پژوهشگران در یک مطالعه گسترده بینالمللی موفق به شناسایی یک نشانگر زیستی (بیومارکر) جدید در خون شدهاند که میتواند خطر ابتلا به زوال عقل (دمانس) را سالها و حتی دههها پیش از تشخیص بیماری پیشبینی کند.
به گزارش سیناپرس، نتایج این پژوهش که در نشریه Science Advances منتشر شده، نشان میدهد افرادی که در سنین میانسالی، بهویژه پیش از ۵۵ سالگی، سطح بالاتری از پروتئینی موسوم به GDF15 در پلاسمای خون خود دارند، در سالهای بعد بیشتر در معرض ابتلا به زوال عقل قرار میگیرند.
شناسایی زودهنگام، کلید پیشگیری
دانشمندان میگویند شناسایی بیومارکرهایی مانند GDF15 میتواند تحول مهمی در تشخیص و پیشگیری از بیماریهای عصبی ایجاد کند. اگر خطر ابتلا به دمانس پیش از ظهور علائم بالینی مشخص شود، فرصت بیشتری برای اجرای اقدامات پیشگیرانه، درمانهای زودهنگام و مطالعه روند بیماری فراهم خواهد شد.
پژوهشگران در مقاله خود نوشتهاند: «نتایج ما نشان میدهد GDF15 موجود در پلاسمای خون میتواند از طریق تأثیر بر مسیرهای متابولیکی و محور ایمنی-عصبی، بهعنوان یک عامل خطر اولیه برای زوال عقل عمل کند.
بررسی اطلاعات هزاران نفر در چهار کشور
این مطالعه با تجمیع دادههای شش پژوهش بزرگ جمعیتی در آمریکا، بریتانیا، ایسلند و ژاپن انجام شد و اطلاعات دهها هزار نفر را دربر گرفت.
محققان علاوه بر نمونههای خونی شرکتکنندگان، به سوابق پزشکی آنها طی دورهای ۱۵ تا ۲۵ ساله دسترسی داشتند. تحلیل دادهها نشان داد هرچه سطح GDF15 در میانسالی بالاتر باشد، احتمال ابتلا به زوال عقل در سالهای آینده نیز افزایش مییابد.
این ارتباط بهویژه درباره دمانس عروقی نوعی زوال عقل که بر اثر اختلال در خونرسانی به مغز ایجاد میشود بسیار قویتر مشاهده شد. به اعتقاد پژوهشگران، این موضوع احتمالاً به نقش GDF15 در تنظیم التهاب مرتبط است.
آیا این پروتئین تنها یک نشانگر است یا عامل بیماری؟
برای پاسخ به این پرسش، پژوهشگران از روشی موسوم به تصادفیسازی مندلی (Mendelian Randomization) استفاده کردند؛ روشی که با بهرهگیری از اطلاعات ژنتیکی، احتمال رابطه علت و معلولی میان عوامل مختلف را بررسی میکند.
نتایج نشان داد افرادی که از نظر ژنتیکی مستعد داشتن سطح بالاتر GDF15 هستند، بیشتر در معرض ابتلا به دمانس قرار دارند. این یافته احتمال میدهد که GDF15 صرفاً یک نشانگر هشداردهنده نباشد، بلکه در روند شکلگیری بیماری نیز نقش داشته باشد.
در بخش دیگری از این پژوهش، محققان با بررسی تصاویر مغزی و نمونههای مایع مغزی-نخاعی دریافتند افزایش GDF15 در خون با افزایش همین پروتئین در مایع مغزی-نخاعی و همچنین کاهش حجم برخی نواحی مغز ارتباط دارد.
با این حال، افزایش GDF15 ارتباطی با تجمع پلاکهای آمیلوئید بتا که از ویژگیهای بیماری آلزایمر محسوب میشوند نشان نداد.
پژوهشگران میگویند: این یافته میتواند نشان دهد GDF15 از مسیری متفاوت از آلزایمر کلاسیک، در بروز برخی انواع زوال عقل نقش دارد.
احتمال تأثیر بر سیستم ایمنی مغز
آزمایشهای آزمایشگاهی روی سلولهای ایمنی نیز نشان داد GDF15 میتواند عملکرد طبیعی مسیرهای مرتبط با پاسخ ایمنی و تنظیم انرژی سلولها را مختل کند.
این پروتئین در حالت طبیعی نقش مهمی در کنترل واکنشهای ایمنی بدن دارد و حتی در مهار گسترش برخی سرطانها نیز مؤثر شناخته شده است. اما پژوهشگران معتقدند ممکن است در مغز، فعالیت بیش از حد آن باعث تضعیف سیستم ایمنی و افزایش آسیبپذیری بافت عصبی شود.
به گفته محققان، هنوز برای اثبات قطعی نقش GDF15 در ایجاد زوال عقل به مطالعات بیشتری نیاز است، اما این یافته میتواند مسیر تازهای برای تشخیص زودهنگام و توسعه درمانهای هدفمند باز کند.
آنها در پایان تأکید کردهاند: یافتههای این پژوهش از نقش GDF15 بهعنوان یک بیومارکر اولیه، بهویژه برای دمانس عروقی و التهاب عصبی، حمایت میکند و همچنین مکانیسمهایی را که ممکن است از طریق آنها خطر ابتلا به زوال عقل افزایش یابد، روشن میسازد.
مترجم:ندا جوادهراتی