رژیم مدیترانهای ممکن است بیش از قلب، از معده و روده بزرگ هم محافظت کند؛ مروری جدید از کاهش ۲۹ درصدی خطر سرطان معده و ۱۰ تا ۱۶ درصدی سرطان روده بزرگ خبر میدهد.
به گزارش سینا پرس، یک مرور جدید بر دههها پژوهش نشان میدهد که پیروی نزدیک از رژیم مدیترانهای با کاهش ۲۹ درصدی خطر سرطان معده در مقایسه با افرادی که کمترین پایبندی را دارند، مرتبط است. خطر سرطان روده بزرگ نیز در مقایسههای مشابه ۱۰ تا ۱۶ درصد کمتر گزارش شده، هرچند شواهد درباره سرطان سینه و پروستات بسیار ضعیفتر و متناقضتر است.
این مرور که در مجله The Innovation Nutrition منتشر شده، مطالعات بزرگ و تحلیلهای ترکیبی را گرد آورده است. برخی از این مطالعات بیش از ۳ میلیون نفر را پوشش میدهند. رژیم مدیترانهای بر روغن زیتون، سبزیجات، غلات کامل، ماهی و مغزها تأکید دارد و مصرف گوشت قرمز و غذاهای فرآوریشده را محدود میکند.
جی-ار ژائو و ون-کینگ لی از بیمارستان و مؤسسه سرطان دانشگاه پکن، سه پایگاه داده پژوهشی را برای مطالعات منتشرشده تا اوت ۲۰۲۶ جستجو کردند.
نکته مهم درباره تفسیر عدد ۲۹ درصد
نویسندگان تأکید میکنند که ۲۹ درصد یک کاهش نسبی در خطر است، نه تضمینی بر این که ۲۹ نفر از هر ۱۰۰ نفر از این بیماری در امان میمانند. همچنین این مرور از نوع «روایتی» (narrative review) است، یعنی نویسندگان پژوهشهای موجود را ارزیابی و جمعبندی کردهاند، نه اینکه مطالعه جدیدی انجام داده باشند.
سرطان معده و روده بزرگ: مستندترین ارتباطها
سرطان روده بزرگ یکی از پرمطالعهترین انواع سرطان است و چندین تحلیل، بازه ۱۰ تا ۱۶ درصدی کاهش خطر را تأیید میکنند. یک تحلیل، ارتباط را برای سرطان رکتوم ولی نه بهتنهایی برای سرطان کولون یافت. تحلیل دیگری پایبندی بیشتر به رژیم را با ۲۱ درصد کاهش خطر آدنومها (رشدهای پیشسرطانی) مرتبط دانست.
سرطان معده نیز رقم اصلی این مرور را تولید کرد: در تحلیلی بر بیش از ۱.۳ میلیون نفر، هر یک امتیاز اضافه در نمره رژیم با حدود ۵ درصد کاهش خطر همراه بود. یک مطالعه هلندی روی ۱۲۰ هزار نفر این الگو را در مردان و زنان مشاهده کرد، اما از نظر آماری فقط در مردان معنادار بود.
سرطان ریه، سینه و پروستات: شواهد ضعیفتر
سرطان ریه ارتباطی ملایمتر نشان داد که قویترین حالت آن در افراد سیگاری سابق بود. نویسندگان یک تحلیل پیشنهاد کردند که افراد ترککننده سیگنال معمولاً عادتهای سالم دیگری مانند ورزش بیشتر را نیز اتخاذ میکنند که در کنار رژیم اثر میگذارد؛ به همین دلیل مرور، شواهد مربوط به ریه را با قطعیت پایین ارزیابی میکند.
سرطان سینه و پروستات تصویر آشفتهتری داشتند: خطر کلی سرطان سینه ارتباطی ضعیف و ناپایدار نشان داد، هرچند برای تومورهای غیروابسته به استروژن و در زنان یائسه واضحتر بود. ارتباط محافظتی خفیف برای سرطان پروستات نیز پس از افزودن مطالعات بیشتر در یک بهروزرسانی بعدی از بین رفت.
نقش الکل در نتایج
بسیاری از سیستمهای امتیازدهی رژیم، برای مصرف متعادل الکل یک امتیاز مثبت در نظر میگیرند، در حالی که الکل خود یک عامل خطر شناختهشده برای سرطان است. در دو مطالعه اروپایی درباره سرطان سینه، امتیازهایی که الکل را حذف کرده بودند، ارتباط واضحتری با کاهش خطر نشان دادند؛ بنابراین احتساب شراب ممکن است برخی نتایج را مخدوش کرده باشد.
مکانیسمهای زیستی: قابل باور اما اثباتنشده
هیچ مطالعهای مستقیماً نشان نداده است که این رژیم از سرطان پیشگیری میکند، اما مکانیسمهای زیستی آن قابل باور است. کارآزماییها نشان دادهاند که نشانگرهای خونی التهاب در افراد پیرو این رژیم کمتر است و التهاب طولانیمدت میتواند به DNA آسیب بزند.
روغن زیتون و سبزیجات رنگارنگ آنتیاکسیدانهایی تأمین میکنند که آسیب سلولی را مهار میکنند و فیبر، باکتریهای روده را تغذیه میکند که مادهای به نام بوتیرات تولید میکنند و ممکن است اثرات ضدتوموری در کولون داشته باشد. بیشتر این شواهد از آزمایشهای خون، آزمایشهای حیوانی و مطالعات کوچک انسانی به دست آمده است، نه از تشخیصهای واقعی سرطان در طول زمان.
محدودیتها: بیشتر شواهد از اروپا و آمریکا
بیشتر مطالعات پشتیبان از اروپا و ایالات متحده هستند و مطالعات بسیار کمتری این رژیم را در جمعیتهای آسیایی یا آفریقایی که غذا، ژنتیک و الگوهای سرطان متفاوتی دارند، آزمودهاند. بیشتر پژوهشها مشاهدهای هستند، یعنی آنچه افراد میخورند را ردیابی میکنند نه اینکه رژیم را بهصورت تصادفی به آنها اختصاص دهند؛ بنابراین افراد سالمتر ممکن است به طور طبیعی به این سبک تغذیه گرایش پیدا کنند.
کارآزماییهایی که رژیم را بهصورت تصادفی اختصاص دهند و سرطان را به عنوان پیامد اصلی بسنجند، به دلیل هزینه و دشواری پایبندی افراد به رژیم برای سالها، نادر هستند. حتی بهترین ارتباطهای پشتیبانیشده (برای سرطان کلی، معده و روده بزرگ) تنها رتبه «قطعیت متوسط» را کسب کردهاند.
بنابراین گزارش، رژیم مدیترانهای با شانس کمتر ابتلا به برخی از شایعترین سرطانها مرتبط است و مکانیسم زیستی آن منطقی به نظر میرسد. اما تا زمانی که کارآزماییها نشان ندهند که آیا خودِ غذا شایسته این اعتبار است یا نه، بشقابی مبتنی بر روغن زیتون، سبزیجات و ماهی یک انتخاب معقول است، نه یک سپر محافظ.

