهای فرسوده به دلیل اثر آنها بر آلوده شدن هواست.
سهم آلودگی هوا در ناباروری و سرطان
در حال حاضر آلودگی هوا که به علت منابع ساکن و متحرک ایجاد شدهاند، رابطه مستقیمی با افزایش ابتلا به آسم، سرطان ریه، بیماریهای قلبی عروقی، بیماریهای تنفسی، نقایص هنگام تولد و مرگ زودرس در کلانشهرهای دنیا دارند.
براساس گزارش بانک جهانی از هر ۱۰ مرگ یک مرگ به دلیل آلودگی هوا رخ میدهد و باعث شده تا آلودگی هوا در رده چهارم طبقهبندی عوامل مرگ در دنیا جای گیرد.
همچنین بررسیها نشان میدهد که عوامل اقتصادی و اجتماعی تنها موانع فرزندآوری نیستند، بلکه آلودگی هوا و دیگر چالشهای زیست محیطی نیز به صورت مستقیم و غیر مستقیم بر سلامت باروری نقش بسزایی دارند.
به گفته مرضیه وحیددستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت و متخصص زنان و زایمان تاثیر آلودگیهای زیستمحیطی بر سلامت باروری در مردان، بیشتر از زنان است و به شدت مردان در این موضوع آسیبپذیرند. آلودگی هوا در زنان نیز میتواند بر فرآیند تخمکگذاری اثر بگذارد، اما در مردان آسیبپذیری بهمراتب بالاتر است.
در چنین شرایطی خوردن غذای درست میتواند به سلامت انسانها کمک کند. رضا صادقی کارشناس و متخصص تغذیه بیمارستان فیروزگر در این باره گفت: آلودگی یعنی مادهای که به عنوان رادیکال آزاد یا به عنوان اکسیدان روی سلول مینشیند و وارد سلول میشود و عملکرد سلول را تغییر میدهد. این امر سلول را به سمت سرطانی شدن پیش میبرد یا روی عروق تاثیر میگذارد و باعث اختلال عروقی میشود. همچنین روی قلب تاثیر گذاشته و بروز بیماریهای قلبی و ریوی را بیشتر میکند.
وی افزود: زمانی که میزان آلودگی از طریق ریه وارد بدن میشود، این آلودگی مستقیما بر میکروبیوم روده نیز تاثیر میگذارد بنابراین خوردن غذای درست کمک میکند که میکروبیوم افراد تقویت و میزان آنتیاکسیدان نیز در داخل بدن بیشتر شود بنابراین در روزهای آلوده افراد باید از مواد غذایی استفاده کنند که آنتیاکسیدان، ویتامین Cو A و مقادیر بیشتری سلنیوم، لیکوپن، لوتئین و رزوراتول دارند. مصرف کدوحلوایی، خرمالو، هویج، گوجه فرنگی، حبوبات، مرغ و آجیلها و … در این روزها به افراد توصیه میشود.
چند راهکار موثر برای کاهش آلودگی هوای
به گفته مهدی پیرهادی، رئیس کمیسیون سلامت، محیطزیست و خدمات شهری شورای شهر تهران، «کنترل ناوگان فرسوده »و «اجرای معاینه فنی واقعی»، یکی از مهمترین اقدامات فوری برای کاهش آلودگی هواست؛ معاینه فنی نباید فقط به یک برچسب کاغذی محدود شود؛ پایش واقعی میزان آلایندگی خودروها در شرایط رانندگی از اهمیت زیادی برخوردار است. اجرای دقیق این اقدام میتواند کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی انتشار کربن مونوکسید و ترکیبات آلی فرار را به دنبال داشته باشد.
وی گفت: مدیریت تقاضای سفر و کاهش ترافیک از طریق سیاستهایی مانند کاهش سرعت، اجرای طرحهای محدوده کمانتشار، توسعه حملونقل عمومی پاک، مدیریت هوشمند چراغهای راهنمایی و رانندگی و ممنوعیت تردد خودروهای فرسوده در روزهای پایداری جوی، اثر مستقیمی بر کاهش انتشار لحظهای آلایندهها دارد. همچنین در روزهای وارونگی هوا نباید فقط به تعطیلی ادارهها ومدارس فکر کرد، بلکه باید ظرفیت فعالیت صنایع و نوع سوخت مصرفی آنها در روزهایی که هوای تهران توان پذیرش آلودگی را ندارد، مدیریت و تنظیم شود.
وی تاکید کرد: کاهش فوری VOC از جایگاههای سوخت، انبارهای نفت و مرحله بارگیری تانکرها تا توزیع در جایگاهها نیز میتواند سریعترین اثر را بر کاهش آلودگی هوا را داشته باشد؛ موضوعی که در تهران هنوز بهطور جدی دنبال نشده است.
چند راهبرد علمی پژوهشگران ایرانی برای مقابله با آلودگی هوا
اما علم همیشه برای رفع این مشکلات راهکاری دارد. یکی از این راهکارها تولید مونولیت کاتالیست و تبدیل آن به کاتالیست نهایی است؛ راهکاری که میتواند در کاهش آلایندگی خودروها، موتورسیکلتها، موتورخانهها، پالایشگاهها و صنایع پتروشیمی نقش موثری ایفا کند.
اکنون پژوهشگران سازمان جهاددانشگاهی علم و صنعت به این راهکار علمی دست پیدا کردهاند که به گفته ولیالله روشن، رئیس سازمان جهاددانشگاهی علم و صنعت این راهکار علمی میتواند مانع واردات کاتالیست خودروها شود و ضمن تکمیل زنجیره تولید داخلی، آلایندگی ناشی از حمل و نقل را نیز کاهش دهد.
وی افزود: اکنون یکی از مشکلات جدی این است که صنایع، بهدنبال حل فوری مشکل روز خود هستند در حالی که فناوری با پروژههای کوتاهمدت دوماهه شکل نمیگیرد؛ فناوری نیازمند تعریف مسئله، بومیسازی و طی کردن مسیر توسعه است، اما متاسفانه جذابیت خرید خارجی باعث میشود بسیاری از صنایع، سادهترین راه را انتخاب کنند. در حال حاضر جهاددانشگاهی از نظر توان علمی، فناوری و اجرایی کاملا آماده است و در صورت حمایت و همراهی دولت از طریق قراردادهای مشخص، میتواند نقش موثری در حل مسائل کلان کشور ایفا کند.
اخیرا سواری جمالویی، یک پژوهشگر پسادکتری فیزیک نیز موفق به طراحی و ساخت حسگر یونشی گازی مبتنی بر لایههای نازک نانومجسمهای برای آشکارسازی و اندازهگیری دقیق آلایندههای هوا شده است؛ فناوری که میتواند نقش موثری در پایش آلودگی هوا و حفاظت از سلامت محیط زیست ایفا کند.
وی در این باره گفت: حسگرهای یونشی گازی از معیار شکست برای سنجش گاز استفاده میکنند و با استفاده از منحنی پاشن قابلیت آشکارسازی نوع و فشار گاز و مخلوط گازها را دارند که برای تعیین میزان آلایندههای موجود در هوا میتواند کارآمد باشد.
وی تصریح کرد: فناوری نانو امکان ساخت و بهینهسازی الکترودهایی در مقیاس کوچک با حساسیت و انتخابگری بالاتر را فراهم میکند، زیرا با افزایش نسبت سطح به حجم در سطوح نانومقیاس، سطح موثر الکترودها افزایش مییابد که باعث افزایش حساسیت در حسگرها میشود. به علاوه حسگرها در ابعاد کوچکتر و توان مصرفی کمتر تولید میشوند.
وی خاطر نشان کرد: آشکارسازی مخلوط گاز آلاینده درهوا میتواند در تبیین سیاستهای حفظ سلامت جامعه و محیط زیست موثر باشد و در گسترش سامانههای سنجش گاز کمک کند. بهرهگیری از نانوساختارها در بهینهسازی عملکرد حسگرهای گازی و کاهش هزینههای ساخت حسگر اهمیت دارد. این مطالعه میتواند در بهینهسازی آشکارساز گازی در آنالیزکنندههای کروماتوگراف و اسپکتوگراف جرمی موثر واقع شود.
گزارش: بیتا اکبری
