میراثی از تمدن ایرانی

خلیج فارس شناسنامه ایران است و هر ایرانی از آن با افتخار یاد می کند. این روز که روز مهمی در کشورمحسوب می شود یادآور فداکاری ها و از خودگذشتگی های ملت ایران است که موجب شد تا اشغال گران متجاوز بعد از 117 سال تسلط بر سواحل جنوبی کشور به سرزمین های خود فرار کنند. شاه عباس صفوی در این روز در سال ۱۶۲۱ میلادی توانست هرمز را از چنگ پرتغالی ‌ها درآورد.

تمامی خلیج فارس متعلق به فارس بوده است. تا سال ۱۳۵۵ شمسی بحرین یکی از استان ‌های کشور ما بود و «کوت» یا همان کویت به معنای خیمه‌ گاه نادر بوده است که این نشان می ‌دهد از قدیم، این منطقه خلیج فارس بوده است.
 
خلیج فارس، نام آبراهی پراهمیت و استراتژیک در آسیای غربی و منطقه خاورمیانه است که در امتداد دریای عمان و درمیان ایران و شبه جزیره عربستان واقع شده است. زمین شناسان معتقدند که حدود 500 هزار سال پیش ابتدا در کنار دشت های جنوبی ایران تشکیل شد و به مرور زمان و براثر تغییر در ساختار درونی و بیرونی زمین شکل ثابت کنونی خود را یافت.  
این خلیج، که سومین خلیج بزرگ جهان محسوب می شود، از گذشته های دور نامش همیشه بر سر زبان ها بوده است و آن را به نام دریا پارس می شناسند. از قدیمی ترین اسناد موجود در این زمینه می توان به کتب و مراجع باقی مانده از یونان باستان اشاره کرد. یونانی‌ها و مورخانشان در این کتاب‌ها با نام «پرسیکوس سینوس» که به معنی «خلیج فارس» است از این آبراهه یاد می‌کنند و تکرار همین نام باعث می‌شود که بسیاری از نقشه‌های باقیمانده از اروپاییان قرن‌ها بعد نیز با همین نام از خلیج فارس یاد کنند.
خلیج فارس به عنوان بزرگترین و مهمترین مرکز ارتباطی بین سه قاره است و بخشی از یک سیستم ارتباطی شامل اقیانوس اطلس، دریای مدیترانه و دریای سرخ و اقیانوس هند است. این خلیج با مساحت حدود دو هزار و 373 کیلومتر مربع پس از خلیج مکزیک و خلیج هادوسون سومین خلیج بزرگ جهان محسوب می شود. خلیج فارس و مترادف آن در سایر زبان ها، اصیل ترین نام و نامی است بر جای مانده از کهن ترین منابع، که سده های پیش از میلاد به طور مستمر در همه زبان ها و ادبیات جهان استفاده شده است.
به عبارتی این خلیج در واقع محور ارتباط بین اروپا، آفریقا، آسیای جنوبی و جنوب شرقی است و از نظر راهبردی در منطقه خاورمیانه، به عنوان بزرگ ‌ترین و مهم ‌ترین مرکز ارتباطی بین این سه قاره ‌است. هم چنین این منطقه منبع مهم انرژی جهان است. در مجموع خلیج ‌فارس از نظر جغرافیای سیاسی، استراتژیک، انرژی و تاریخ و تمدن یک پهنه آبی مهم و حساس در دنیا محسوب می ‌شود. در حدود ۳۰ درصد نفت جهان از منطقه خلیج ‌فارس تأمین می‌ شود که این مقدار گاهی افزایش و گاهی کاهش می ‌یابد. نفت تولید شده در حوزه خلیج‌ فارس باید از طریق این پهنه آبی و از راه تنگه هرمز به سایر نقاط جهان حمل شود.

جزایر خلیج فارس

تعداد جزایر ایرانی خلیج فارس ۳۰ عدد است که البته همه این جزیره ها مسکونی نیستند و بسیاری از آن ها غیر مسکونی می باشند. بسیاری از جزایر غیر مسکونی ایران برای موارد نظامی، اقتصادی و نفتی مورد استفاده قرار می گیرند و برای ورود به آن ها باید مجوز بگیرید. شاید به همین دلیل است که این جزایر برای اکثر مردم ناشناخته هستند و بیشتر افراد حتی از وجود آن ها آگاهی ندارند. برخی از این جزایر به دلیل کشند آب (جذر و مد) در زیر آب قرار می گیرند و به عبارتی غیرمسکونی هستند.
خلیج فارس از شمال با ایران، از غرب با کویت و عراق، از جنوب با عربستان، امارات متحده عربی و بحرین همسایه است. این خلیج از طریق تنگه هرمز به دریای عمان و آب‌های آزاد جهان راه دارد. هشت کشور از جمله ایران، عمان، عراق، عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر و بحرین در کناره خلیج فارس قرار دارند. جزایر زیادی در خلیج فارس وجود دارند که مهم ترین آنها عبارتند از: قشم، بحرین، کیش، جزیره خارگ، ابوموسی، تنب بزرگ، تنب کوچک و جزیره لاوان. از میان جزایر خلیج فارس بیش از ۳۰ جزیره مسکونی و غیرمسکونی آن متعلق به کشور ایران است.
منابع مهم نفت و گاز، مسیر نقل و انتقال و ترانزیت کالا ویژگی ‌هایی است که خلیج فارس را از نظر اقتصادی حایز اهمیت کرده است همین اهمیت باعث شده است کشور‌های زیادی خواهان حضور در این خلیج باشند و حتی بخواهند نام آن را از آن خود کنند.

تمدن ایرانی

کاوش ‌های باستان‌ شناسی در شهرهای ساحلی خلیج فارس، فرهنگ، هنر و اقتصاد ایرانیان را در گذشته‌ های دور بر ما روشن می ‌کند. این تمدن در شمال و جنوب خلیج فارس ریشه داشته و ساکنان کنونی همه بخش ‌ها و کرانه و پس کرانه ‌های خلیج فارس وامدار و میراث‌ دار فرهنگ و تمدن ایرانی هستند. باستان ‌شناسان در جای جای خلیج‌ فارس هرچه بیشتر این کرانه‌ ها را کاوش کنند، یادگارهای بیشتری از تمدن و فرهنگ و هنر ایرانی در آن خواهند یافت.
از منظر سیاسی نیز کرانه و پس‌ کرانه این دریا در شمال و جنوب و شرق و غرب از سده ‌های پیش از میلاد مسیح در اختیار ایرانیان بوده است و کاوش‌ های باستان‌ شناسی در شهرهای گوناگون در همه کرانه و پس‌ کرانه ‌های خلیج فارس در شمال و جنوب و شرق و غرب گواه این نظریه است.

گزارش:شهلا منصوریه