پژوهشگران هشدار میدهند انگل عامل خطرناکترین نوع مالاریا، مجموعهای پیچیده از جهشهای مرتبط با مقاومت دارویی را در خود انباشته کرده است.
به گزارش سیناپرس، مالاریا یکی از مرگبارترین بیماریهای عفونی جهان است که هر سال صدها میلیون نفر را مبتلا میکند و جان صدها هزار نفر را میگیرد؛ بیشتر قربانیان نیز کودکان زیر پنج سال، بهویژه در آفریقا، هستند.
اکنون یک مطالعه ژنتیکی جدید نشان میدهد انگل Plasmodium falciparum، عامل خطرناکترین شکل مالاریا، در حال ایجاد و حفظ مجموعهای پیچیده از سازگاریهای ژنتیکی مرتبط با مقاومت در برابر طیف گستردهای از داروهای ضد مالاریا است.
پژوهشگران مؤسسه تحقیقات هانسن در اتیوپی، مدرسه بهداشت و پزشکی گرمسیری لندن و چند مرکز علمی دیگر، با بررسی نمونههای این انگل در اتیوپی دریافتند که مقاومت دارویی در این کشور یک الگوی واحد و ساده ندارد، بلکه جمعیتهای مختلف انگل، ترکیبهای متفاوتی از جهشهای مقاومتی را در خود حمل میکنند.
مقاومت حتی در برابر داروهای قدیمی باقی مانده است
محققان برای این مطالعه، ژنهای مرتبط با مقاومت دارویی را در ۶۰۵ نمونه از انگل P. falciparum که بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ از ۱۵ منطقه اتیوپی جمعآوری شده بود، بررسی کردند.
نتایج نشان داد: نشانههای ژنتیکی مقاومت در برابر کلروکین، با وجود کنار گذاشته شدن این دارو برای درمان P. falciparum در اتیوپی از دههها قبل، همچنان بسیار شایع است. این الگوی مقاومت در ۶۱.۲ درصد از ۴۹۲ نمونه قابل طبقهبندی مشاهده شد.
پژوهشگران احتمال میدهند استفاده همچنان رایج از کلروکین برای درمان گونه دیگری از انگل مالاریا، یعنی Plasmodium vivax، به حفظ این مقاومت در جمعیت P. falciparum کمک کرده باشد. با این حال، برای اثبات این ارتباط به تحقیقات بیشتری نیاز است.
همچنین نشانگرهای مقاومت در برابر ترکیب سولفادوکسین-پیریمتامین در ۴۲.۸ درصد از ۴۵۳ نمونه مشاهده شد؛ این در حالی است که این دارو از سال ۲۰۰۵ برای درمان مالاریا در اتیوپی استفاده نمیشود.
مقاومت به داروهای مورد استفاده فعلی نیز در حال گسترش است
نگرانی اصلی پژوهشگران تنها باقی ماندن مقاومت در برابر داروهای قدیمی نیست. نشانههایی از مقاومت در برابر درمانهای فعلی نیز در نمونهها مشاهده شد.
نشانگر اصلی مرتبط با مقاومت نسبی به آرتمیسینین در حدود ۱۰ درصد از ۵۷۲ نمونه وجود داشت. اگرچه این میزان در کل نمونهها نسبتاً پایین بود، در برخی مناطق بسیار بیشتر بود؛ بهطوری که در یکی از مناطق مورد بررسی، میزان این نشانگر به ۴۸.۶ درصد رسید.
آرتمیسینین یکی از مهمترین داروهای ضد مالاریاست و مقاومت نسبی به آن نخستین بار بیش از ۱۵ سال پیش در جنوب شرق آسیا شناسایی شد. این نوع مقاومت اکنون در چند منطقه آفریقا نیز گزارش شده است.
«ترکیب مقاومتها» نگرانی اصلی است
یکی از نگرانکنندهترین یافتههای مطالعه این بود که جهشهای مرتبط با مقاومت دارویی اغلب در کنار یکدیگر دیده شدند.برای نمونه، انگلهایی که دارای نشانگر مقاومت به کلروکین بودند، بیش از سه برابر بیشتر احتمال داشت که همزمان نشانگرهای مرتبط با مقاومت نسبی به آرتمیسینین را نیز داشته باشند.
از سوی دیگر، یک الگوی ژنتیکی مرتبط با کاهش حساسیت به لومفانترین در ۹۳ درصد از ۴۸۳ نمونه قابل طبقهبندی مشاهده شد.این یافتهها احتمال شکلگیری نوعی «مقاومت دوگانه» را مطرح میکند؛ با این حال پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه صرفاً نشانگرهای ژنتیکی مقاومت را بررسی کرده و به این معنا نیست که ترکیب دارویی آرتمتر-لومفانترین در حال حاضر اثرگذاری خود را از دست داده است.
یک نسخه واحد برای مقابله با مقاومت مالاریا کافی نیست
پژوهشگران تأکید میکنند : مسئله مقاومت دارویی در اتیوپی یک مشکل یکپارچه و مشابه در سراسر کشور نیست. در عوض، مناطق مختلف دارای جمعیتهایی از انگل هستند که ترکیبهای متفاوتی از جهشهای مقاومت را حمل میکنند.
به همین دلیل، مقابله با مالاریا و مقاومت دارویی آن نمیتواند بر اساس یک راهکار یکسان برای تمام مناطق انجام شود. البته یافتههای این مطالعه به معنای شکست درمانهای فعلی مالاریا در اتیوپی نیست، اما هشداری جدی درباره مسیر تکامل مقاومت دارویی محسوب میشود.
پژوهشگران معتقدند: برای مقابله مؤثرتر با این تهدید، باید نظامهای پایش و مراقبت از مقاومت دارویی متناسب با ویژگیهای هر منطقه طراحی شوند و همزمان هر دو گونه P. falciparum و P. vivax تحت نظارت قرار گیرند.آنها همچنین بر استفاده از توالییابی کل ژنوم انگل و جمعآوری دادههای طولانیمدت مرتبط با نتایج بالینی بیماران تأکید دارند تا روند تکامل مقاومت بهتر رصد و درمانهای متناسب با هر منطقه طراحی شود.این پژوهش در مجله Nature Microbiology منتشر شده است.
مترجم:فرگل غفاری