پژوهشگران دانشگاه فرایبورگ آلمان در مطالعهای تازه دریافتند که پخش صداهای تصادفی هنگام خواب، حتی بدون آنکه فرد را از خواب بیدار کند، میتواند فعالیت مغزی مرتبط با تثبیت حافظه را مختل کرده و بخشی از خاطرات را تضعیف کند.
به گزارش سیناپرس، نتایج این پژوهش که در نشریه iScience منتشر شده، نشان میدهد صداهای نامنظم در طول خواب عمیق، امواج مغزی آهسته را که نقش مهمی در انتقال اطلاعات از حافظه کوتاهمدت به حافظه بلندمدت دارند، کاهش میدهد.
در این مطالعه، ۲۰ مرد سالم ۱۸ تا ۳۱ ساله در دو نوبت در آزمایشگاه خواب مورد بررسی قرار گرفتند. پیش از هر بار خواب، شرکتکنندگان مجموعهای از آزمونهای حافظه شامل یادآوری مسیرهای فضایی، حفظ جفت واژهها و یادگیری یک مهارت حرکتی با انگشتان را انجام دادند. سپس آنها به مدت سه ساعت استراحت کردند؛ در یکی از جلسات، از آغاز خواب، مجموعهای از صداهای کلیک تصادفی از طریق هدفون برای آنها پخش شد و در جلسه دیگر، خواب در سکوت کامل انجام گرفت.
نتایج نشان داد: اگرچه مدت زمان خواب، سرعت به خواب رفتن و میزان هوشیاری افراد پس از بیدار شدن تفاوت محسوسی نداشت، اما کیفیت خواب به شکل قابل توجهی کاهش یافت. صداهای تصادفی مدت خواب عمیق را کوتاه کرده و باعث شد امواج آهسته مغزی، که مهمترین نقش را در تثبیت حافظه ایفا میکنند، تقریباً به نصف کاهش یابد.
بررسی عملکرد حافظه نیز نشان داد؛ تنها حافظه دیداری ـ فضایی تحت تأثیر قرار گرفت. شرکتکنندگان پس از خواب همراه با صداهای تصادفی، در یادآوری مسیرها و الگوهای دیداری عملکرد ضعیفتری داشتند، اما حافظه واژگانی و مهارت حرکتی آنها تغییری نکرد.
پژوهشگران توضیح میدهند: حافظه دیداری ـ فضایی بیش از سایر انواع حافظه به خواب عمیق و عملکرد هیپوکامپ، بخشی از مغز که مسئول شکلگیری خاطرات جدید است، وابسته است. در مقابل، یادگیری مهارتهای حرکتی بیشتر در مراحل سبکتر خواب تقویت میشود؛ مراحلی که در این مطالعه کمتر تحت تأثیر صداها قرار گرفت.
همچنین بررسی فعالیت مغز نشان داد: امواج آهسته در حضور صداهای تصادفی، مسافت کوتاهتری را در مغز طی کرده و بهویژه کمتر به نواحی پیشانی مغز، که در پردازشهای شناختی پیشرفته نقش دارند، میرسند. به گفته محققان، هرچه این امواج ضعیفتر و کوتاهتر باشند، عملکرد حافظه نیز کاهش بیشتری خواهد داشت.
به گفته پژوهشگران، این یافتهها به معنای مضر بودن همه صداها هنگام خواب نیست. مطالعات پیشین نشان دادهاند صداهایی که با زمانبندی دقیق و هماهنگ با ریتم طبیعی امواج مغزی پخش میشوند، حتی میتوانند به تقویت حافظه کمک کنند. بنابراین، آنچه اهمیت دارد، نوع صدا و زمانبندی پخش آن است؛ نه صرفاً وجود یا نبود صدا.
پژوهشگران تأکید میکنند این مطالعه تنها روی ۲۰ مرد جوان و سالم انجام شده و نتایج آن لزوماً به زنان، سالمندان یا افراد مبتلا به اختلالات خواب قابل تعمیم نیست. با این حال، یافتههای این پژوهش نشان میدهد کیفیت خواب، حتی زمانی که فرد بدون بیدار شدن خوابیده است، میتواند تحت تأثیر صداهای محیط قرار گیرد و بر عملکرد حافظه اثر بگذارد.
مترجم:مهگل غفاری