آیا استخوانهای پوک میتوانند دوباره خودشان را بسازند؟
پژوهشگران با استفاده از سلولهای بنیادی خود بیماران، روشی آزمایش کردهاند که در یک مطالعه کوچک، کاهش ۹۴ درصدی شکستگیهای ناشی از پوکی استخوان را نشان داد؛ نتیجهای امیدوارکننده که میتواند مسیر درمان این بیماری را از دارو به سمت بازسازی استخوان تغییر دهد.
به گزارش سیناپرس، پوکی استخوان زمانی خطرناک میشود که استخوانها دیگر توان کافی برای تحمل فشارهای معمول را نداشته باشند. در این شرایط، یک زمینخوردن یا حتی فشار ساده میتواند به شکستگی منجر شود. اکنون پژوهشگران در یک کارآزمایی اولیه تلاش کردهاند بهجای کنترل بیماری با دارو، از سلولهای خود بدن برای بازسازی استخوان استفاده کنند.
در این مطالعه که در مجله Cell منتشر شده، ۱۰ زن ۵۱ تا ۷۲ ساله مبتلا به پوکی استخوان پیشرفته تحت درمان آزمایشی قرار گرفتند. پژوهشگران ابتدا از لگن هر فرد نمونهای از مغز استخوان برداشتند و سلولهای بنیادی مزانشیمی یا MSC را جدا کردند.این سلولها بهطور طبیعی در مغز استخوان وجود دارند و میتوانند به سلولهای استخوانساز تبدیل شوند. اما یک مشکل وجود دارد: وقتی سلولها خارج از بدن کشت و سپس از طریق تزریق وریدی به بدن بازگردانده میشوند، الزاماً نمیتوانند خود را به محل مناسب در مغز استخوان برسانند.
پژوهشگران برای حل این مشکل، سطح سلولها را در آزمایشگاه تغییر دادند. آنها ساختاری به نام گلیکوکالیکس را دستکاری کردند تا مولکول sLeX روی سطح سلولها افزایش یابد؛ تغییری که هدف آن، تقویت توانایی سلولها برای حرکت به سمت بافت استخوانی بود.سلولهای اصلاحشده سپس دوباره به بدن هر بیمار تزریق شدند و شرکتکنندگان برای حدود شش سال تحت پیگیری قرار گرفتند.
نتیجهای که بیش از همه توجه پژوهشگران را جلب کرد، تغییر میزان شکستگیهای ناشی از شکنندگی استخوان بود.در دو سال پیش از تزریق سلولها، میزان شکستگی در این گروه حدود ۸ مورد در سال گزارش شده بود. این میزان در دو سال پس از درمان به حدود ۰.۵ مورد در سال رسید؛ یعنی کاهش تقریبی ۹۴ درصدی.
بررسیهای دیگر نیز نشانههایی از افزایش استخوانسازی نشان داد. نمونهبرداری از بافت استخوانی ۱۲۰ روز پس از تزریق نشان داد که در ۷ نفر از ۱۰ شرکتکننده، سطح متوسط بافت استخوانی افزایش یافته است.همچنین تغییراتی در برخی نشانگرهای زیستی مرتبط با تشکیل استخوان مشاهده شد و تصویربرداریها نیز بهبودهایی را در استخوان ترابکولار، یعنی بخش اسفنجی و فعالتر استخوان، نشان دادند.
با وجود این نتایج، هنوز نمیتوان گفت این روش درمان قطعی پوکی استخوان است.مهمترین محدودیت مطالعه، تعداد بسیار کم شرکتکنندگان و نبود گروه کنترل است. همچنین تمام شرکتکنندگان زن بودند. بنابراین مشخص نیست همین نتایج در یک جمعیت بزرگتر و متنوعتر نیز تکرار خواهد شد یا نه.
از سوی دیگر، هدف اصلی این کارآزمایی بررسی ایمنی روش بود، نه اثبات قطعی اثربخشی آن. پژوهشگران نیز بر ضرورت انجام مطالعات بزرگتر و کنترلشده تأکید کردهاند.با این حال، یافتههای این مطالعه یک ایده مهم را مطرح میکند: شاید در آینده درمان پوکی استخوان تنها به متوقف کردن روند تخریب استخوان محدود نباشد و بتوان با استفاده از سلولهای خود بیمار، ظرفیت بازسازی استخوان را نیز تقویت کرد.
اگر این نتایج در آزمایشهای بزرگتر تأیید شود، پزشکی بازساختی میتواند به یکی از مسیرهای تازه برای مقابله با پوکی استخوان پیشرفته تبدیل شود.
مترجم:نداجوادهراتی
