پژوهشگران دانشگاه روچستر و دانشگاه کرنل در آمریکا با ارتقای یک چاپگر سهبعدی معمولی و صرف هزینهای حدود ۴۵۰ دلار، موفق به ساخت چاپگر زیستی شدهاند که میتواند ساختارهای زنده بیش از ۱۰۰ لایهای تولید کند و امکان چاپ اشکال پیچیده با حفرههای توخالی را نیز فراهم میآورد.
به گزارش سینا پرس، پژوهشگران آمریکایی با استفاده از یک چاپگر سهبعدی معمولی، دستگاهی کمهزینه برای چاپ زیستی طراحی کردهاند که میتواند محدودیتهای مهم این فناوری را برطرف کند. این دستگاه علاوه بر تولید ساختارهای چندلایه حاوی سلولهای زنده، امکان کنترل دقیقتر شکل و هندسه مواد زیستی را در اختیار محققان قرار میدهد.
یکی از موانع توسعه چاپ زیستی، هزینه بالای تجهیزات تجاری این حوزه است که قیمت آنها ممکن است از ۱۰۰ هزار دلار فراتر برود. مشکل دیگر نیز ناپایداری ساختارهای نرم چاپشده است؛ بهطوریکه این مواد ممکن است پیش از تثبیت، شکل خود را از دست بدهند و فروبریزند.
تبدیل چاپگر سهبعدی به دستگاه چاپ زیستی با ۴۵۰ دلار
در چاپگرهای سهبعدی معمولی، پلاستیک ذوبشده بهصورت لایهلایه روی هم قرار میگیرد. پژوهشگران برای تبدیل این دستگاه به چاپگر زیستی، اکسترودر پلاستیکی آن را با یک پمپ سرنگی جایگزین کردند که وظیفه تزریق جوهر زیستی را بر عهده دارد.
این جوهر از ترکیب سلولهای زنده و محلول پلیمری تشکیل شده است و پس از چاپ به حالت ژل درمیآید و سلولها را در ساختار نهایی حفظ میکند.
یکی از قابلیتهای این سامانه، امکان مکش مجدد جوهر به داخل سرنگ است. این ویژگی به کنترل دقیقتر جریان ماده کمک میکند و از خروج و پخش ناخواسته جوهر جلوگیری میکند؛ مسئلهای که در صورت بروز میتواند موجب محو شدن لبهها و کاهش دقت ساختار چاپشده شود.
ژل پشتیبان؛ راهکاری برای چاپ بیش از ۱۰۰ لایه
چاپگرهای زیستی دستساز پیشین معمولاً توانایی تولید ساختارهایی با ارتفاع کمتر از ۲۰ لایه را داشتند. برای عبور از این محدودیت، پژوهشگران از یک ژل نرم و نیمهمایع به نام «دوغاب» (Slurry) بهعنوان محیط پشتیبان استفاده کردند.
در این روش، جوهر زیستی درون ژل تزریق میشود. ژل اطراف، لایههای چاپشده را تا زمان تثبیت در جای خود نگه میدارد و مانع فروریختن ساختار در جریان چاپ میشود. به این ترتیب، دستگاه میتواند بدون آسیب دیدن لایههای زیرین، بیش از ۱۰۰ لایه را روی هم ایجاد کند.
استفاده از ژل پشتیبان همچنین امکان ساخت حفرههای توخالی درون مواد زیستی را فراهم میکند. این فضاها سطح تماس بیشتری با محیط اطراف ایجاد میکنند و میتوانند به باکتریهای موجود در ساختار کمک کنند تا مواد مغذی را جذب کنند یا به تغییرات و سیگنالهای محیطی واکنش نشان دهند.
از سوی دیگر، این طراحی خروج سریعتر موادی را که باکتریها تولید میکنند، امکانپذیر میسازد. چنین ویژگیهایی میتواند در توسعه فناوریهایی برای تصفیه آب آلوده و تجزیه زبالههای پلاستیکی کاربرد داشته باشد. در این کاربردها، نوع باکتری عملکرد ماده را تعیین میکند و هندسه ساختار نیز بر میزان تماس آن با محیط تأثیر میگذارد.
ماندگاری چهار هفتهای میکروبها در ساختار چاپشده
پژوهشگران برای این فناوری دو نوع ژل پشتیبان طراحی کردند. نوع نخست امکان خارج کردن آسان ساختار نهایی از محیط ژل را فراهم میکند؛ در حالی که در نوع دوم، نمونه چاپشده میتواند برای دوره رشد و نگهداری درون ژل باقی بماند.
آزمایشها نشان داد میکروبهای تعبیهشده در ساختارهای تولیدشده با روش دوم، دستکم چهار هفته زنده میمانند. این مدت در مقایسه با روشهای پیشین که در آنها باکتریهای چاپشده پس از حدود ۹ روز شروع به مردن میکردند، افزایش قابل توجهی دارد.
به نقل از ایسنا، افزایش طول عمر میکروبها میتواند فرصتهای تازهای برای مطالعه زیستلایهها (Biofilms) فراهم کند. پژوهشگران با استفاده از این فناوری میتوانند ساختارهایی تولید کنند که نمونههای واقعی زیستلایههای مرتبط با مسائل پزشکی را با دقت بیشتری شبیهسازی میکنند و امکان بررسی آنها را در محیط آزمایشگاهی به وجود میآورند.
همچنین قابلیت تولید ساختارهای زنده و مقاوم که شکل خود را در آزمایشهای مختلف حفظ میکنند، از دیگر ظرفیتهای این فناوری به شمار میرود. وجود دو نوع ژل پشتیبان نیز به محققان اجازه میدهد متناسب با هدف آزمایش، روش مناسب را انتخاب کنند.

