در حال حاضر برنامهریزی آموزشی جغرافیا با رویکرد انتقادی تدوین می شود
به گزارش سیناپرس به نقل از ایسنا، وی گفت: در حال حاضر برنامهریزی آموزشی جغرافیا با رویکرد انتقادی و با تاکید بر پایداری و بهخصوص پایداری در استفاده از منابع تهیه و تدوین میشود.
ابراهیم مقیمی در همایش جغرافیا با بیان اینکه در نیمه اول قرن بیستم از جغرافیا به عنوان علم مکان یاد میشد و بیشتر در ارتباط با گذرگاهها، تنگاهها و دماغهها بحث و تبادل نظر میشد، افزود: در واقع مسائل استراتژیک و طبیعی مکانها مورد بحث بود و سیاست و برنامهریزیها نیز برای جستجوی قابلیتهای این گونه مکانها تنظیم میشدند.
وی این رویکرد را به عنوان یک دوره و یا طبقه مطالعاتی برای آموزش جغرافیا دانست و ادامه داد: در دوره دوم این دستهبندی، شاهد ارائه آموزشهای جغرافیایی به شکل کلاسیک هستیم و ما میتوانیم آن را در نیمه دوم قرن بیستم جستجو کنیم. در این دوره محتوا و مواد آموزشی علوم جغرافیا بیشتر در راستای توسعه بوده است که شامل توسعه شهرها، مکانهای کشاورزی و صنعتی و راههای ارتباطی برای تولید بیشتر و بهرهوری از منابع صنعتی و طبیعی بوده است.
مقیمی با بیان اینکه در اواخر قرن بیستم و دهه اوایل قرن بیست و یکم محتوا و مواد آموزش جغرافیا با هدف "توسعه پایدار محور" ارائه میشد، خاطرنشان کرد: این رویکرد موجب شد که در سطح جهانی و ملی، روند شناسایی مکانهای مهم و استراتژیک گذرگاهی به یک روند توسعه شتابان تبدیل شد و سپس با توجه به عدم شناخت پیامدهای توسعه شتابان در برخی از علوم از جمله در علم جغرافیا، آن رویکرد شتابان و برنامهریزی نشده، مورد نقد واقع شد و جای خود را به توسعه پایدار داد.
رییس دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران با بیان اینکه در پایان قرن 20 و دهه اول قرن 21 یک جغرافیای انتقادی حاکم بر محتوا و مواد آموزشی جغرافیا در آموزش عالی شد، ادامه داد: اکنون نیز برنامه ریزی آموزشی جغرافیا با رویکرد انتقادی تهیه و تدوین میشود. از این رو این دوره تاکید بر پایداری و به خصوص پایداری در استفاده از منابع دارد.
به گفته وی بر اساس این رویکرد انتقاد از استفاده سوء از منابع و فضاهای جغرافیایی و ساختارشکنی محیط طبیعی و انسانی همراه با تغییرات محیط طبیعی و انسانی به عنوان یک فرآیند در برنامهریزی درسی و گسترش جغرافیا نقش دارد.
رییس دانشکده جغرافیا دانشگاه تهران به وضعیت آموزش علوم جغرافیایی در دانشگاهها اشاره کرد و یادآور شد: آن چیزی که در آینده در آموزش جغرافیا به ویژه در کشورهایی که روند توسعه پایدار را برای خود الگو قرار دادهاند، مورد بحث قرار میگیرد، ضمن حفظ ماهیت جغرافیای انتقادی، بحث کارآفرینی، حل مساله و استفاده از اطلاعات و دادههای مکانی جدید دیجیتال است. یعنی ماهیت آموزش جغرافیا بر پایه توسعه پایدار و ماهیت توسعه بدون ارزیابی و شناساسی مکانهای استراتژیک، خود را تغییر میدهد.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان اینکه به همین دلیل ما باید در حوزه آموزشی به موضوعاتی چون جغرافیای انتقادی، کارآفرینی، حل مساله، دادهها و اطلاعات جدید دیجیتالی، ایجاد مرکز داده، شبکهسازی، آنالیز داده و ژئوانفورماتیک بپردازیم، اضافه کرد: اگر ایران بخواهد از فواید علم جغرافیا بهره ببرد، باید به این سمت حرکت کند.
مقیمی دادههای مکانی و اطلاعات جدید دیجیتال را مجموعهای از اطلاعات با ارزش دانست که برای تفسیر، نیازمند بنیانهای فلسفی، فکری و معرفتی و دانشی جغرافیا است، افزود: اگر بخواهیم به اهداف برنامه 1404 یا دوره 1414، بیست و یا 30 ساله دیگر یعنی 2424 دست یابیم، استراتژیکترین بخش محتوای آموزشی جغرافیا، توانمندسازی دانش آموختگان جغرافیا در آینده، تولید دادههای جدید دیجیتال از مکان و بهرهمخندی از دادهها و اطلاعات است.
وی ادامه داد: بر این اساس ضروری است به سمت آموزش جغرافیای IT محور و ژئوانفورماتیک و استفاده از آنها در حل مسائل جامعه و کارآفرینی حرکت کنیم. تا هم برای دانشجویان علاقهمندی ایجاد کند و هم سودمندی بیشتری برای کشور داشته باشد.
رییس گروه برنامهریزی و گسترش علوم جغرافیایی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در عین حال توسعه حوزه علوم جغرافیا را نیازمند اساتید و معلمین متخصص و به روزتر دانست و گفت: ما نیازمند دانشجویانی هستیم که توانمندی حل مساله و کارآفرینی را داشته باشند. ما نیازمند برنامههای آموزشی با محتوای حل مساله و کارآفرینی هستیم.
مقیمی خروج از وضعیت موجود را نیازمند ایجاد یک دگرگونی و انقلاب کامل در محتوای آموزشی جغرافیا از قبل از دانشگاه تا تحصیلات تکمیلی دانست و اظهار کرد: هدف ما ایجاد یک حلقه اتصال قوی بین تصمیمگیران وزارت علوم، گروه گسترش و برنامهریزی و پژوهشگران جغرافیا است، ما هم اکنون این حلقه اتصال را بوجود آوردهایم در حالی که در سالهای گذشته چالشهای زیادی در این زمینه و بخصوص در حوزه گسترش داشتیم.
این محقق حوزه جغرافیا بخشی از آسیبهای موجود در حوزه علوم جغرافیا کشور را فقدان محتوای جدید جغرافیایی در کتابهای درسی و استفاده از معلمان غیر متخصص برای آموزش جغرافیا در مقاطع قبل از دانشگاه ذکر کرد و ادامه داد: در برخی از مدارس و موسسات آموزشی به نحوی عمل میشود که نمیتوانند انگیزه لازم را در دانش آموز ایجاد کنند؛ از این رو نیاز است تا کتابهای درسی رشته جغرافیا با توجه به مطالب جدید جغرافیا بازنگری شوند.
رییس دانشکده جغرافیا با اشاره به وجود همبستگی میان رشته کارتوگرافی و گردشگری با جغرافیا، افزود: از 40 و حتی پنجاه سال پیش زادگاه کارتوگرافی در جغرافیا بوده و این علم متعلق به جغرافیا بوده؛ اما دیده می شود برخی از رشتههای دیگر، خواهان آن هستند، این در صورتی است که اساس این علم، جغرافیا است.
وی کنترل و نظارت بر ظرفیتهای اعلامی از طرف دانشگاهها در وزارت علوم را یک ضرورت ذکر کرد و یادآور شد: ظرفیتهای اعلامی دانشگاهها نیازمند بازنگری است و دانشگاهها نیز باید خود در این امر همت کنند و استانداردهای آموزشی و نیازهای جامعه را مد نظر قرار دهند.
