سالروز تولد ایرن ژولیو کوری

وی فرزند ماری کوری و پی‌یر کوری بود که آنها هم در سال 1903، موفق به دریافت جایزه نوبل فیزیک شده بودند. ایرن از پاره‌ای از جهات منحصر به فرد بود. یکی همین نوبل گرفتنش در خانواده‌ای نوبلیست که امتیاز و برجستگی ویژه‌ای برای او محسوب می‌شد. دیگر این‌که روزگاری هم به نخستین زن وارد کابینه فرانسه شد. موضوع از این قرار بود که با قدرت گرفتن هیتلر در آلمان و فاشیست‌ها در ایتالیا، جناح چپ در فرانسه قوی‌تر شد و در انتخابات ۱۹۳۶ با پیروزی جبهه خلق، آندره لئون بلوم رئیس جمهور شد و از ایرن ژولیو کوری دعوت کرد پست وزارت آموزش و پرورش را بپذیرد و این نخستین باری بود که زنی به کابینه فرانسه راه پیدا می‌کرد.

تهیه نمونه خاص پولونیوم

ایرن در نه سالگی پدر دانشمندش پیِر کوری را از دست داد(1906) ولی تحت نظر پدربزرگ و مادر فیزیک دان خود، ماری کوری، با علوم پایه آشنا شد و به همراه مادر، کار در آزمایشگاه انیستیتو رادیوم را آغاز کرد. او تنها مدت کوتاهی به تحصیل در مدارس رسمی پرداخت و در عوض فیزیک را نزد مادرش، ریاضی را نزد پل لانگوین و شیمی را در محضر جین باپتیست پرن  فرا گرفت. وی ابتدا به عنوان رادیولوژیست، مشغول به کار شد و بعدها در دانشگاه سوربن حضور یافت. در ۱۹۲۱ پژوهش هایش را در انستیتوی رادیوم مادرش آغاز کرد و تا پایان عمر ارتباطش را با این مرکز حفظ کرد. ایرن پس از جنگ جهانی اول به تحصیل خود در دانشگاه سوربن ادامه داد و پس از پایان تحصیلات و اخذ دکترای خود، با ژان فردریک ژولیو کوری که او نیز فیزیک‏دان‏ی مستعد و یکی از دستیاران مادرش بود ازدواج کرد.

فردریک هم پس از جنگ جهانی دوم که طی آن سهم به سزایی در سازمان مقاومت فرانسه داشت، به ریاست اداره تدارکات انرژی اتمی برگزیده شد و از ۱۹۵۰ – ۱۹۴۶ در همین مقام به خدمت پرداخت و سرانجام در ۱۹۵۶ به ریاست انستیتوی رادیوم منصوب شد.

 این زوج دانشمند به زودی کار مشترک خود را با ایجاد قوی‏ترین منبع اشعه آلفا و تهیه یک نمونه خالص پولونیوم آغاز کردند. اگرچه عملیات جداسازی این فلز، بسیار خطرناک و تشعشعات قوی پولونیوم نیز بیشتر از آن زیان‏بخش بود و ذره ذره خون ایرن و همسرش را آلوده می‏ساخت، ولی باز هم دست از آزمایش برنداشتند.

بمباران آلومینیم

زوج ژولیو کوری، در خلال سال 1932م به مطالعه خواص نوترون و شرایط انتشار آن و اندازه‏گیری جرم نوترون پرداختند و موفق به کشف انواع جدیدی از واکنش‏های هسته‏ای شدند. آنها توسط پرتو آلفا، آلومینیوم را بمباران کردند و نشان دادند با این عمل هسته آلومینیوم با انتشار یک نوترون به هسته فسفر تبدیل می‌شود ولی فسفر به دست آمده رادیوکتیو بود و به انتشار پوزیترون ادامه می‌داد. ایرن کوری به همراه همسر خود، در سال 1934م پس از آزمایش‏های طاقت‏فرسا، پدیده رادیواکتیویته مصنوعی را کشف و به این وسیله اثبات کردند که می‏توان از راه مصنوعی، یک عنصر رادیواکتیو را ایجاد کرد. 

این زوج دانشمند به خاطر این کشف، در سال 1935م جایز نوبل شیمی را کسب کردند و ایرن کوری به عضویت چندین مرکز علمی مهم درآمد. در سال ۱۹۴۶ هم زوج ژولیو-کوری برنامه تشکیل مرکز انرژیی اتمی را ارئه کردند و دو سال بعد نخستین پیل اتمی فرانسه را به راه انداختند. اما در سال ۱۹۵۰ به دلیل آنچه تمایلات کمونیستی قلمداد شد، از این مرکز اخراج شدند و در ۱۹۵۴ که عضویت ایرن در انجمن شیمی‌دانان آمریکا پیشنهاد شد به دلیل همین تمایلات با آن مخالفت شد. 

ایرن کوری به دلیل ابتلا به سرطان خون که از کار مدام با رادیواکتیو عارض شده بود، سرانجام در پنجاه و نه سالگی درگذشت و در کنار پدر و مادرش به خاک سپرده شد. ایرن نیز همانند مادرش دانشمندان بسیاری را تربیت کرد از جمله دخترش، هلن ژولیو – کوری که با پسر همکار قدیمی ماری کوری، لانگوین، ازدواج کرد. هلن و برادرش پل بعدها فیزیکدانان برجسته ای شدند.

مهرداد نصرتی