پژوهشگران دانشگاه تافتس در مطالعهای جدید دریافتهاند که «فیتوئن» (Phytoene)، ترکیبی کمترشناختهشده و بیرنگ موجود در گوجهفرنگی، ممکن است به کاهش تجمع چربی در کبد کمک کند.
به گزارش سیناپرس، گوجهفرنگی سالهاست بهدلیل وجود ترکیبات مفیدی مانند لیکوپن، بهعنوان یکی از مواد غذایی سالم شناخته میشود؛ اما یافتههای جدید نشان میدهد ترکیب دیگری به نام فیتوئن نیز ممکن است در مزایای سلامتی این گیاه نقش داشته باشد. نکته جالب این است که برخی از انواع گوجهفرنگیهای سفید، کرمرنگ و زرد ـ نارنجی، بیش از انواع قرمز حاوی این ترکیب هستند.
این پژوهش که نتایج آن در نشریه Molecular Nutrition & Food Research منتشر شده، روی موشها انجام شد. پژوهشگران حیوانات را به مدت ۲۴ هفته با رژیمی سرشار از کربوهیدرات تغذیه کردند؛ رژیمی که برای شبیهسازی الگوی مصرف کربوهیدراتهای کمکیفیت، از جمله غلات تصفیهشده و قندهای افزوده، طراحی شده بود.
برخی از موشها علاوه بر این رژیم، مکمل فیتوئن دریافت کردند. پس از ۲۴ هفته، در موشهایی که فیتوئن دریافت کرده بودند، میزان تجمع چربی در کبد بهطور محسوسی کمتر بود. این اثر در هر دو جنس نر و ماده مشاهده شد.
فیتوئن تاکنون کمتر از لیکوپن مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. این ترکیب در واقع نخستین مادهای است که گیاهان برای تولید لیکوپن و برخی رنگدانههای دیگر از آن استفاده میکنند. با این حال، بعضی گونههای گوجهفرنگی این فرایند تبدیل را بهطور کامل انجام نمیدهند و در نتیجه، رنگ روشنتری دارند و مقدار بیشتری فیتوئن در خود حفظ میکنند.
برای بررسی چگونگی اثرگذاری فیتوئن، پژوهشگران دو گروه از موشها را مورد مطالعه قرار دادند: موشهای سالم و موشهایی که بهطور ژنتیکی فاقد دو آنزیم موسوم به BCO1 و BCO2 بودند.
این آنزیمها در بدن به تجزیه کاروتنوئیدهایی مانند فیتوئن و تبدیل آنها به قطعات فعالتر کمک میکنند. نتایج نشان داد فیتوئن در موشهای سالم بهطور قابلتوجهی میزان چربی کبد را کاهش داد، اما در موشهای فاقد این دو آنزیم، اثر محافظتی آن تقریباً از بین رفت.
این یافته نشان میدهد که فیتوئن احتمالاً پیش از آنکه بتواند اثرات مفید خود را بر کبد اعمال کند، باید در بدن پردازش و تجزیه شود. پژوهشگران همچنین دریافتند این فرایند با افزایش فعالیت پروتئینی به نام SIRT1 در کبد و فعال شدن مسیرهایی مرتبط است که سلولهای کبدی را به سمت سوزاندن چربی ذخیرهشده سوق میدهند، نه انباشت بیشتر آن.
پژوهشگران همچنین مشاهده کردند که موشهای ماده مقدار بیشتری فیتوئن را در کبد و خون خود تجمع میدهند. غلظت این ترکیب در موشهای ماده تقریباً دو تا بیش از سه برابر موشهای نر بود. پژوهشگران احتمال میدهند هورمون استروژن در میزان جذب این ترکیب نقش داشته باشد.
در مقابل، فیتوئن خالص تغییر چشمگیری در باکتریهای اندازهگیریشده روده ایجاد نکرد. این موضوع نشان میدهد تغییرات میکروبیوم روده احتمالاً برای مشاهده اثر محافظتی فیتوئن بر کبد در این مطالعه ضروری نبوده است.
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران بر محدودیتهای این مطالعه تأکید دارند. این تحقیق روی موشها انجام شده و هنوز مشخص نیست آیا مصرف فیتوئن یا گوجهفرنگیهای سرشار از این ترکیب میتواند در انسان نیز به همین میزان از کبد محافظت کند.
همچنین در این پژوهش از فیتوئن خالص استفاده شده است، نه گوجهفرنگی کامل. گوجهفرنگی علاوه بر فیتوئن، حاوی ترکیبات دیگری مانند فیبر و پلیفنولهاست که میتوانند اثرات متفاوتی بر سلامت داشته باشند. بنابراین، نتایج این مطالعه بهتنهایی نمیتواند اثربخشی مصرف گوجهفرنگی یا فیتوئن را برای پیشگیری یا درمان بیماری کبد چرب در انسان ثابت کند.
با این حال، یافتههای پژوهشگران نشان میدهد فیتوئن میتواند بهعنوان یکی از ترکیبات مورد توجه در تحقیقات آینده درباره سلامت کبد مطرح شود. بهویژه، انواع گوجهفرنگیهای کمرنگ، سفید و زرد ـ نارنجی که معمولاً بهدلیل ظاهرشان کمتر مورد توجه قرار میگیرند، ممکن است منبع قابلتوجهی از این ترکیب باشند.