بسیاری از مردم تصور می کنند گربه ها در مصر باستان زندگی راحت و خوبی داشتند و این موضوع به این دلیل است که گربهها در مصر باستان نماد زمینی الهه باستت (Bastet) بودند. این موضوع سبب شده بود تا این حیوانات اغلب مومیایی شده تا به عنوان نذر تقدیم شوند. بررسی ۱۳۱ جمجمه گربه از مصر باستان نشان میدهد زندگی و مرگ این حیوانات بهظاهر مقدس، پر از خشونت، بیماری و مرگهای عمدی بوده است. این یافتهها تصویری متفاوت از احترام ظاهری به گربهها ارائه میدهد.
به گزارش سیناپرس، بر خلاف تصور عموم مردم، همه گورستانهای مصر باستان برای انسانها ساخته نشده بودند. یافته های باستان شناسان نشان می دهد در بسیاری از سایت های باستانی مصر،گورستانهایی ویژه حیوانات، بهویژه گربهها، وجود داشت.
در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، باستانشناسان معمولاً مومیاییهای حیوانات را نادیده میگرفتند و به مومیاییهای انسانی که گاه در مهمانیهای نمایشی باز میشدند، توجه بیشتری داشتند. برخی مومیاییهای حیوانی بهعنوان وزنه تعادل کشتی برای بازگشت از سفرهای اکتشافی به کار میرفتند، برخی پودر میشدند و برای داروهای ویژه استفاده شده، برخی سوزانده میشدند تا سوخت فراهم کنند و برخی دیگر به کود تبدیل میشدند. در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، تعدادی از این مومیاییها بدون تشریفات باز شدند تا اسکلتهایشان برای مطالعه جانوران مصر باستان به کار رود. بسیاری از این جمجمهها هنوز در موزههای مصر و خارج از آن نگهداری میشوند.
به تازگی ویم فاننیر (Wim Van Neer) جانور باستانشناس از مؤسسه سلطنتی علوم طبیعی بلژیک و تیمش، مجموعهای از ۱۳۱ جمجمه بسیار خوب حفظشده گربههای کوچک از بنیحسن را که اکنون در موزه تاریخ طبیعی وین نگهداری میشود، بررسی کردند. هدف آنها پی بردن به نحوه زندگی این گربهها پیش از مرگ بود. آنها به وجود آسیبها و نشانههای بیماری روی جمجمهها توجه کردند تا شرایط نگهداری و علت مرگ حیوانات را روشن سازند. علاوه بر تحلیل ایزوتوپهای کربن و نیتروژن برای تعیین رژیم غذایی، ناهنجاریهای دندانی، اختلالات عفونی یا متابولیک و آسیبهای ناشی از ضربه نیز ثبت شد.
بیشتر جمجمهها متعلق به گربههای خانگی بود و چند جمجمه نیز به گربههای جنگلی تعلق داشت. بسیاری از حیوانات از بیماریهایی مانند التهاب لثه و عفونتها رنج میبردند. برخی جمجمهها نشانههای سوراخشدگی و شکستگی داشتند که میتواند نشاندهنده نزاع میان گربهها باشد. با این حال، چگونگی مرگ آنها نگرانکنندهتر بود. شواهد نشان میدهد گربهها عمداً کشته میشدند تا به نذرهای باستت تبدیل شوند. چهارده جمجمه آسیبهای ضربهای داشتند؛ برخی ناشی از ضربه با جسم سخت و برخی با ابزار تیز. آسیبهای ناشی از ابزار تیز مشابه جراحاتی است که احتمالاً برای قربانی کردن انسانها در دوره سلسله اول بهمنظور همراهی با فراعنه در جهان پس از مرگ به کار میرفت. فراتر از زخمهای ناشی از نزاع، برخی آسیبها مدتها پیش از مرگ وارد شده و نشانههای بهبود داشتند؛ این موضوع حاکی از آن است که حیوانات در زمان حیات نیز خشونت فیزیکی از سوی انسانها را تحمل میکردهاند.
بررسی دقیقتر یکی از جمجمهها نشانههایی هماهنگ با ضربات ابزار فلزی تیز را آشکار کرد. زخمهای برخی جمجمههای دیگر ظاهراً با ضربات ابزار چوبی سنگین ایجاد شده بود. شرایط نگهداری گربهها پیش از مرگ نیز به نظر ناگوار بوده است. هرچند هیچ سند باستانی چگونگی نگهداری آنها را توصیف نکرده، پژوهشگران نتیجه گرفتند که احتمالاً در محوطههای شلوغ نگهداری میشدهاند. این امر میتواند نزاعها و همچنین حملات گربههای جنگلی به گربههای خانگی را توضیح دهد. گربههای جنگلی در باتلاقها یا کنارههای نیل، زمانی که مصر سرسبزتر از امروز بود، صید میشدند. تحلیل ایزوتوپی نشان داد رژیم غذایی گربههای جنگلی با گربههای خانگی تفاوت واضحی داشته و این امر احتمال پرورش آنها در اسارت را بسیار ضعیف میسازد.
گفتنی است حتی در میان گربههای جنگلی صیدشده از طبیعت، شش جمجمه از هفت مورد شرایطی مشابه گربههای خانگی داشتند. این موضوع نشانه آن است که تقریباً همه گربهها، که اکثر قریببهاتفاق آنها بالغ بودند، در شرایطی نگهداری میشدند که پیش از مرگ به بیماری و آسیب منجر میشد. تاریخگذاری رادیوکربن زمان مرگ آنها را مشخص کرد.
گربهها عموماً حدود ده هزار سال پیش در هلال حاصلخیز خاور نزدیک اهلی شدهاند، هرچند مطالعات ژنتیکی جدیدتر احتمال میدهند این فرآیند دیرتر و در مصر یا نقاط دیگر شمال آفریقا رخ داده باشد. در مصر، نخستین شواهد روشن از گربههای خانگی به دوره پادشاهی میانه (حدود ۲۰۰۰ تا ۱۷۰۰ پیش از میلاد) بازمیگردد. با این حال، بیشترین تقاضا برای مومیایی گربه ها در دورههای متأخر و بطلمیوسی بوده است. البته مومیاییهای گربهای قدیمیتر نیز وجود دارند و یکی از نه جمجمه تاریخگذاریشده به دوره میانی سوم تعلق دارد. هشت جمجمه دیگر اما بین سالهای ۳۸۰ تا ۴۰ پیش از میلاد، یعنی از پایان دوره متأخر تا عصر بطلمیوسی، تاریخگذاری شدهاند.
در خاتمه گفتنی است مطالعات این تیم باستان شناسان درباره نحوه کشتن گربهها نشان می دهد آسیب ناشی از ضربه با جسم سخت یا ابزار تیز اصلیترین علت مرگ بوده و اگرچه برخی گربهها خفه شدهاند، اما ضربه به سر روش رایجتری بوده است. پژوهشگران اعلام کردند: شکستگی جمجمه شایعترین علت مرگ بود، در حالی که شواهد خفهکردن کمتر مشاهده شد. مشاهدات ما از آسیبهای ضربهای روی جمجمهها هم شواهد جراحات کشنده را نشان میدهد و هم مواردی از حیواناتی که از برخوردهای خشونتآمیز با انسانها جان سالم به در بردهاند.

