پژوهش جدید محققان دانشگاه اولو فنلاند نشان میدهد: افرادی که قهوه بیشتری مصرف میکنند، بهطور معمول چربی ذخیرهشده کمتری در بدن و توده عضلانی اسکلتی بیشتری دارند؛ یافتهای که با تفاوتهایی در هورمونهای جنسی، بهویژه در مردان، همراه است.
به گزارش گروه علم و فناوری، قهوه یکی از پرمصرفترین نوشیدنیهای جهان است و آثار آن بر سلامت متابولیک و قلبیعروقی طی سالهای گذشته موضوع مطالعات متعددی بوده است. اکنون پژوهشگران دانشگاه اولو در فنلاند در مطالعهای جدید، ارتباط میان مصرف قهوه، شاخصهای متابولیک، ترکیب بدن و هورمونهای جنسی را بررسی کردهاند.
این پژوهش که نتایج آن در نشریه European Journal of Nutrition منتشر شده است، دادههای ۲۲۶۴ فرد ۴۶ ساله را مورد بررسی قرار داد. پژوهشگران میزان مصرف قهوه شرکتکنندگان را با مجموعهای از نشانگرهای زیستی مرتبط با سوختوساز بدن، سلامت قند خون، ترکیب بدن و هورمونهای جنسی مقایسه کردند.
مصرف بیشتر قهوه و ترکیب بدنی متفاوت
نتایج نشان داد: افرادی که قهوه بیشتری مصرف میکنند، بهطور کلی میزان چربی ذخیرهشده کمتری در بدن و توده عضلانی اسکلتی بیشتری دارند.این یافته در حالی مشاهده شد که شاخص توده بدنی یا BMI افراد در گروههای مختلف مصرف قهوه تفاوت چشمگیری نداشت. به گفته پژوهشگران، این موضوع نشان میدهد BMI بهتنهایی نمیتواند تمام تفاوتهای مربوط به ترکیب بدن را نشان دهد و بررسی میزان چربی و توده عضلانی میتواند اطلاعات دقیقتری درباره وضعیت متابولیک افراد ارائه کند.
تفاوت قابل توجه در هورمونهای جنسی مردان
یکی از مهمترین یافتههای این مطالعه به ارتباط میان مصرف قهوه و هورمونهای جنسی مربوط میشود.
در مردانی که مصرف قهوه بیشتری داشتند، وضعیت گلوکز و انسولین مطلوبتر بود و غلظت تستوسترون کل و تستوسترون در دسترس نیز بالاتر مشاهده شد. همچنین سطح پروتئین گلوبولین متصلشونده به هورمونهای جنسی (SHBG) در این افراد بیشتر بود.
SHBG پروتئینی است که هورمونهای جنسی را در جریان خون جابهجا میکند و تغییرات سطح آن میتواند بر میزان هورمونهای در دسترس بدن تأثیر بگذارد.
در زنان نیز ارتباطهایی میان مصرف بیشتر قهوه و هورمونهای جنسی مشاهده شد، اما این ارتباطها ضعیفتر از مردان بود. مصرف بیشتر قهوه با افزایش SHBG و کاهش میزان آندروژنهای آزاد و در دسترس همراه بود.پژوهشگران همچنین دریافتند مصرف بیشتر قهوه با کاهش سطح اسیدهای آمینه شاخهدار یا BCAA در خون ارتباط دارد.
BCAAها گروهی از اسیدهای آمینه ضروری هستند که در ساخت پروتئین و مسیرهای مختلف تنظیم سوختوساز بدن نقش دارند. با این حال، افزایش مزمن غلظت این ترکیبات در خون در مطالعات پیشین با مقاومت به انسولین، دیابت نوع ۲، بیماریهای قلبیعروقی، کبد چرب و افزایش خطر فشار خون بالا ارتباط داشته است.
به همین دلیل، محققان معتقدند کاهش سطح BCAAها میتواند یکی از سرنخهای احتمالی برای توضیح ارتباط میان مصرف قهوه و برخی شاخصهای بهتر سلامت متابولیک باشد.
آیا قهوه واقعاً سلامت متابولیک را بهبود میدهد؟
با وجود یافتههای امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید کردهاند که این مطالعه نمیتواند ثابت کند قهوه مستقیماً باعث کاهش چربی، افزایش توده عضلانی یا تغییر سطح هورمونها میشود.
این پژوهش بر اساس دادههای افراد در یک مقطع زمانی انجام شده و شرکتکنندگان در طول سالها برای بررسی اثرات مصرف قهوه تحت پیگیری قرار نگرفتهاند. بنابراین ممکن است عوامل دیگری نیز در شکلگیری این ارتباطها نقش داشته باشند.
پژوهشگران برای نمونه تأکید کردهاند که عواملی مانند شیوه تهیه و برشتهکردن قهوه، میزان مصرف روزانه، ویژگیهای ژنتیکی و سبک زندگی میتوانند بر رابطه میان قهوه و سلامت تأثیر بگذارند.
لکا وروئست، متخصص تغذیه از دانشگاه اولو و سرپرست این پژوهش، میگوید با وجود مصرف روزانه قهوه توسط میلیونها نفر، هنوز اطلاعات کاملی درباره ارتباط این نوشیدنی با متابولیسم و هورمونهای بدن وجود ندارد.
به گفته او، آنچه در نتایج این مطالعه برجسته بود، مشاهده یک الگوی هورمونی مشخص بود که حتی پس از در نظر گرفتن شاخص توده بدنی و عوامل مرتبط با سبک زندگی نیز مشاهده شد؛ ضمن آنکه بخشی از این ارتباطها در زنان و مردان متفاوت بود.
پژوهشگران بر این اساس معتقدند مسیرهای هورمونی، بهویژه در مردان، ممکن است بخشی از سازوکار ارتباط میان مصرف قهوه و سلامت متابولیک را توضیح دهند.
با وجود ارتباطهای مشاهدهشده، محققان برای تعیین رابطه علت و معلولی به مطالعات طولانیمدت و کارآزماییهای مداخلهای نیاز دارند.همچنین باید مشخص شود کدام یک از بیش از هزار ترکیب زیستفعال موجود در قهوه ممکن است مسئول این آثار باشند.
در مجموع، یافتههای این پژوهش نشان میدهد مصرف بیشتر قهوه با ترکیب بدنی کمچربیتر، توده عضلانی بیشتر، سطح پایینتر BCAAها و تغییرات هورمونی وابسته به جنسیت ارتباط دارد؛ اما هنوز نمیتوان از این نتایج نتیجه گرفت که افزایش مصرف قهوه بهطور مستقیم موجب بهبود سلامت متابولیک میشود.
نتایج کامل این پژوهش در نشریه European Journal of Nutrition منتشر شده است.