پژوهشگران طی مطالعات جدید خود دریافتهاند که بدن انسان در طول روزهداریهای طولانیمدت، دچار تحولات بیولوژیکی عمیق و پیچیدهای میشود که فراتر از سوزاندن ساده چربیهاست. این نوع روزه داری مبتنی بر رژیم فستیگ و عدم مصرف غذا برای ساعات طولانی و نوشیدن آب کافی است.
به گزارش سیناپرس، مطالعه جدیدی که توسط محققان مؤسسه تحقیقات بهداشت دانشگاهی (PHURI) واقع در دانشگاه کویین مری لندن (Queen Mary University of London) و با همکاری مدرسه نروژی علوم ورزشی انجام شده است، نشان میدهد که تغییرات اصلی و تأثیرگذار سلامتی ناشی از رژیم فستیگ تنها پس از گذشت حدود سه روز از شروع دوره روزهداری ظاهر میشوند.
در این پژوهش، محققان به سرپرستی دکتر کلودیا لانگنبرگ (Claudia Langenberg)، دوازده داوطلب سالم را برای مدت هفت روز تحت نظارت دقیق قرار دادند تا فقط آب بنوشند. هدف اصلی تیم فوق، این بود تا با ردیابی هزاران پروتئین در جریان خون، تصویر دقیقی از تغییرات مولکولی در اندامهای مختلف بدن، از جمله مغز، سیستم ایمنی و متابولیسم (سوختوساز سلولی) به دست آورند.
یافتهها حاکی از آن است که اگرچه بدن در دو تا سه روز اول به سرعت سوخت خود را از قند خون یا گلوکز به چربیهای ذخیره شده تغییر میدهد، اما عظیمترین تغییرات ساختاری و عملکردی پروتئینی پس از روز سوم آغاز میشود. در این مرحله، بدن وارد حالتی جدید و قدرتمند میشود که در بیش از یکسوم پروتئینهای اندازهگیری شده، تغییرات قابل توجهی رخ میدهد.
این تغییرات شامل پروتئینهای مرتبط با ماتریکس خارج سلولی یا شبکهای از پروتئینها است که به سلولها پشتیبانی ساختاری ویژهای میدهند که نقش حیاتی در سلامت بافتها و نورونهای مغزی دارند. سازگاری بالای این تغییرات میان تمام داوطلبان نشان میدهد که بدن انسان پاسخی بسیار هماهنگ و برنامهریزی شده به روزهداری طولانیمدت دارد. شرکتکنندگان در این آزمایش به طور متوسط پنج کیلو هفتصد گرم وزن کم کردند که ترکیبی از چربی و بافت عضلانی بود. جالب اینکه پس از سه روز بازگشت به رژیم غذایی معمولی، بخش زیادی از بافت عضلانی از دست رفته افراد شرکت کننده بازیابی شد، اما کاهش چربی پایدار ماند.
دکتر کلودیا لانگنبرگ، تأکید کرد که این نتایج شواهد محکمی برای منافع سلامتی روزهداری فراتر از کاهش وزن ارائه میدهند، اما باید توجه داشت که این منافع تنها پس از سه روز محدودیت کامل کالری نمایان میشوند. این کشف اهمیت زمانبندی روزهداری را برجسته میسازد و نشان میدهد که روشهای کوتاهمدت ممکن است از این مزایای عمیق مولکولی بهرهمند نشوند.
محققان با استفاده از دادههای ژنتیکی مطالعات بزرگ انسانی، بررسی کردند که آیا این تغییرات پروتئینی میتوانند بر سلامت بلندمدت تأثیر بگذارند یا خیر. نتایج نشان داد که این تغییرات با بهبود مسیرهای بیولوژیکی مرتبط با کاهش التهاب، حساسیت بهتر انسولین یا توانایی سلولها برای پاسخ به هورمون انسولین، سطوح سالمتر لیپیدها و حتی حمایت از ساختارهای مغزی در ارتباط هستند.
این یافتهها امیدواریهایی را برای توسعه درمانهای دارویی ایجاد کردهاند که بتوانند اثرات مفید روزهداری را بدون نیاز به گرسنگی طولانیمدت شبیهسازی کنند. مایک پیتزنر (Maik Pietzner)، از دیگر محققان این تیم تحقیقاتی در موسسه بهداشت برلین در شاریتِه (Charité)، بیان کرد که این اطلاعات به ما کمک میکند بفهمیم چرا روزهداری برای شرایط خاصی مفید است و چگونه میتوان روش های درمانی ارائه کرد که بیماران قادر به انجام آنها باشند. با این حال، دانشمندان به طور جدی درباره خطرات احتمالی روزهداری طولانیمدت هشدار دادند.
یک مطالعه دیگر نشان داده است که روزهداری طولانیمدت میتواند باعث افزایش موقت التهاب، فعالسازی پلاکتهای خون و تغییر در مسیرهای لخته شدن شود.
همچنین خطراتی مانند عدم تعادل الکترولیتها، سرگیجه و از دست دادن عضلات وجود دارد. بنابراین، متخصصان اکیداً توصیه میکنند که روزهداری طولانیمدت به ویژه برای افرادی که دیابت، اختلالات خوردن، بیماریهای قلبی-عروقی یا سایر مشکلات مزمن دارند باید حتماً تحت نظارت پزشکان انجام شود.
با وجود این خطرات، علاقه به پژوهشهای مربوط به روزهداری متناوب و طولانیمدت همچنان رو به رشد است، زیرا این روشها نه تنها برای کاهش وزن، بلکه برای بهبود سلامت عمومی، عملکرد مغز و پیشگیری از بیماریهای مرتبط با پیری و التهاب مورد توجه قرار گرفتهاند. این پژوهشها درک ما را از تکامل انسان و نحوه بقا در دوران کمبود غذا غنیتر کرده و راه را برای نوآوریهای پزشکی آینده هموار میسازند.
شرح کامل این پژوهش در آخرین شماره مجله تخصصی متابولیسم (Nature Metabolism)منتشر شده و در اختیار علاقه مندان قرار دارد.
مترجم: نیروانا محمدحسینی