ساعت از نیمهشب گذشته است، خوابتان نمیبرد و ناگهان افکار منفی، وسوسهها و تصمیمهایی که در طول روز بهراحتی کنترلشان میکردید، جدیتر به نظر میرسند. آیا این فقط نتیجه خستگی است؟
به گزارش سیناپرس، پژوهشگران میگویند ممکن است ماجرا پیچیدهتر باشد. بر اساس فرضیهای با عنوان «ذهن پس از نیمهشب» (Mind After Midnight)، مغز انسان در ساعات شب فقط وارد حالت خوابآلودگی نمیشود؛ بلکه ممکن است نحوه پردازش احساسات، پاداش و تصمیمگیری نیز تغییر کند.
این فرضیه نخستین بار در سال ۲۰۲۲ مطرح شد و بر این ایده استوار است که ریتم شبانهروزی بدن میتواند در ساعات مختلف شبانهروز بر نحوه فکر کردن و رفتار ما اثر بگذارد.
بعد از نیمهشب چه اتفاقی برای ذهن میافتد؟
بر اساس این فرضیه، در ساعات پس از نیمهشب، توجه مغز ممکن است بیشتر به سمت محرکهای منفی جلب شود. در همین زمان، رفتارهای پرخطر یا وسوسههایی که در طول روز کنترل آنها آسانتر است، ممکن است جذابتر به نظر برسند.پژوهشگران احتمال میدهند این تغییر با سازوکارهای مغزی مرتبط با پاداش، انگیزه و کنترل رفتار ارتباط داشته باشد.
از دیدگاه تکاملی نیز میتوان توضیحی برای این الگو مطرح کرد. انسانها در طول تاریخ بیشتر در روشنایی روز به شکار و جمعآوری غذا میپرداختند و شب هنگام با خطر بیشتری از سوی شکارچیان روبهرو بودند. بنابراین افزایش حساسیت مغز به تهدیدها در تاریکی میتوانسته مزیتی برای بقا باشد.
اما در دنیای امروز، همین سازوکار ممکن است در شرایط متفاوتی خودش را نشان دهد؛ بهویژه زمانی که فرد نیمهشب بیدار است و خواب کافی ندارد.
کمخوابی میتواند شرایط را دشوارتر کند
محققان تأکید میکنند که بیدار ماندن طولانی در شب و کمبود خواب میتواند این وضعیت را پیچیدهتر کند. الگوهای فکری منفی، احساس تنهایی و تصمیمگیریهای پرخطر ممکن است در فردی که ساعتها در نیمهشب بیدار مانده، تشدید شوند.
برخی مطالعات نیز ارتباط میان بیداری شبانه و رفتارهای پرخطر را بررسی کردهاند. برای مثال، یک مطالعه گزارش کرده است که خطر خودکشی بین نیمهشب تا ساعت ۶ صبح بیشتر از سایر ساعات روز بوده است. پژوهشی دیگر نیز افزایش خطر مصرف بیشازحد مواد مخدر در شب را گزارش کرده است.
با این حال، این یافتهها بهتنهایی ثابت نمیکنند که تغییرات مغزی پس از نیمهشب مستقیماً باعث چنین رفتارهایی میشوند. عواملی مانند کمبود خواب، شرایط روانی، محیط شبانه و دسترسی به مواد نیز میتوانند نقش داشته باشند.
هنوز یک پرسش مهم بیپاسخ است
نکته مهم این است که «ذهن پس از نیمهشب» هنوز یک فرضیه پژوهشی است و سازوکار دقیق آن بهطور کامل مشخص نشده است.پژوهشگران میگویند هنوز مطالعات کافی درباره تأثیر همزمان کمخوابی و زمان شبانهروزی بر سیستم پاداش مغز انجام نشده است. در نتیجه، مشخص نیست افرادی که بهطور منظم شبها کار میکنند، مانند پزشکان، خلبانان و کارکنان شیفتی، دقیقاً چگونه تحت تأثیر این تغییرات قرار میگیرند.
به بیان ساده، مغز ما در نیمهشب همان مغزی نیست که در وسط روز داریم؛ اما اینکه این تفاوت دقیقاً چگونه بر احساسات و تصمیمهای ما اثر میگذارد، هنوز یکی از پرسشهای باز علم است.
این فرضیه در مجله Frontiers in Network Psychology مطرح شده است.
مترجم:ندااظهری