ضرورت بازآرایی رشتههای دانشگاهی در عصر هوش مصنوعی
عضو هیات علمی و معاون توسعه و مدیریت منابع موسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی گفت: بازآرایی رشتههای دانشگاهی در عصر هوش مصنوعی دیگر یک انتخاب اختیاری نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای بقا و اثربخشی آموزش عالی است.
به گزارش سیناپرس، سیده مریم حسینی، عضو هیات علمی و معاون توسعه و مدیریت منابع موسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی روز شنبه اظهار داشت: ظهور هوش مصنوعی، آموزش عالی را با تحولی بنیادین مواجه کرده است؛ تحولی که دیگر به تغییر چند ابزار فناورانه محدود نمیشود و ساختار مهارت، اشتغال و حتی مفهوم تخصص را دگرگون میکند.
در چنین شرایطی، بازآرایی رشتههای دانشگاهی و حرکت بهسوی آموزشهای میانرشتهای، مهارتمحور و متناسب با نیازهای بازار کار آینده، به یکی از مهمترین ضرورتهای نظام آموزش عالی تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه تحولات فناورانه همیشه نظامهای آموزشی را تحت تأثیر قرار دادهاند، افزود: آنچه امروز با ظهور هوش مصنوعی در حال وقوع است، صرفاً یک تحول فناورانه عادی نیست؛ بلکه نوعی دگرگونی تمدنی در ساختار اقتصاد، اشتغال، مهارت و حتی مفهوم تخصص به شمار میرود.
عضو هیات علمی و معاون توسعه و مدیریت منابع موسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی ادامه داد: در چنین شرایطی، دانشگاهها دیگر نمیتوانند صرفاً به بازتولید رشتهها و الگوهای سنتی آموزش اکتفا کنند. مسئله اصلی امروز آموزش عالی، «بازآرایی رشتهها» بر اساس نیازهای نوپدید بازار کار و اقتضائات عصر هوش مصنوعی است.
حسینی اظهارداشت: در دهههای گذشته، طراحی رشتههای دانشگاهی عمدتاً مبتنی بر تقسیمبندیهای کلاسیک علوم انجام میشد؛ اما اکنون مرزهای سنتی دانش در حال فروپاشی است.
وی تصریح کرد: هوش مصنوعی نه فقط یک رشته تخصصی، بلکه فناوریای تحولآفرین است که تمامی حوزهها را دستخوش تغییر کرده است؛ از پزشکی و کشاورزی گرفته تا حقوق، رسانه، مدیریت، آموزش و علوم انسانی. به همین دلیل، دانشگاههای پیشرو جهان به سمت ایجاد رشتههای میانرشتهای و مسئلهمحور حرکت کردهاند؛ رشتههایی مانند «هوش مصنوعی و سلامت»، «هوش مصنوعی و حقوق»، «علوم داده و حکمرانی»، «هوش مصنوعی و رسانه» و «یادگیری ماشین در علوم زیستی».
وی با بیان اینکه تحولات فناورانه همیشه نظامهای آموزشی را تحت تأثیر قرار دادهاند، افزود: آنچه امروز با ظهور هوش مصنوعی در حال وقوع است، صرفاً یک تحول فناورانه عادی نیست؛ بلکه نوعی دگرگونی تمدنی در ساختار اقتصاد، اشتغال، مهارت و حتی مفهوم تخصص به شمار میرود.وی یادآورشد: این روند نشان میدهد آینده آموزش عالی، آینده رشتههای تلفیقی و مهارتمحور است، نه ساختارهای جزیرهای و منفک سنتی.
عضو هیات علمی و معاون توسعه و مدیریت منابع موسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی با اشاره به اینکه واقعیت آن است که بازار کار آینده نیز بهسرعت در حال تغییر است، ادامه داد: بسیاری از مشاغل تکراری و مبتنی بر پردازش ساده اطلاعات، بهتدریج توسط سامانههای هوشمند جایگزین خواهند شد. در مقابل، نیاز به مشاغلی که مبتنی بر تحلیل داده، خلاقیت، حل مسئله، تصمیمگیری پیچیده و تعامل انسان و ماشین هستند، افزایش خواهد یافت.
حسینی اضافه کرد: گزارشهای بینالمللی نشان میدهد که طی سالهای آینده، بخش قابلتوجهی از مشاغل جدید جهان در حوزههایی شکل میگیرد که یا مستقیماً با هوش مصنوعی مرتبط هستند یا بهنوعی از آن تأثیر میپذیرند. بنابراین مسئله اصلی دیگر فقط «اشتغال» نیست، بلکه «تناسب میان آموزش دانشگاهی و آینده مشاغل» است.
به گفته عضو هیات علمی و معاون توسعه و مدیریت منابع موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی، در ایران نیز نشانههای این تغییر بهوضوح قابل مشاهده است. توسعه اقتصاد دیجیتال، گسترش کسبوکارهای مبتنی بر داده، رشد شرکتهای دانشبنیان و ورود تدریجی هوش مصنوعی به صنایع و خدمات، همگی حاکی از آن است که ساختار فعلی آموزش عالی نیازمند بازنگری جدی است. با این حال، هنوز بخش مهمی از رشتهها و برنامههای درسی دانشگاهی بر الگوهای قدیمی استوارند و فاصله محسوسی میان آموزش دانشگاهی و نیاز واقعی بازار کار وجود دارد.
حسینی اضافه کرد: گزارشهای بینالمللی نشان میدهد که طی سالهای آینده، بخش قابلتوجهی از مشاغل جدید جهان در حوزههایی شکل میگیرد که یا مستقیماً با هوش مصنوعی مرتبط هستند یا بهنوعی از آن تأثیر میپذیرند. بنابراین مسئله اصلی دیگر فقط «اشتغال» نیست، بلکه «تناسب میان آموزش دانشگاهی و آینده مشاغل» است.حسینی تاکید کرد: بسیاری از دانشآموختگان با وجود برخورداری از مدرک دانشگاهی، فاقد مهارتهای موردنیاز محیطهای کاری جدید هستند. این شکاف، یکی از چالشهای اساسی آموزش عالی کشور در دهه آینده خواهد بود.
وی افزود: از سوی دیگر، مسئله فقط ایجاد چند رشته جدید با عنوان «هوش مصنوعی» نیست. تجربه دانشگاههای برتر دنیا نشان میدهد که تحول اصلی در «بازطراحی کل نظام آموزشی» رخ داده است. در این دانشگاهها، آموزش برنامهنویسی، دادهورزی، سواد دیجیتال و تفکر محاسباتی به مهارتی عمومی تبدیل شده و حتی دانشجویان علوم انسانی، هنر و علوم اجتماعی نیز با مبانی هوش مصنوعی آشنا میشوند. در واقع، آینده آموزش عالی نه در تخصصهای صرفاً فنی، بلکه در تربیت نیروی انسانی چندمهارتی، میانرشتهای و انعطافپذیر نهفته است.
عضو هیات علمی و معاون توسعه و مدیریت منابع موسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی با تاکید بر ضرورت تقویت پیوند دانشگاه و صنعت گفت: یکی از دلایل موفقیت دانشگاههای پیشرو جهان در حوزه هوش مصنوعی، ارتباط مستمر آنها با زیستبوم فناوری و بازار کار است. بسیاری از رشتههای نوظهور، در پاسخ مستقیم به نیاز صنایع، شرکتهای فناور و تحولات اقتصادی شکل گرفتهاند. در حالیکه در ایران، فرآیند تصویب و بازنگری رشتهها اغلب طولانی، بوروکراتیک و کمتحرک است و همین مسئله موجب عقبماندگی ساختار آموزشی از تحولات واقعی جامعه میشود.
حسینی بیان داشت: اگر دانشگاه نتواند خود را با سرعت تغییرات فناوری هماهنگ کند، بهتدریج کارکرد اجتماعی و مرجعیت علمی خود را از دست خواهد داد.
وی بیان کرد: برنامه هفتم توسعه و اسناد ملی حوزه هوش مصنوعی نیز بر ضرورت تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه زیرساختهای فناورانه و ارتقای سهم اقتصاد هوشمند در کشور تأکید کردهاند. تحقق این اهداف بدون تحول در نظام آموزش عالی ممکن نیست.
عضو هیات علمی و معاون توسعه و مدیریت منابع موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی اضافه کرد: دانشگاهها باید از نگاه صرفاً مدرکمحور فاصله بگیرند و به سمت آموزش مهارتهای واقعی، یادگیری مادامالعمر و تربیت نیروهای مسئلهمحور حرکت کنند. در غیر این صورت، با انباشت فارغالتحصیلانی مواجه خواهیم شد که نه بازار کار به آنها نیاز دارد و نه توان پاسخگویی به مسائل جدید را دارند.
حسینی تصریح کرد: امروز بازآرایی رشتههای دانشگاهی دیگر یک انتخاب اختیاری نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای بقا و اثربخشی آموزش عالی است.
به نقل از ایرنا، دانشگاه آینده، دانشگاهی خواهد بود که بتواند تحولات فناوری را زودتر از بازار کار تشخیص دهد، رشتههای منعطف و میانرشتهای طراحی و دانشجویانی تربیت کند که نه برای مشاغل دیروز، بلکه برای مسائل فردا آماده باشند.
وی اضافه کرد: در عصر هوش مصنوعی، مزیت رقابتی کشورها نه صرفاً در دسترسی به فناوری، بلکه در توانایی نظام آموزشی آنها برای تربیت نیروی انسانی متناسب با جهان جدید تعریف خواهد شد.
