پژوهشگران با شناسایی نوعی RNA به نام «Tu-stroma» در خون، به نشانگری زیستی دست یافتهاند که میتواند ضایعات پیشسرطانی تخمدان را پیش از تبدیل شدن به سرطان تهاجمی شناسایی کند؛ کشفی که امیدها برای تشخیص زودهنگام و حتی پیشگیری از این بیماری را افزایش داده است.
به گزارش سیناپرس، دانشمندان در پژوهشی جدید موفق به شناسایی یک نشانگر زیستی در خون شدهاند که میتواند نشانههای اولیه سرطان تخمدان را پیش از تبدیل شدن به مراحل تهاجمی بیماری آشکار کند. این یافته میتواند مسیر تازهای برای تشخیص زودهنگام و پیشگیری از یکی از دشوارترین انواع سرطان در زنان فراهم کند.
تشخیص سرطان تخمدان در مراحل اولیه همچنان یکی از چالشهای پزشکی است. در حال حاضر، برای ارزیابی وضعیت زنان در معرض خطر، از روشهایی مانند سونوگرافی ترانسواژینال و آزمایش خون برای اندازهگیری پروتئین CA-۱۲۵ استفاده میشود. با این حال، افزایش سطح این پروتئین همیشه به معنای ابتلا به سرطان نیست و عوامل دیگری نیز میتوانند باعث بالا رفتن آن شوند. به همین دلیل، تشخیص قطعی بیماری معمولاً به بررسیهای تکمیلی و در موارد لازم، نمونهبرداری نیاز دارد.
پژوهشگران در مطالعه جدید به جای تمرکز بر شناسایی تومورهای قابل مشاهده، به دنبال یافتن نشانههای مولکولی اولیهای رفتند که پیش از شکلگیری سرطان تهاجمی در بدن ظاهر میشوند.
راجان گوگنا (Rajan Gogna)، زیستشناس سرطان در مؤسسه سرطان خانواده هوگ (Hoag Family)، در این باره توضیح داد که سرطان تخمدان از زمان شناسایی تومور آغاز نمیشود، بلکه ممکن است مدتها پیش از آن، با تغییرات میکروسکوپی در لولههای فالوپ شکل بگیرد؛ تغییراتی که با روشهای معمول غربالگری قابل مشاهده نیستند.
او افزود که تیم تحقیقاتی به جای جستوجوی تومورهای کوچک، این پرسش را مطرح کرده است که آیا میتوان نخستین هشدارهای مولکولی بروز سرطان را پیش از تبدیل شدن ضایعات اولیه به بیماری تهاجمی شناسایی کرد؟
شناسایی RNA مرتبط با مراحل اولیه سرطان
پاسخ پژوهشگران در نوعی مولکول به نام RNA نهفته بود. این مولکول نقش مهمی در انتقال و اجرای اطلاعات ژنتیکی سلول دارد و بخشی از فرایند فعالیتهای زیستی آن محسوب میشود.
گوگنا و همکارانش دریافتند زنانی که به سرطان تخمدان سروز درجه بالا یا ضایعه پیشسرطانی موسوم به کارسینوم داخلاپیتلیال لولهای سروز (STIC) مبتلا هستند، مقادیر بیشتری از نوع خاصی RNA به نام «Tu-stroma» در خون خود دارند.
این مولکول در وزیکولهای خارجسلولی موجود در سرم خون شناسایی شده است. وزیکولهای خارجسلولی ذرات بسیار کوچکی هستند که سلولها برای انتقال مواد و برقراری ارتباط با سلولهای دیگر تولید و آزاد میکنند.
پژوهشهای پیشین این گروه نیز نشان داده بود که وزیکولهای حاوی Tu-stroma از سلولهای سرطانی تخمدان منشأ میگیرند. به نظر میرسد این RNA با تأثیر بر سلولهای سالم و تضعیف عملکرد آنها، در فراهم شدن شرایط لازم برای گسترش سرطان نقش داشته باشد.
اگرچه وزیکولهای خارجسلولی مدتهاست بهعنوان منابع بالقوه نشانگرهای زیستی مورد توجه دانشمندان قرار دارند، تبدیل این یافتهها به ابزارهای تشخیصی قابل استفاده در پزشکی همچنان با موانعی همراه است.
بررسی نشانگر جدید در ۵۰۶ زن
در این پژوهش ۵۰۶ زن مورد بررسی قرار گرفتند. از میان آنها، ۲۳۲ نفر به مراحل مختلف سرطان تخمدان مبتلا بودند، ۴۳ نفر ضایعات پیشسرطانی داشتند، ۸۸ نفر با تودههای خوشخیم تخمدان مواجه بودند و ۱۴۳ زن سالم نیز بهعنوان گروه مقایسه در مطالعه حضور داشتند.
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه هنوز توانایی نشانگر Tu-stroma را در شناسایی موارد جدید و تشخیص سرطان در افرادی که پیشتر بیماری آنها مشخص نبوده است، اثبات نمیکند؛ زیرا وضعیت شرکتکنندگان پیش از آغاز پژوهش مشخص شده بود.
از سوی دیگر، برای استفاده از این روش در غربالگریهای معمول پزشکی، انجام مطالعات گستردهتر در جمعیتهای مختلف و بررسی عملکرد آن در شرایط واقعی ضروری است. همچنین باید دقت این نشانگر با روشهای تشخیصی موجود مقایسه شود.
یکی دیگر از محدودیتهای پژوهش، احتمال مثبت کاذب بودن نتایج است. در این مطالعه، افزایش نشانگر Tu-stroma در برخی بیماران مبتلا به سرطان ریه، تعدادی از افراد مبتلا به اندومتریوز و حتی برخی شرکتکنندگان سالم نیز مشاهده شد. بنابراین، هنوز مشخص نیست این نشانگر تا چه اندازه میتواند بهطور اختصاصی سرطان تخمدان و ضایعات STIC را شناسایی کند.
آیا تشخیص زودهنگام میتواند از جراحی پیشگیرانه جلوگیری کند؟
پژوهشگران همچنین تأکید دارند که هنوز شواهد کافی برای اثبات تأثیر شناسایی زودهنگام ضایعات STIC بر بهبود نتایج درمانی بیماران وجود ندارد. به همین دلیل، یافتههای جدید نباید بهعنوان دلیلی برای تغییر دستورالعملهای فعلی مدیریت خطر سرطان تخمدان در زنان دارای استعداد ژنتیکی تلقی شود.
در حال حاضر، برای برخی زنان دارای خطر ارثی بالای ابتلا به این سرطان، جراحی پیشگیرانه و برداشتن لولههای فالوپ و تخمدانها یکی از راهکارهای کاهش خطر محسوب میشود.
گوگنا و ایشا مادان (Esha Madan)، دیگر پژوهشگر این مطالعه و زیستشناس سرطان، معتقدند این کشف میتواند در آینده فراتر از تشخیص زودهنگام بیماری کاربرد داشته باشد.
مادان توضیح داد که هدف نهایی این تحقیقات تنها شناسایی زودهنگام سرطان تخمدان نیست، بلکه جلوگیری از شکلگیری و پیشرفت نوع تهاجمی آن است. به گفته او، محققان در حال بررسی رویکردهای جدیدی هستند که بتوانند مانع پیشرفت ضایعات میکروسکوپی پیشسرطانی شوند و در آینده نیاز به جراحیهای پیشگیرانه را کاهش دهند یا حتی برطرف کنند.
او همچنین خاطرنشان کرد که تصمیمگیری درباره جراحی پیشگیرانه در شرایط کنونی عمدتاً بر اساس خطر ژنتیکی افراد انجام میشود، بدون آنکه مشخص باشد آیا ضایعات پیشسرطانی واقعاً در بدن آنها وجود دارد یا خیر. شناسایی نشانگر Tu-stroma ممکن است در آینده اطلاعات زیستی ارزشمندی برای اتخاذ چنین تصمیمهایی فراهم کند.
به نقل از ایسنا، نتایج این پژوهش در مجله علمی Nature Medicine منتشر شده است.

