واکاویی علل راه پیدا نکردن سوختهای زیستی به سبد انرژی ایران؛
توسعه جهانی سوختهای پاک؛ ایران هنوز در مرحله پایلوت
یک پژوهشگر حوزه مهندسی شیمی با اشاره به توسعه سوختهای زیستی در جهان گفت: اگرچه ایران نیز فعالیتهای پژوهشی و چند پایلوت در این حوزه دارد، اما هنوز هیچ سامانه صنعتی قابلتوجهی برای تولید گسترده سوختهای زیستی در کشور شکل نگرفته است.
به گزارش سیناپرس، آلودگی هوا، ناترازی انرژی، محدودیت منابع سوختهای فسیلی و ضرورت کاهش انتشار گازهای گلخانهای موجب شده است کشورهای مختلف طی سالهای اخیر سرمایهگذاری گستردهای روی توسعه سوختهای زیستی انجام دهند. این سوختها که از منابع زیستی تولید میشوند، بهعنوان یکی از گزینههای مهم برای کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و کاهش آلایندههای زیستمحیطی شناخته میشوند. با وجود این روند جهانی، جایگاه سوختهای زیستی در سبد انرژی ایران همچنان محدود است و سهم قابل توجهی در تأمین انرژی کشور ندارند.
علی پالیزدار، دکترای مهندسی شیمی، مدیر پروژه متافورمینگ و کارشناس ارشد تحقیق و توسعه در گفتوگو با سیناپرس گفت: سوختهای زیستی به هر نوع مخلوط هیدروکربنی قابل احتراق که از زیستتوده یا بایومس تولید شود، گفته میشود. این سوختها طی سالهای گذشته در نسلهای مختلف توسعه یافتهاند و هر نسل از نظر فناوری، مواد اولیه و میزان بلوغ صنعتی با نسلهای دیگر تفاوت دارد.
بایودیزل؛ نخستین نسل سوختهای زیستی
وی افزود: نسل نخست سوختهای زیستی عمدتا از روغنها و چربیهای غیرقابل مصرف تولید میشود. این مواد طی فرآیندهای شیمیایی به متیلاستر یا اتیلاستر تبدیل شده و محصول نهایی با عنوان بایودیزل شناخته میشود.
این پژوهشگر حوزه مهندسی شیمی ادامه داد: بایودیزل امروز در بسیاری از کشورهای جهان به مرحله تجاریسازی رسیده و شرکتهای متعددی آن را تولید میکنند، هرچند این فناوری نیز محدودیتهای خاص خود را دارد و محصول نهایی برای استفاده در بخش حملونقل همچنان به برخی فرآیندهای بهبود کیفیت نیازمند است.
پیرولیز و ریزجلبکها؛ آینده سوختهای زیستی
مدیر پروژه متافورمینگ با اشاره به نسل دوم و سوم سوختهای زیستی گفت: این نسلها با عنوان سوختهای زیستی پیشرفته شناخته میشوند و هنوز در بسیاری از کشورها در مرحله تحقیق، توسعه و اجرای پایلوت قرار دارند.
وی توضیح داد: سوختهای نسل دوم از طریق پیرولیز زیستتوده تولید میشوند و نسل سوم نیز مبتنی بر استفاده از ریزجلبکهاست. اگرچه این فناوریها آینده صنعت سوختهای زیستی را شکل خواهند داد، اما هنوز واحدهای صنعتی بزرگ و اقتصادی برای تولید انبوه آنها شکل نگرفته است.
پالیزدار افزود: سوختهای نسل دوم و سوم نیز پس از تولید، نیازمند فرآیندهای ارتقای کیفیت هستند تا بتوانند از نظر ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی با سوختهای رایج رقابت کنند.
سهم اندک سوختهای زیستی در سبد انرژی ایران
این کارشناس ارشد تحقیق و توسعه درباره جایگاه سوختهای زیستی در ایران گفت: در حال حاضر بایودیزل در کشورهای مختلف دنیا تولید و مصرف میشود، اما معمولا بهعنوان سوخت اصلی مورد استفاده قرار نمیگیرد، بلکه درصد مشخصی از آن به گازوئیل اضافه میشود تا علاوه بر بهبود کیفیت سوخت، میزان آلایندگی نیز کاهش یابد.
وی افزود: در ایران نیز تعدادی شرکت دانشبنیان و برخی مجموعههای صنعتی در زمینه تولید بایودیزل فعالیت میکنند، اما حجم تولید آنها محدود است و هنوز نمیتوان از شکلگیری یک صنعت بزرگ در این حوزه سخن گفت.
به گفته پالیزدار، بایودیزل علاوه بر استفاده بهعنوان افزودنی سوخت، کاربردهای دیگری نیز دارد، اما سهم آن در بازار انرژی کشور همچنان ناچیز است.
پیرولیز؛ فناوری امیدوارکننده اما نیمهراه
وی با اشاره به فناوری پیرولیز زیستتوده اظهار کرد: این فناوری یکی از امیدوارکنندهترین مسیرهای تولید سوختهای زیستی محسوب میشود و طی سالهای گذشته فعالیتهای تحقیقاتی متعددی در کشور روی آن انجام شده است.
پالیزدار گفت: در یکی از پروژههای دانشگاه شهید بهشتی، زیستتوده نیشکر در فرآیند پیرولیز به بایوچار، بایواویل و بایوگاز تبدیل میشد. اگرچه تمرکز اصلی این طرح بر تولید بایوچار برای بهبود کیفیت خاک بود، اما بایواویل حاصل از این فرآیند نیز قابلیت تبدیل به سوخت زیستی را دارد؛ البته این محصول نیز پیش از مصرف نیازمند فرآیندهای ارتقای کیفیت است.
وی ادامه داد: هم اکنون چند شرکت دانشبنیان نیز در حوزه پیرولیز فعالیت میکنند، اما هنوز هیچیک موفق به راهاندازی واحد صنعتی بزرگمقیاس برای تولید سوخت زیستی از زیستتوده نشدهاند.
فعالیتهای پژوهشی ادامه دارد
این پژوهشگر با اشاره به اجرای چند طرح پایلوت در کشور اظهار کرد: در مجتمع کشت و صنعت کارون خوزستان نیز یک پایلوت با ظرفیت حدود یک تن در روز طراحی شده بود و گروههای تحقیقاتی دیگری نیز پروژههای مشابهی را دنبال کردهاند.
وی افزود: این اقدامات نشان میدهد فعالیتهای علمی و تحقیقاتی در کشور متوقف نشده است، اما هنوز فاصله قابل توجهی تا بهرهبرداری صنعتی و ورود گسترده سوختهای زیستی به بازار انرژی وجود دارد.
تفاوت پیرولیز پسماند با سوختهای زیستی
پالیزدار در پایان با اشاره به برخی واحدهای پیرولیز پسماند در کشور گفت: هرچند در حوزه پسماندهای شهری، از جمله در اصفهان، واحدهای بزرگتری برای پیرولیز وجود دارد، اما این واحدها از پسماندهای پلاستیکی و پلیمری استفاده میکنند که منشأ نفتی دارند؛ بنابراین محصول آنها را نمیتوان سوخت زیستی نامید.
وی تاکید کرد: سوخت زیستی زمانی معنا پیدا میکند که ماده اولیه آن منشأ زیستی، اعم از گیاهی یا حیوانی، داشته باشد. از اینرو، اگرچه فناوری پیرولیز در کشور توسعه یافته است، اما تولید صنعتی سوخت زیستی مبتنی بر بایومس هنوز به مرحله بلوغ نرسیده است.
خبرنگار: فرزانه صدقی
