تولید ٩،٧ کیلوگرم زباله در هفته؛ سهم هر خانوار شهری

بنابر اعلام مرکز آمار ایران، خانوار‌های شهری کشور در سال 1395 به‌طور متوسط در هر هفته ١٧۵۵۴٨ تن پسماند تولید کرده‌اند. سرانه پسماند تولید شده توسط هر خانوار شهری ٩،٧ کیلوگرم در هفته بوده است.

۵٩،٨ درصد خانوارها، پسماند‌ها را مجددا استفاده می‌کنند و کیسه پلاستیکی با ۵٨.٧ درصد، بیشتر از سایر پسماندها، توسط خانوار‌های شهری مجددا استفاده شده است.

۵،۴ میلیون خانوار شهری، به‌طور متوسط در هر ماه از حداقل یکی از وسایل یک‌بار مصرف پلاستیکی (لیوان، بشقاب و …) استفاده کرده‌اند. به‌طور متوسط ١۴.۵ میلیون کارد، قاشق و چنگال، ۴۵.٩ میلیون لیوان، ١٨.٩ میلیون بشقاب، کاسه یا دیس و ٣٢.۵ میلیون متر سفره یک‌بار مصرف پلاستیکی در هر ماه استفاده شده است.

بررسی متوسط استفاده از کیسه فریزر، کیسه مخصوص زباله و کیسه پلاستیکی شفاف در هفته توسط خانوار، نشان می‌دهد، ٩۵،۴ درصد خانوار‌های شهری از کیسه فریزر استفاده کرده‌اند و سرانه کیسه فریزر استفاده شده ١١ عدد در هفته به ازای هر خانوار بوده است. ٧٨.٣ درصد خانوار‌ها از کیسه مخصوص زباله استفاده می‌کنند و سرانه استفاده این خانوار‌ها از کیسه مخصوص زباله ۴ عدد در هفته بوده و ٨۶.٢ درصد خانوار‌ها از کیسه پلاستیکی شفاف استفاده می‌کنند و سرانه استفاده از کیسه پلاستیکی شفاف توسط این خانوار‌ها ٨ عدد در هفته بوده است.

کسب ۴۰۰ هزار میلیارد تومان درآمد از زباله های شهری

محسن هاشمی، رئیس شورای شهر تهران نیز در این خصوص گفته است: متاسفانه در شهر تهران دو برابر شهرهای مشابه زباله تولید می کنیم که این روند باید اصلاح شود و به سمت اصلاح الگوی مصرف برویم.

وی میزان تولید زباله در جنوب تهران را کمتر از شمال شهر عنوان کرده و افزوده است: سرانه هر فرد در جنوب تهران ۸۰۰ گرم و در شمال شهر ۱۲۰۰ گرم است. در واقع پولدارها بیشتر زباله تولید می کنند. به طور میانگین در تهران روزانه ۸ تا ۹ هزار تن زباله تولید می شود که بالغ بر ۸۰۰ میلیارد تومان برای شهرداری هزینه ایجاد کرده است.

هاشمی با اشاره به این هزینه بالا، اظهار کرده است: به همین دلیل یکی از اولویت های ما این است که این هزینه کاهش یابد. در گذشته هم زحمات زیادی کشیده شده، اما نگاه ما این است که بتوانیم از زباله کسب درآمد کنیم.

رئیس شورای شهر تهران با اشاره به ضرورت آموزش به شهروندان خاطرنشان کرده است: بحث جمع آوری زباله از مبدا و تفکیک در آنجا از مسایل مهمی است که نیاز به فرهنگ سازی و آموزش درست دارد.می توان از همین زباله ۵۰ مگابایت برق و ۳ هزار تن کمپوست تولید کرد تا حداقل هزینه های خودش را به دست بیاورد.

وی با بیان اینکه می توان از زباله تهران ۴۰۰ هزار میلیارد تومان کسب درآمد کرد، گفته است: ما به دنبال این مهم هستیم و باید برنامه ریزی های لازم در این زمینه صورت بگیرد.

تبدیل تهدیدها به فرصت

دکتر محمد علی عبدلی، استاد دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران نیز در این خصوص گفته است: پسماندهای شهری، بیمارستانی و صنعتی، تولید ناخواسته حاصل از فعالیت های انسانی هستند. هر یک از این پسماندها مشکل‌های زیست محیطی و بهداشتی زیادی را ایجاد می کنند و تهدیدی برای زندگی بشر در کره زمین به حساب می آیند. مثلا پسماندهای درمانی و بهداشتی سرچشمه انواع بیماری هستند . کمپوست یا دفن این پسماندها  همراه با زباله های شهری در زمین که حتی نامش را نمی توان دفن بهداشتی نامید نیز مشکل های زیادی از نظر بهداشتی به بار می آورد.

معاون پژوهشی پیشین دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران افزوده است: ما اگر مدیریت درستی نسبت به هر یک از این پسماندهای ناخواسته و خطرناک محیط زیست و سلامت داشته باشیم، می توانیم این تهدیدها را تبدیل به فرصت کنیم. اهمیت این بحث و چگونگی مدیریت پسماند باعث شد سیستم های مدیریت پسماند در اواخر دهه 1940 و پس از آن بازیافت مواد و انرژی از دهه 1970 در کشورهای صنعتی شروع شود و در دهه  1990  نیز مساله کاهش از مبدا در راس برنامه های این کشورها قرار بگیرد و به مرور زمان نیز این موضوع پیشرفت کند.

معاون تحقیقاتی پیشین سازمان حفاظت محیط زیست ایران عنوان کرده است: امروز پسماندها به عنوان یک فرصت( نه تهدید) دیده  شده و دفن بهداشتی پسماندها به صورت پیشرفته در کشورها اعمال می شود. هم اکنون برخی از کشورها مانند سوئد، سوئیس مشکل پسماندهای خودشان را حل کرده و تقریبا به مرحله  بدون زباله «Waste Zero» رسیده اند حتی از کشورهایی مانند اتریش نیز وارد کننده پسماند هستند.

کشورهای موفق در صنعت بازیافت زباله

پسماندها در گذشته نه‌چندان دور موادی غیرقابل استفاده بود که معدوم می‌شد، اما با پیشرفت تکنولوژی مشخص شد بازگرداندن زباله به چرخه صنعت سودمند است. رفتار مناسب شهروندان یکی از مهم‌ترین ارکان بازگرداندن زباله به چرخه صنعت است. مدیران شهری، کارشناسان محیط زیست و جامعه‌شناسان کشورهای آلمان، دانمارک، سوئیس و ایتالیا با برنامه‌ریزی بلندمدت و اجرای روش‌های مناسب فرهنگ تفکیک و بازیافت پسماند را در جامعه نهادینه کردند تا این کشورها را به نمونه‌های موفق بازیافت پسماند تبدیل کنند.

سوئیس: سوئیس به سیستم تفکیک و بازیافت زباله‌هایش می‌بالد. در اکثر فروشگاه‌ها و سوپر مارکت‌ها سطل‌های سبز و قهوه‌ای‌رنگ تعبیه شده‌ است تا پسماندها ( شیشه، کاغذ و… )در آنها انداخته شود. خودروهای شرکت‌های جمع‌آوری زباله براساس برنامه از پیش تعیین شده، یک روز در ماه را به جمع‌آوری زباله‌های کاغذی ـ مقوا، قبوض شهری، روزنامه‌ها و مجلات و بسته‌بندی مواد غذایی ـ اختصاص می‌دهند تا به کارخانه بازیافت ارسال شوند. رفتگران هر دو هفته یکبار نیز زباله‌های سبز(گلدان‌ها، چمن‌های کوتاه و شاخه‌های هرس شده ) را از کنار سطل‌های زباله جمع‌آوری می‌کنند. فلزهای آلومینیوم، سرب، مس و آهن گالوانیزه ـ باتری‌ها، روغن‌ها و سایر مواد شیمیایی به فروشگاه‌ها و مخازن ویژه ارسال می‌شود، اما افرادی که علاقه‌ای به بازیافت زباله‌شان ندارد باید در ازای دور انداختن هر کیسه زباله 2 یورو بپردازند.

دانمارک: در دانمارک به زباله به عنوان منبعی گران بها و ارزشمند توجه می‌شود. از سال 2003 تاکنون به طور متوسط هر شهروند دانمارکی سالانه بیش از 559 کیلوگرم زباله ( کاغذ، بطری پلاستیکی، باتری، شاخه‌های هرس شده، گلدان، دارو، مواد غذایی و… ) تولید می‌کند. بر اساس گزارش سال 2013 اداره آمار دانمارک بیش از 3 درصد (35 هزار نفر) جمعیت این کشور در صنعت جمع‌آوری، تفکیک و بازیافت پسماندها فعالیت می‌کنند.

آلمان: شهروندان آلمانی که به تفکیک زباله‌های خانگی اهمیت زیادی می‌دهند، خود را قهرمان حفظ محیط زیست جهان می‌نامند. در هر ساختمان‌ 5 سطل برای جداسازی جعبه‌های شیر، کاغذ، مقوا، شیشه، مواد غذایی، گیاهان و زباله‌های تفکیک نشده تعبیه شده است. همچنین همه شهروندان باید باتری‌ها و مواد شیمیایی را به مراکز ویژه پسماند تحویل دهند.

ایتالیا: به تازگی دولت ایتالیا قانون سختگیرانه‌ای برای تفکیک زباله وضع کرده است. بر اساس این قانون افرادی که تا فاصله 500 متری خانه‌شان سطل تفکیک پسماند وجود داشته باشد، اما زباله‌ها را جدا نکنند تا 700 یورو جریمه خواهند شد. شهروندان رم باور دارند یافتن سطل زباله در این شهر دشوار است. شورای شهر رم با هدف تسهیل جداسازی زباله‌ها سطل‌های زباله رنگارنگی در نقاط مختلف شهر نصب کرده است.

گزارش: فرزانه صدقی