هنوز هم سفر به اعماق زمین دست نیافتنی است

مدار گرد مریخ  به نام MRO ، 10ساله شد. کلکسیون تصاویر جدیدی از MRO منتشر شد و تولد 10 سالگی این مدار گرد که جزئیات بسیار زیادی از سطح مریخ و از سمت بالای آن می گیرد را جشن گرفتند.

اطراف مریخ 4 الی 5 ماهواره وجود دارد که با دقت بالا و به وسیله دوربین های خود که بعضا در طیف مرئی و یا طیف فرا بنفش و یا در طیف مادون قرمز در حال اکتشاف مریخ هستند. خاک و سطح مریخ را با جزییات دقیق مشاهده می کنند. مشاهده طولانی مدت یک نقطه نشان می دهد تغییراتی که رخ می دهد تغییرات سریعی هستند و منجر به کشف این حقیقت شد که سیاره مریخ آب یا شلاب یا گلاب در حال حرکت است این حقیقت مهم ترین کشف حوزه اختر فیزیک در 10-12 سال اخیر بوده است که چند ماه پیش از آن رونمایی شد.

می خواهیم راجع به یک مدارگرد صحبت کنیم.

در مریخ سه نوع ماموریت وجود دارد از جمله ماموریت های سطح نشین همانند فینیکس که در سطح مریخ قرار می گرفت و همانند دوقلوهای مریخ نورد روور هستند و بر روی سطح مریخ حرکت می کنند و مدارگردها که اطراف مریخ به صورت ماهواره هایی که به دور زمین میچرخند این ها هم به دور مریخ می چرخند. یک برنامه فضایی وجود دارد که به مسافرت فضایی میروند و زمانی که وارد اطراف و جاذبه مریخ بشوند در دام افتاده و در یک مدار ثابت به دور مریخ می گردند.

این چرخش در یک مدار ثابت است یا میتوانند در نصف النهارهای دیگر هم بگردند؟

انواع و اقسام ماموریت ها وجود دارد و به ماموریت بستگی دارد معمولا چرخش ها، چرخش هایی است که اطراف محور عمودی است که بتوانیم با چرخش کره عکس های بسیاری از اطراف آن بگیریم. دقیقا نمی دانم مدار MRO به کدام حالت است اما عکس هایی از استوای مریخ دارد زیرا اسپیلیت و آپارتین در استوا هستند و عکس هایی هم از قطبین مریخ دارد زیرا مکان نشستن فینیکس را MRO انتخاب کرد و این امر اهمیت زیادی داشت. زیرا در محلی که در طی 3 الی 4 هفته ای که فینیکس در سال 2007 در قطب شمال نشست چند کشف بزرگ داشتیم ازجمله آب و یخ و بارش برف در ارتفاعات اهمیت این مدارگرد را نشان می دهد که در کنار مدارگرد ادیسه که برای سازمان ناساست و یکی هم جدید تر به نام میمن فرستاده است. مدارگرد MSR از این دو قدیمی تر بوده است. اینها مجموعه ای هستند که قرار است آرام آرام اطراف مریخ قرار بگیرند و مهم ترین کارکرد آنها پایش سطح مریخ و وضعیت جوی مریخ توسط طیف سنج هایی که دارند است. کاری که طیف سنج انجام می دهد این است که نوری که قاعدتا مرئی نیست و ما آن را نمی بینیم اما از تحلیل آن به عناصری که محل تابش نور بودند و یا نور از آنها گذر کرده بر اساس اینکه طیف تابشی یا جذبی باشد، پی میبرد. مثلا جو سیاره های فرا خورشیدی را با استفاده از طیف جذبی متوجه می شویم یعنی ستاره ای وجود دارد که نوری را ساطع می کند و از جو اینها گذر می کند و ما میبینیم که چه طول موج هایی جذب شده است و در حالت عادی وجود دارد. آنگاه متوجه میشویم سطح سیاره ی مورد بررسی، چه نوع گاز و عناصری دارد؟ آیا آب دارد یا خیر؟ علاوه بر این، MRO برای ما ستون هایی از گاز متان را کشف کرده است.

معروف ترین مسافرانی که از زمین به سیاره  مریخ می روند مریخ نوردان هستند چون فرود می آیند و روبات ها و خودروهای کوچک حرکت می کنند و خاک را ارزیابی می کنند درجه اهمیت MRO و مریخ نشینان چقدر است؟

مریخ نشین ها دقیقا بر روی خاک می نشینند ودقیقا خاک را لمس می کنند. اماMRO عمر طولانی دارد. هرچند که با سوژه خود به طور کامل در تماس نیست و فقط از طریق تابش مریخ را مطالعه می کند ولی به دلیل اینکه در فضا است و به هر حال استهلاک آن پایین است، عمر طولانی دارد. در حال حاضر 10 سال کار کرده وبعید است که به زودی از رده خارج شود اما منابع تغذیه هم بر آن تاثیر دارد. ولی سطح نشینان با وجود اینکه مستقیما با آنجا در تماس هستند و خاک را بررسی می کنند، برنامه های بعدی این است که حتی مستقیما به دنبال موجود زنده ی میکروسکوپی بگردند که عمرکمتری دارند.

وسعت نگاه مدار گردها نسبت به خودروهای سطح نشین متنوع تر است؟

مانند لنز تله و واید است که واید پهنه عظیمی دارد و برای کشف تغییرات اهمیت و کاربرد دارد و اما با تله زاویه دید کمتر اما جزئیات بیشتری همان ناحیه محدود را می بینید.

میدانستیم که در مریخ آب وجود داشته است و سوالی که مطرح شده این است که چرا ناحیه و یا پهنه ساحلی وجود ندارد؟ مثلا میدانیم که کویر مرکزی ایران در دوره ای پوشیده از دریا بوده است و هنگامی که به مرکز ایران می روید پهنه های وسیعی که از ریگ پوشیده شده است مشاهده می کنید. چرا در مریخ اینطور نیست؟ بر اساس تحقیقی که در اسپانیا روی شبیه سازی مریخ در زمانی که آب در آن وجود داشته و در حال تبخیر بوده انجام شده مشخص میشود سونامی های وحشتناکی که رخ می داده به این دلیل بوده که در مریخ تلاطم بسیاری وجود داشته است. علل سونامی ها هنوز مشخص نیست اما نتیجه مطالعات این است که سونامی های بزرگ باعث پراکندگی ذرات باقی مانده از نواحی ساحلی شده است.

مریخ سیاره نا آرامی در پایان دوره  آب بوده است اما مگر امکان دارد که همه چیز برهم ریزد؟

این یک شبیه سازی بر اساس مطالعات است که نشان می دهد آنجا مستعد سونامی بوده و اینکه سونامی باعث شده است آثاری از پهنه آب دیده نشود و البته در حد یک نظریه است. میدانیم که در مریخ طوفان های بسیار عظیمی وجود دارد امکان دارد طوفان بخش زیادی از گرد و خاک ها را جا به جا کرده باشد. باید تحقیقات بیشتری صورت بگیرد.

به سراغ بارش شهابی می رویم که برای منجمان اهمیت بسیاری دارد و این بار بحث در رابطه با بارش شهابی مصنوعی است. میدانیم که بارش شهابی زمانی است که که از درون توده سنگ های آسمانی عبور می کند و این سنگ ها با جو برخورد می کنند فرآیندی که در جو ایجاد می شود منجر به عبور ردی در آسمان می شود که به آن شهاب می گوییم.

همانطور که گفتید معمولا به آنها دنباله دار گفته می شود و زمانی که عبور می کنند به دنبال خود یک سری اجسام باقی می گذارند که همان سنگ ها و قطعات درخشان است که شما گفتید وارد جو زمین که می شوند در اثر اصطکاک دمای آنها بالا می رود و می سوزد و ردی باقی می گذارد که البته بستگی به اندازه آنها دارد و حتی مواردی وجود دارد که به آن آذرگوی می گویند. روشنایی بسیار زیادی دارند در سال 2020 قرار است ماهواره ای شهاب سنگ های مصنوعی تولید و پرتاب کند به طوری که قطعات کوچک فلزی دایره شکل را پرتاب می کند که دقیقا مدار و محل رها کردن مشخصی دارند و گلوله ها وارد جو می شوند و پس از داغ شدن شروع به سوختن می کنند.

چرا این کار را انجام می دهند؟

صرفا برای نمایش است و قرار است روز افتتاحیه المپیک توکیو آسمان جهان با این شهاب ها به صورت مصنوعی آرایش شود. قیمت هر یک از گلوله هایی که در فضا رها میشود حدود 8 هزار و 700 دلار است و 100 دقیقه قبل از پرتاب هم می توان آن را کنترل کرد زیرا توکیو در فصل المپیک بسیار ابری می شود.

ماهواره ای به این منظور فرستاده می شود؟

بله قرار است به زودی این ماهواره فرستاده شود و در 2 الی 3 سال آینده در مدار قرار گیرد.

به اعماق زمین برویم.

در عمق 11034متر گودالی در غرب اقیانوس آرام (بین مالزی و فیلیپین و اندونزی و ژاپن) وجود دارد که به آن گودال ماریانا می گویند که عمیق ترین نقطه زمین است و اندازه گیری های اولیه که در زمان جنگ سرد صورت گرفته است عدد تایید نشده  11034 متر را نشان می دهد ولی سنجش های صوتی مانند سونوگرافی صوتی که صدا را به داخل شکم مادر می فرستند و حرکات جنین را شناسایی می کنند، در اینجا هم همان گونه عمل می کنند و به آن سونار می گویند. یکی از ابزارها برای شناخت اعماق زمین سونار است. لایه ها و درون زمین به این وسیله شناسایی می شوند. اقیانوس عظیمی در 600 کیلومتری سطح زمین پیدا شده است به طوری که صدا فرستاده می شود و بازگشت صوت مطالعه می شود چیزی که از بازگشت حاصل می شود وابسته به چیزهایی است که در سر راه خود از آن عبور و تغییر شکل پیدا کرده است و ما با مطالعه آن می توانیم پی ببریم در سر راهش چه چیزی وجود داشته که خبر آن اخیرا منتشر شد.

ما در رابطه با فضا و مریخ صحبت کردیم اما چرا رفتن به عمق اقیانوس ها و زمین در قرن ٢١ برای ما تا این حد سخت و عجیب است؟

در اقیانوس یکی از مهمترین مسائل مساله فشار است در هر ١٠ متری که در آب پایین میرویم با این فرض که چگالی آب در همه سطح دریا یکسان است چه در سطح آب و چه در اعماق همان عدد ١ است یا همان ١٠٠٠ کیلوگرم در متر مکعب یا ١ کیلوگرم در هر لیتر است.

اگر این عدد درست باشد تقریبا به ازای هر ١٠متر به اندازه فشار جو روی سطح زمین به ما فشار اضافه می شود .یعنی ١٠ متر که در آب پایین می روید فشار ٢ برابر می شود و به ازای ٢٠ متر فشار ٣ برابر سطح زمین میشود و زمانی که ١١ هزار متر در عمق پایین بروید فشاری تقریبا ١٠٠٠برابر سطح زمین وارد می شود. ساختن سازه ای که بتواند چنین فشاری را تحمل کند قاعدتا خیلی زمان بر است .دستگاهی که در اواسط جنگ سرد  به اعماق آب رفت دستگاهی نظامی و قدیمی بود که انتظار می رفت خرد شود و دستگاهی که اقای جیمز کامرون با آن به اعماق زمین رفت به مراتب پیشرفته تر بود و در همان فیلم هم به عمقی می رسند که دستگاه به صدا میفتد و میترسند که یک پیچ در برود یا سوراخ شود و آب به داخل دستگاه نفوذ کند. در مورد سطح زمین هم  مساله حرارت است و زمانی که چند کیلومتر پایین تر می رویم به لایه مواد مذاب و ماگما می رسیم و دسترسی به نقاط عمیق تر از دست ما خارج است تنها راهی که باقی می ماند صداست که همین روش سونار است.

به سراغ بحثی برویم که ما را به فناوری نو و دنیای اتومبیل ها می برد. ما سه هفته پیش راجع به این مساله صحبت کردیم و گفتیم که وضعیت در IT شکننده است عده ای startup های مهمی دارند.

رویکرد سرمایه گذاری ها تغییر کرده است؟

اینکه آیا IT آینده دارد و قابل سرمایه گذاریست مساله ای است که مربوط به بیزینس است و بیزینسمن ها می دانند که پول خود را در کجا سرمایه گذاری کنند. راجع به سقوط اپل صحبت کردیم و از اینکه سفارشات خود را کم کرده بود خبر جدیدی شنیدیم که سفارشات سال بعدش در تاریخ بی نظیر است و ٧٨ میلیون آیفون سفارش داده است که ساخته شود و می بینیم که در طول دو، سه هفته امیدواری بالا پایین می شود.

علت آن چیست ؟

به این دلیل است که محصول و کالای ساخته شده عمر کوتاهی دارد و تصمیم گیری راجع به آن کوتاهتر است ولی کسی که قصد سرمایه گذاری در آن را دارد افق بلندتری را می بیند. یکی دیگر از مسایل ،مساله تکنولوژی در رانندگی است صحبت هایی در زمینه خرید های بزرگ شده است که ما می خواهیم در مورد خرید تسلا توسط اپل صحبت کنیم. شایعه شده است که ممکن است این startup  بزرگ حوضه حمل و نقل چندین محصول داشته باشد.

ایا اپل قصد خرید تسلا را دارد ؟

اگر اپل این کار را بکند. ایلان ماسک،تبدیل به استیو جابز قرن ٢١ می شود.

به دلیل پولدار شدن؟

به دلیل اینکه سهم تسلا از اپل  سهم عمده ای می شود و صاحب این سهم مهمترین فرد کمپانی بزرگتر می شود مانند ماجرای لوکاس فیلم و پیکسا و والت دیزنی و باز امروز خبری رسید که دو شرکت بزرگ داروسازی مونسانتو و و بایر قرار است ادغام شوند و مونسانتو صبح امروز نرخ پیشنهادی بایر را اعلام کرد ولی اهمیت قضیه در این است که دو شرکت عظیم داروسازی و کشاورزی که جزو برترین ها هستند اگر بخواهند با یکدیگر ادغام شوند علاوه بر مساله مونوپول، یا اینکه یک گروه یا شرکت صاحب خیلی از دارایی های آن حوزه در دنیا می شود، که این نکته منفی است اما تجمیع هزینه های تحقیق و توسعه منجر به این می شود که بتوانیم به دستاوردهای مهمی در حوزه های مختلف علم و تکنولوژی مربوط به پزشکی کشاورزی و زیست شناسی مولکولی و بیو شیمی داشته باشیم.

هنوز این اتفاق قطعی نشده است ولی امکان دارد ما تا چند روز آینده شاهد بزرگترین ادغام تاریخ در حوزه شرکت های علم و فناوری باشیم.

این ادغام شدن ها به چه معناست؟

بخشی از این ماجراها ضعیف شدن یک کمپانی است که کمپانی دیگر سعی به نجات آن دارد. یک بخش دیگر اما به نظر می آید مانند تسلا که خود قصه ای که اتفاق می افتد قصه موفقی است چرا اپل قصد خرید آن را دارد؟

ما دو ضریب الفا و بتا داریم که در هم ضرب می شوند یکی دارای الفای قوی است و دیگری بتای قوی تری دارد.

تسلا توانسته ماشین خیلی قوی بسازد و اپل گوشی هایی می سازد که این ماشین با آن گوشی کار می کند خب حاصل ضرب این دو خیلی بزرگ خواهد شد.

پس این شراکت سودمندی است؟

بستگی به حوزه های مختلف دارد مثلا مایکروسافت، نوکیا را خریداری می کند و کار به نابودی نوکیا می رسد . اچ پی که کامپک را خرید باعث نابودی اش شد. حالا بعد از ده سال میخواهد کامپک را زنده کن.

یک خط تیره معمولا بین این اسم ها قرار می گیرد که اسم دوم زیر سایه اسم اول است. دایملر و کرایسلر که با هم ترکیب شدن. دایملر-کرایسلر و همچنین اریکسون زیر سایه سونی قرار دارد و معمولا دومی تحت سلطه اولیست که پتنتی دارد که حق امتیاز استفاده یک دانشی دارند که توان ارایه آن به بازار را ندارند .

در زمینه اپل و تسلا برای اپل پتنتهای تولید ماشین تسلا مهمتر است و اپل از مهندس های تسلا استفاده می کند. ایلان ماسک چندی پیش اعلام کرد که اپل قبرستان تسلاست و مهندسین اخراجی تسلا به استخدام اپل در می آیند. در هر حال، برای تسلا اهمیت بازار عظیم مشتریان و سود خود مطرح است.