پژوهشهای جدید نشان میدهد: انسانها علاوه بر پنج حس شناختهشده، از نوعی «حس ششم» درونی نیز برخوردارند که نقش مهمی در تنظیم عملکرد بدن و حفظ سلامت روان ایفا میکند. محققان معتقدند اختلال در این حس میتواند با بروز مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و اختلالات خوردن ارتباط داشته باشد.
به گزارش سیناپرس، این حس که «درونحسی» یا Interoception نام دارد، توانایی مغز برای دریافت و تفسیر پیامهای درونی بدن است. درونحسی به انسان کمک میکند تغییراتی مانند ضربان قلب، تنفس، گرسنگی، تشنگی، دمای بدن و تنش عضلانی را تشخیص دهد و برای حفظ تعادل بدن به آنها پاسخ مناسب دهد.
به گفته پژوهشگران، این سامانه تنها وظیفه تنظیم نیازهای فیزیولوژیک را بر عهده ندارد، بلکه در نحوه پردازش احساس امنیت یا خطر نیز نقش مهمی ایفا میکند. به همین دلیل، اختلال در عملکرد آن میتواند زمینهساز برخی اختلالات روانی باشد.
برای نمونه، فردی که به اضطراب مبتلا است ممکن است نسبت به تغییرات ضربان قلب خود بیش از حد حساس باشد و همین موضوع احساس نگرانی و اضطراب را در موقعیتهای اجتماعی تشدید کند.
در یکی از مطالعات، پژوهشگران با بررسی نتایج ۹۳ پژوهش دریافتند دقت درونحسی در زنان و مردان یکسان نیست. بر اساس این بررسی، زنان بهویژه در تشخیص تغییرات مرتبط با ضربان قلب، عملکرد ضعیفتری نسبت به مردان دارند. پژوهشگران معتقدند این تفاوت شاید بتواند بخشی از شیوع بیشتر اضطراب و افسردگی در زنان پس از دوران بلوغ را توضیح دهد، هرچند تأکید میکنند این ارتباط پیچیده است و هنوز بهطور کامل شناخته نشده است.
در پژوهشی دیگر که امسال در نشریه eBioMedicine منتشر شد، مشخص شد افرادی که توانایی بیشتری در درک پیامهای درونی بدن خود دارند، هنگام گرسنگی نوسانات خلقی کمتری را تجربه میکنند. به گفته محققان، این افراد مانند دیگران احساس گرسنگی را تجربه میکنند، اما بهتر میتوانند هیجانات خود را کنترل کنند.
شواهد مهم دیگری نیز از پژوهش روی بیماران مبتلا به بیاشتهایی عصبی به دست آمده است. محققان دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس (UCLA) با استفاده از یک کپسول لرزشی قابل بلع نشان دادند این بیماران در تشخیص پیامهای گرسنگی بدن خود با مشکل مواجه هستند؛ اختلالی که حتی پس از بازگشت وزن بدن نیز ادامه دارد.
با این حال، همه دانشمندان درباره مفهوم «درونحسی» اتفاق نظر ندارند. گروهی از پژوهشگران در مقالهای که سال ۲۰۲۴ در نشریه Frontiers in Psychology منتشر شد، استدلال کردند آنچه «درونحسی» نامیده میشود، در واقع مجموعهای از فرایندهای پیچیده و متفاوت است و نمیتوان همه آنها را در قالب یک حس واحد توضیح داد.
با وجود این اختلافنظرها، پژوهشگران تأکید میکنند شناخت بهتر سازوکارهای درونحسی میتواند در آینده به توسعه روشهای مؤثرتری برای پیشگیری و درمان بسیاری از اختلالات روانی کمک کند و درک عمیقتری از ارتباط میان بدن و مغز در اختیار دانشمندان قرار دهد.
مترجم:مهگل غفاری