Cerasus avium، گیاهی درختی است که ارتفاع آن ۱۰ تا ۲۰ (به ندرت ۳۰) متر می رسد. ساقه اصلی در این گیاه به خوبی مشخص است و شاخههای آن افقیاند؛ ترکههای جوان برهنه، پوست تنه به رنگ سرخ فام- قهوهای است که به صورت نوارهای کاغذ مانندی از تنه جدا می شود. برگ ها کشیده، تخم مرغی واژگون، نوکدار با حاشیهای دالبری- دندانهای؛ دندانهها عمیق اما نوک کند هستند، برگ ها نیز بدون کرک و در سطح رویی کدرند، معمولا در سطح زیرین پوشیده از کرک های دائمی هستند. برگ ها به هنگام جوانی می ریزد؛ ابعاد برگ ۸-۱۵×۴-۷ سانتی متر، دمبرگ به طول ۲-۵ سانتی متر همراه با دو غده در قسمت بالا است. گل ها نیز به صورت چترهایی بدون پایه و دارای ۲ تا ۶ گل، دمگلها به طول ۲ تا ۵ سانتی متر هستند. گلبرگ ها به طول ۵ تا ۱۵ میلی متر و به رنگ سفید، میوه به قطر ۹ تا ۱۲ سانتی متر، کروی، به رنگ قرمز تیره (علاوه بر این زرد- کرم، قرمز روشن و یا سیاه نیز دیده می شود)، مزه میوه شیرین یا تلخ، درون بر تقریبا کروی و صاف است.
قسمت دارویی این گیاه، دم میوه آن موسوم به دم گیلاس است که به طول ۳ تا ۵ سانتی متر، باریک و مدور به رنگ قهوهای روشن دیده می شود و در دو طرف کمی برجستگی دارد.
میوه گیلاس را از آخر اردیبهشت تا خرداد ماه جمع آوری و دم گیلاس را از آن جدا و خشک می کنند. دم گیلاس به عنوان مدر مورد مصرف قرار میگیرد.
مقدار مصرف
2تا ۴ گرم از دم گیلاس روی سه بار به صورت دم کرده در یک فنجان استفاده می شود. در طب گذشته از دم گیلاس به عنوان مدر و دفع کننده سنگ مجاری ادراری استفاده می شد.
مواد متشکله
کاتشین تاننها، گلی کوزیدهای سیانوژنیک، فلاونوییدها، لکو آنتوسیانین، پورین ها، اسید سالیسیلیک و فنل ها، آنیونهای کلرو ازت، کاتیون های پتاسیم، آهن، کلسیم، منیزیم و سدیم، مقداری ژنیستئین، وپرونتین، اولئالیک اسید، نارینجنین وکورستین ، در دم گیلاس وجود دارد .
دم گیلاس به علت داشتن مقداری فلاونوئید اثر ضد التهاب داشته و همچنین به علت داشتن املاح پتاسیم و سدیم و املاح دیگر دارای خاصیت مدری نیز است.
*مونا غیاثی یکتا، پژوهشکده گیاهان دارویی جهاددانشگاهی