پژوهشگران از شناسایی نوعی مولکول RNA در خون خبر دادهاند که ممکن است به تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان، حتی پیش از شکلگیری تومورهای تهاجمی، کمک کند. این یافته میتواند راه را برای توسعه آزمایش خونی جدیدی هموار کند که نشانههای اولیه سرطان را پیش از قابل مشاهده شدن در تصویربرداری شناسایی میکند.
به گزارش سیناپرس، سرطان تخمدان یکی از بیماریهایی است که تشخیص زودهنگام آن با دشواریهای زیادی همراه است. این سرطان در مراحل اولیه اغلب نشانههای مشخصی ندارد و زمانی شناسایی میشود که بیماری پیشرفت کرده و درمان آن پیچیدهتر شده است.
در حال حاضر، برای بررسی احتمال ابتلا به سرطان تخمدان در افراد دارای خطر بالا، از سونوگرافی واژینال و آزمایش خون برای اندازهگیری پروتئینی به نام CA-۱۲۵ استفاده میشود. این پروتئین میتواند در برخی تومورهای تخمدان افزایش پیدا کند، اما بالا رفتن میزان آن همیشه به معنای وجود سرطان نیست و شرایط دیگری نیز میتوانند باعث افزایش آن شوند. به همین دلیل، تشخیص نهایی به بررسیهای تکمیلی و در نهایت نمونهبرداری نیاز دارد.
اکنون مطالعهای جدید که در نشریه علمی Nature Medicine منتشر شده، از شناسایی یک نشانگر زیستی در خون خبر میدهد که ممکن است امکان شناسایی مراحل بسیار ابتدایی این بیماری را فراهم کند.
ردپای سرطان پیش از شکلگیری تومور
راجان گوگنا، زیستشناس سرطان در مؤسسه سرطان خانواده هوگ، میگوید سرطان تخمدان لزوماً از زمانی آغاز نمیشود که پزشکان یک تومور را شناسایی میکنند. در بسیاری از موارد، تغییرات میکروسکوپی در لولههای فالوپ، مدتها پیش از قابل مشاهده شدن تومور در بررسیهای معمول آغاز میشوند.
پژوهشگران برای شناسایی این تغییرات اولیه، نوعی مولکول RNA را بررسی کردند که در خون گردش میکند. RNA مولکولی است که در انتقال و اجرای اطلاعات ژنتیکی نقش دارد و میتوان آن را بخشی از سازوکار سلول برای استفاده از دستورالعملهای ذخیرهشده در DNA دانست.
نتایج نشان داد :سطح نوع خاصی از RNA با نام Tu-stroma در خون زنانی که به سرطان سروزی پرگرید تخمدان در مراحل اولیه مبتلا بودند، افزایش یافته است. این افزایش در زنانی که ضایعه پیشسرطانی موسوم به «کارسینوم داخلاپیتلیالی سروزی لوله فالوپ» یا STIC داشتند نیز مشاهده شد.
STIC ضایعهای است که در سلولهای پوششی لوله فالوپ شکل میگیرد و میتواند پیشساز برخی از انواع سرطان تهاجمی تخمدان باشد.به گفته محققان، این یافته میتواند نخستین نشانگر خونی برای شناسایی STIC باشد.
مولکولهای RNA چگونه وارد جریان خون میشوند؟
پژوهشگران دریافتند RNA موردنظر در ساختارهایی به نام وزیکولهای خارجسلولی (Extracellular Vesicles) در خون وجود دارد. این ساختارهای کوچک و کیسهمانند را سلولها آزاد میکنند تا مواد مختلف را جابهجا کنند، پیامهایی به سلولهای دیگر برسانند یا مواد زائد را دفع کنند.مطالعات پیشین همین گروه نشان داده بود که وزیکولهای حاوی Tu-stroma میتوانند از سلولهای سرطانی تخمدان منشأ بگیرند. همچنین به نظر میرسد این RNA در ایجاد شرایطی نقش داشته باشد که گسترش سرطان را تسهیل میکند؛ از جمله با تضعیف سلولهای سالم اطراف.
آزمایش روی بیش از ۵۰۰ زن
در این پژوهش، ۵۰۶ زن مورد بررسی قرار گرفتند. از این تعداد، ۲۳۲ نفر در مراحل مختلف سرطان تخمدان بودند، ۴۳ نفر ضایعه پیشسرطانی STIC داشتند، ۸۸ نفر با تودههای خوشخیم تخمدان شناسایی شده بودند و ۱۴۳ نفر نیز افراد سالم بودند که برای مقایسه در مطالعه حضور داشتند.نتایج نشان داد میزان Tu-stroma در خون گروههای مبتلا به سرطان تخمدان و ضایعات پیشسرطانی افزایش یافته است.
با این حال، پژوهش هنوز در مرحله تحقیقاتی قرار دارد و یک محدودیت مهم آن این است که تمام موارد بیماری پیش از آغاز مطالعه تشخیص داده شده بودند. بنابراین، این نشانگر هنوز در یک برنامه غربالگری واقعی برای شناسایی افراد مبتلا به سرطان تشخیصدادهنشده آزمایش نشده است.همچنین در برخی افراد مبتلا به سرطان ریه، بیماران مبتلا به آندومتریوز و حتی تعدادی از افراد سالم نیز نتایج مثبت مشاهده شده است. این موضوع نشان میدهد اختصاصی بودن این نشانگر برای سرطان تخمدان هنوز باید با مطالعات بیشتر بررسی شود.
آیا آزمایش خون جدید جایگزین جراحی پیشگیرانه میشود؟
پژوهشگران معتقدند این کشف در آینده میتواند به شناسایی افرادی کمک کند که تغییرات پیشسرطانی در بدن آنها آغاز شده است؛ موضوعی که بهویژه برای زنان دارای خطر ژنتیکی بالا اهمیت دارد.
در حال حاضر، برای برخی زنان دارای جهشهای ژنتیکی پرخطر، جراحی پیشگیرانه برداشتن لولههای فالوپ و تخمدانها (سالپنگو اوفورکتومی) براساس ارزیابی خطر ابتلا توصیه میشود.
ایشا مادان، زیستشناس سرطان و از پژوهشگران این مطالعه، میگوید هدف نهایی تنها تشخیص زودتر سرطان نیست، بلکه جلوگیری از تبدیل ضایعات میکروسکوپی به سرطان تهاجمی است.با وجود این، محققان تأکید میکنند که یافتههای جدید هنوز مبنایی برای تغییر دستورالعملهای فعلی مدیریت خطر سرطان تخمدان یا کنار گذاشتن جراحی پیشگیرانه نیست.
برای تبدیل این کشف به یک آزمایش تشخیصی قابل استفاده در مراکز درمانی، باید دقت آن در جمعیتهای بزرگتر و شرایط واقعی بررسی و عملکردش با روشهای غربالگری موجود مقایسه شود.
این پژوهش گامی تازه در شناخت مراحل ابتدایی سرطان تخمدان است؛ مرحلهای که شاید در آینده بتوان پیش از شکلگیری تومورهای تهاجمی، نشانههای آن را در خون شناسایی کرد.

