رویارویی فانتوم ایران و F-۱۶ آمریکا
گزارش یک نشریه خارجی از نبرد فانتوم ایران با F-16 آمریکایی در آسمان عربستان، توانایی تاکتیکهای غیرمنتظره نیروی هوایی ایران را برجسته کرد.
به گزارش سیناپرس، در شرایطی که بسیاری تصور میکنند جنگندههای قدیمی ایران شانس کمی در برابر سامانههای مدرن غربی دارند، گزارشهایی از درگیری یک فروند فانتوم ایرانی با جنگنده F-۱۶CJ آمریکایی بر فراز عربستان سعودی، بار دیگر توجهها را به توان نفوذ و تاکتیکهای غیرمنتظره نیروی هوایی ایران جلب کرده است.
در دهههای اخیر، برتری هوایی آمریکا و متحدانش در خاورمیانه تقریبا بدیهی به نظر میرسید. حضور گسترده جنگندههای مدرن، سامانههای هشدار زودهنگام، شبکههای راداری پیشرفته و پدافند چندلایه باعث شده بود تا بسیاری تصور کنند عبور از این سپر دفاعی تقریبا غیرممکن است اما گزارشهای تازه از یک درگیری هوایی میان جنگندههای ایران و آمریکا، این تصور را زیر سؤال برده است.
درگیری بر فراز عربستان؛ ماجرا چه بود؟
یک فروند جنگنده F-۴E Phantom II نیروی هوایی ایران در جریان یک ماموریت نفوذی وارد حریم هوایی عربستان سعودی شده و در ادامه با یک جنگنده F-۱۶CJ آمریکایی درگیر شده است.
این رویارویی در نهایت به بازگشت فانتوم به خاک ایران و انجام یک فرود سخت منجر شد؛ اتفاقی که احتمال میرود ناشی از آسیب محدود هواپیما در جریان درگیری بوده باشد. با این حال، نکتهای که بیش از همه مورد توجه قرار گرفته، اصل موفقیت جنگنده ایرانی در عبور از شبکه پدافندی منطقه است.F-۴ فانتوم هواپیمایی است که طراحی آن به دهه ۱۹۶۰ بازمیگردد؛ جنگندهای سنگین، پرسرعت و متعلق به نسل سوم که در مقایسه با جنگندههای امروزی، از نظر فناوری قدیمی محسوب میشود.
در مقابل، F-۱۶CJ یکی از تخصصیترین نسخههای فالکون آمریکایی است که برای سرکوب پدافند هوایی توسعه یافته و به سامانههای پیشرفته جنگ الکترونیک و موشکهای ضد رادار مجهز است.
همین تفاوت نسلی باعث شده تا گزارش این درگیری برای بسیاری غیرمنتظره باشد؛ زیرا انتظار میرفت که رهگیری یک فانتوم قدیمی برای شبکه دفاعی آمریکا و متحدانش کار پیچیدهای نباشد.
ماموریت F-۱۶CJ چه بود؟
نیروی هوایی آمریکا در ماههای اخیر چندین اسکادران F-۱۶CJ را به خاورمیانه اعزام کرده بود؛ جنگندههایی که ماموریت اصلی آنها مقابله با سامانههای پدافندی و تهدیدهای هوایی ایران عنوان میشد.
ویژگی اصلی این نسخه، استفاده از غلاف هدفگیری AN/ASQ-۲۱۳ HARM است؛ سیستمی که میتواند امواج راداری را شناسایی کرده و اطلاعات لازم را برای حمله موشکهای ضد رادار AGM-۸۸ فراهم کند.
اعزام این جنگندهها بر این فرض استوار بود که تهدید اصلی ایران، شبکه پدافند زمینی آن است، نه ناوگان هوایی. اما حالا گزارشها نشان میدهد که جنگندههای ایران توانستهاند چالشهایی جدی ایجاد کنند.
نفوذی که سؤالهای زیادی ایجاد کرد
این حادثه تنها چند هفته پس از انتشار گزارش دیگری رخ داد که مدعی بود یک فروند F-۵E ایرانی موفق شده بود از لایههای دفاعی آمریکا و کویت عبور کرده و منطقهای نظامی در کویت را هدف قرار دهد.
اگر این گزارشها دقیق باشند، معنای آن فراتر از یک عملیات محدود است. چنین رخدادهایی میتواند نشان دهد که حتی هواپیماهای قدیمی، در صورت استفاده از تاکتیکهای مناسب توسط خلبانان حرفهای، پرواز در ارتفاع پایین و بهرهگیری از نقاط ضعف راداری، همچنان قادر به نفوذ در شبکههای دفاعی پیچیده هستند.از نظر فنی، F-۱۶CJ تقریبا در تمام زمینهها برتری محسوسی نسبت به F-۴ دارد اما فانتوم همچنان ویژگیهایی دارد که آن را در برخی ماموریتها خطرناک نگه میدارد؛ از جمله سرعت بالا و توانایی پرواز در ارتفاع زیاد. هرچند در چنین عملیاتهایی احتمالا خلبانان ایرانی ترجیح دادهاند برای کاهش احتمال شناسایی، در ارتفاع بسیار پایین حرکت کنند.
تأثیر روانی؛ شاید مهمتر از خسارت واقعی
حتی اگر این جنگندهها توانایی اجرای حملات دقیق و گسترده را نداشته باشند، عبور آنها از آسمان مناطق تحت حفاظت آمریکا میتواند تاثیر روانی قابلتوجهی ایجاد کند.
برای نیروهای مستقر در پایگاههای منطقه، مشاهده پرواز جنگندههای ایرانی بر فراز مواضعشان، میتواند سطح هشدار، اضطراب و احتمال اشتباهات عملیاتی را افزایش دهد. در چنین شرایطی، خطر وقوع حوادث ناشی از آتش خودی نیز بیشتر میشود.
به نقل از خبرآنلاین، شاید مهمترین پیام این رخداد، ارتباط آن با تهدیدهای آینده باشد. اگر شبکههای دفاعی فعلی در رهگیری جنگندههای قدیمیتر دچار مشکل شوند، سؤال مهم این است که عملکرد آنها در برابر جنگندههای نسل پنجم و ششم چین یا سایر رقبای بزرگ چگونه خواهد بود؟
این مسئله به ویژه در شرایطی اهمیت پیدا میکند که آینده جنگهای هوایی بیش از هر زمان دیگری به نبرد میان سامانههای کشف، پنهانکاری و جنگ الکترونیک وابسته شده است.
