تاثیر آتش‌سوزی بر خاک جنگل‌ها

بسیاری از ویژگی های فیزیکی، شیمیایی، معدنی و بیولوژیکی خاک تحت تأثیر آتش سوزی تغییر می نماید. آتش سوزی در جنگل های بلوط یکی از عوامل بسیار مهم تخریب این جنگل ها بوده، به طوری که سالانه مساحت قابل توجهی از آن ها دستخوش حریق می شود و با توجه به شدت آتش سوزی اثرات متفاوتی بر شرایط اکولوژیکی محیط تحمیل می گردد. نظر به این که خاک به عنوان بستر رشد و زادآوری جنگل محسوب می گردد، بررسی اثر این پدیده بر ویژگی های خاک دارای اهمیت خاصی است.

آتش سوزی در جنگل های بلوط یکی از عوامل بسیار مهم تخریب این جنگل ها بوده، به طوری که سالانه مساحت قابل توجهی از آن ها دستخوش حریق می شود و با توجه به شدت آتش سوزی اثرات متفاوتی بر شرایط اکولوژیکی محیط تحمیل می گردد.

در این راستا محققینی از دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء بهبهان، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان و دانشگاه ایلام در پژوهشی، اثر پدیده آتش سوزی را در سه دوره زمانی یک، دو و سه سال بعد از رخ دادن آن، بر مشخصه های شیمیایی خاک مورد ارزیابی و بررسی علمی قرار داده اند.

برای این منظور سه منطقه آتش سوزی شده و یک منطقه شاهد (فاقد آتش سوزی) در مجاورت آن ها در جنگل های بانکول استان ایلام که از نظر شرایط توپوگرافی و زمین شناسی مشابهت داشتند، انتخاب گردیدند. در هر منطقه دو قطعه نمونه یکی زیر تاج پوشش جنگل و یکی خارج از آن مستقر شد و در کل تعداد 40 قطعه نمونه مربعی شکل به مساحت 100 مترمربع مورد بررسی قرار گرفت. خاک از عمق صفر تا 5 سانتیمتری برداشت گردیده وسپس  برخی خصوصیات شیمیایی آن ها مورد  اندازه گیری واقع شد.

نتایج آزمون ها نشان داد که بین تمامی متغیرهای شیمیایی در زیر و خارج تاج پوشش جنگل در نخستین سال آتش سوزی و در چهار منطقه، تفاوت معنی داری وجود دارد. بر اساس این نتایج بین خصوصیات شیمیایی خاک در دوره های زمانی مختلف وقوع آتش سوزی و همچنین در زیر و بیرون تاج تفاوت قابل توجهی وجود داشت.

همچنین یافته های این پژوهش که در قالب مقاله ای علمی پژوهشی در  آخرین شماره از فصل نامه «پژوهش های علوم و فناوری چوب و جنگل» وابسته به دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان به چاپ رسیده، حاکی از آن است که میزان pH خاک، بعد از دو سال و میزان پتاسیم، سه سال پس از آتش سوزی بین زیر و خارج تاج پوشش تفاوت معنی داری را نشان می دهد.

بدین ترتیب همان گونه که نتایج این مطالعه نشان می دهد وقوع آتش سوزی، به طور گسترده ای باعث ایجاد تغییرات در خاک جنگل ها می گردد. محققین با داشتن این اطلاعات می توانند با دیدی بهتر نسبت به حفظ خاک جنگل ها، تأمین پایگاه اطلاعاتی و ارزیابی توانه ای منطقه در بلند مدت اقدام نمایند.

منبع: باقری، ف. و همکاران. 1395. اثر آتش سوزی بر برخی ویژگی های شیمیایی خاک در جنگلهای بانکول استان ایلام. پژوهش های علوم و فناوری چوب و جنگل، 23(3): 87-69.