بسیاری از مردم سونا را صرفاً تجربهای گرمایی میدانند، اما پژوهشهای تازه نشان میدهد بخار موجود در هوای سونا بخار بهطور مستقل بر بدن فشار وارد میکند. این یافته اهمیت رطوبت را در کنار دما برجسته میسازد و درک تازهای از تأثیر سونا ارائه میدهد.
به گزارش سیناپرس، ورود به سونا اغلب احساس بازنشانی کامل بدن را به همراه دارد، اما مطالعهای جدید نشان میدهد بخاری که از سنگهای داغ برمیخیزد، نقشی مستقل و قابلتوجه در سلامتی ایفا میکند و صرفاً وابسته به گرما نیست. این رطوبت نامرئی اما محسوس بر پوست، عاملی بوده که تاکنون در ارزیابی پاسخهای جسمانی بدن کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
یافته های جدید محققان نشان میدهد هم دمای هوا و هم رطوبت بهطور مستقل با وارد کردن فشار فیزیکی بر بدن در طول جلسات سونا ارتباط دارند. اییدا لاتیکاینن-راوسی (Iida Laatikainen-Raussi) از دانشکده علوم ورزشی و سلامت دانشگاه یووسکولا (University of Jyväskylä) و سرپرست این تیم مطالعاتی توضیح میدهد: «علاوه بر دما، رطوبت نسبی هوای سونا نیز بر پاسخهای تنظیم حرارتی بدن تأثیر میگذارد. اگرچه دما همچنان مهمترین عامل است، اما بخار نیز بهوضوح بر ضربان قلب و دمای مرکزی بدن اثر میگذارد.»
فرهنگ سونا در برخی کشورها همچون فنلاند، یک فرهنگ سنتی دیرینه بوده و تاکید زیادی در ریختن آب روی سنگهای داغ دارد؛ عملی که باعث ایجاد فورانهای کوتاهمدت بخار میگردد. موضوعی که تاکنون مورد توجه قرار نگرفته و پژوهش حاضر برای نخستین بار این نوسانات را در چندین نقطه داخل سوناهای واقعی و در شرایط استفاده واقعی ثبت کرده است.
طی این مطالعه، پژوهشگران شصتونه بزرگسال سالم را بررسی و در نهایت دادههای پنجاه شرکتکننده را تحلیل نمودند؛ سیودو مرد و هجده زن با میانگین سنی حدود سیوپنج سال در این تحقیقات حضور داشته و بیشتر آنان استفادهکنندگان منظم سونا بودند و تحمل نسبی نسبت به گرما داشتند. هر فرد در یک روز چهار جلسه دهدقیقهای جداگانه سونا را پشت سر گذاشت و بین هر نوبت استفاده از سونا، سی دقیقه برای خنک شدن فاصله وجود داشت.
گروههای کوچک دو یا سهنفره در هر سونا حضور داشتند و هر یک از چهار سونا از گرمکن متفاوتی استفاده میکرد. در دو دقیقه نخست هر جلسه، هیچکس مجاز به ریختن آب روی سنگها نبود. پس از آن، شرکتکنندگان آزادانه آب میریختند، درست همانگونه که اکثر مردم در عمل انجام میدهند و رطوبت در بقیه زمان جلسه بالا و پایین میرفت.
برای رصد تغییرات درون بدن، شرکتکنندگان روز قبل کپسول حسگر دما را بلعیده بودند، حسگرهای پوستی روی پیشانی، سینه و پا داشتند و ضربان قلب بهطور مداوم با بند قفسه سینه ثبت میشد. وزن بدن پیش و پس از هر جلسه برای برآورد عرق ازدسترفته اندازهگیری میشد.
شش حسگر دما و شش حسگر رطوبت در دو ارتفاع و سه نقطه اطراف هر سونا نصب شده بود تا نوساناتی را که یک حسگر تنها در کنار درب ممکن بود از دست بدهد، ثبت کند. درون سوناها، میانگین دمای هوا در تمام جلسات حدود شصت درجه سانتیگراد و میانگین رطوبت نزدیک به چهلویک درصد بود بوده و در صندلی های بالاتر رطوبت بهطور متوسط بیش از پنجاهوسه درصد ثبت شد در حالی که حسگرهای نزدیک ارتفاع سر حدود بیستوهشت درصد را ثبت کردند؛ شکافی که نشان میدهد شرایط اطراف پایینتنه و سر یک فرد در همان جلسه چقدر میتواند متفاوت باشد.
بررسی روی این افراد نشان داد هنگام حضور فرد در سونا، ضربان قلب بهشدت افزایش یافته و از حدود هفتادونه ضربه در دقیقه به نزدیک صدوبیستویک ضربه در دقیقه رسید. دمای مرکزی بدن نیز از میانگین سیوهفتوچهار دهم درجه سانتیگراد به اوج میانگین سیوهفتوهشت دهم درجه سانتیگراد در طول جلسه یا دوره بهبودی پس از آن رسید. هر درجه سانتیگراد اضافی دمای سونا حدود یکوچهار دهم ضربه در دقیقه به افزایش ضربان قلب افزود و هر درصد اضافی رطوبت حدود سیوهفت صدم ضربه در دقیقه بیشتر اضافه کرد. این الگو پس از در نظر گرفتن جنسیت، آمادگی جسمانی، چربی و اندازه بدن نیز پابرجا ماند.
یکی از فرضیههای احتمالی آن است که هوای مرطوب کارایی عرق را در انتقال حرارت از پوست کاهش میدهد زیرا تبخیر هنگامی که هوای اطراف از پیش از رطوبت اشباع شده باشد، کندتر میشود.
شرکتکنندگان همچنین احساس گرما و راحتی خود را پس از هر جلسه رتبهبندی کردند. امتیازهای راحتی در جلسات بعدی بهبود یافت، هرچند مطالعه نتوانست دلیل آن را مشخص کند. میانگین جرم بدن در هر جلسه حدود یکدهم کیلوگرم کاهش یافت که تقریبی از میزان عرق ازدسترفته است، هرچند پژوهشگران به منابع خطا از جمله رطوبت جذبشده توسط لباس شنا و آب نوشیدهشده در فواصل استراحت اشاره کردند.
باید توجه داشت که بسیاری از مطالعات پیشین درباره سونا شرایط را صرفاً «خشک» توصیف میکردند، بدون آنکه رطوبت را مستقیماً اندازهگیری کنند در حالی که یافته های این پژوهش نشان داد مطالعات آینده سونا باید توجه بیشتری به رطوبت داشته باشند و شرایط سونا را کاملتر در نظر بگیرند. در حقیقت بر این اساس مشخص می شود تاثیر و شوک سونای بخار بر بدن بیشتر از سونای خشک بوده و دانستن این موضوع بسیار مهم است که افراد دارای مشکلات قلبی به هیچ عنوان نباید از سونا استفاده کنند زیرا این یافته ها به روشنی نشان می دهند حضور در سونا فشار مضاعفی بر قلب وارد کرده و ضربان قلب را افزایش می دهد.
در نهایت یافتهها نشان میدهد که تجربه سونا پیچیدهتر از آنچه اغلب تصور میشود، بوده و توجه دقیق به هر دو عامل دما و رطوبت میتواند درک بهتری از اثرات جسمانی آن فراهم آورد.
شرح کامل این پژوهش در اخرین شماره مجله تخصصی (Temperature) منتشر شده است.
مترجم: فاطمه کردی