یک مورد پزشکی نادر در آمریکا نشان میدهد مردی ۲۸ ساله پس از جراحی مغز، هنگام نگاهکردن به چهره افراد، ویژگیهای ظاهری گربه خانگی خود را در صورت آنها میبیند؛ اختلالی ادراکی که در جهت معکوس نیز رخ میدهد و سرنخهای تازهای درباره نحوه پردازش چهرهها در مغز ارائه میکند.
به گزارش سیناپرس، پژوهشگران در بررسی یک پرونده پزشکی غیرمعمول دریافتهاند مردی جوان پس از انجام جراحی مغز، دچار اختلالی در ادراک چهرهها شده است؛ بهگونهای که گاهی چشمها و ویژگیهای ظاهری گربه خانگیاش را در چهره انسانهایی که ملاقات میکند، مشاهده میکند.
این مرد ۲۸ ساله که در گزارش پژوهشی با نام مستعار «کارل» معرفی شده، حدود دو سال است با این تجربه غیرعادی مواجه است. ماجرا پس از جراحی برای برداشتن مجموعهای غیرطبیعی از عروق خونی در مغز او آغاز شد؛ عارضهای که احتمال میرفت با خونریزی مغزی مرتبط باشد و به ناهنجاری شریانیوریدی (AVM) معروف است.
این پرونده توسط پژوهشگران کالج دارتموث و بیمارستان بریگام و زنان آمریکا بررسی شده و نتایج آن در نشریه علمی Cortex انتشار یافته است.
وقتی چهره گربه با صورت انسان ترکیب میشود
به گفته پژوهشگران، کارل هنگام مشاهده چهره افراد، گاهی ویژگیهای صورت گربه خانگی خود به نام «لونا» را در آنها میبیند. این تجربه گاهی برعکس نیز اتفاق میافتد؛ یعنی اگر نخستین چهرهای که صبح مشاهده میکند متعلق به یک انسان باشد، ممکن است ویژگیهای همان چهره را در صورت گربه خود و افراد دیگری که در طول روز میبیند، تشخیص دهد.
این حالت ممکن است چند ساعت ادامه پیدا کند و در برخی موارد تمام روز باقی بماند. نکته جالب این است که چهرههای مشاهدهشده برای فرد همچنان طبیعی و منسجم به نظر میرسند؛ بهطوریکه ویژگیهای منتقلشده بهصورت بخشی از چهره اصلی ادراک میشوند، نه تصویری جداگانه که روی آن قرار گرفته باشد.
پژوهشگران این وضعیت را با اختلالی نادر در ادراک چهره موسوم به «پروزوپومتامورفوپسیا» (Prosopometamorphopsia) مرتبط میدانند؛ اختلالی که در آن فرد چهره انسانها را با تغییرات غیرعادی در ویژگیهای ظاهری مشاهده میکند.
نقش مغز در تغییر ادراک چهرهها
پردازش چهرهها در مغز بهشدت به بخشهایی از لوب گیجگاهی راست وابسته است. بخشی از این ناحیه در جریان جراحی کارل برداشته شده بود و پژوهشگران احتمال میدهند تغییرات ایجادشده در این بخش مغز در بروز تجربههای ادراکی او نقش داشته باشد.
برَد دوشین، روانشناس و پژوهشگر علوم مغز از کالج دارتموث، میگوید این پرونده نشان میدهد ویژگیهای مشخصی از چهرههایی که در حافظه ذخیره شدهاند، میتوانند از حافظه بازیابی شوند و بر ادراک لحظهای ما از چهرههای دیگر تأثیر بگذارند.
به بیان دیگر، مغز صرفاً اطلاعات دریافتی از چشمها را پردازش نمیکند، بلکه خاطرات و اطلاعات ذخیرهشده را نیز در شکلگیری آنچه میبینیم دخالت میدهد.
هوش مصنوعی به بازسازی تجربههای غیرعادی بینایی کمک کرد
یکی از بخشهای جالب این پژوهش، استفاده از هوش مصنوعی برای بازسازی تجربه بصری این مرد بود. دوشین و کارل با همکاری یکدیگر تصویری تولید کردند که نشان میداد فرد هنگام مشاهده چهره دیگران چه چیزی را تجربه میکند.
پژوهشگران معتقدند ابزارهای جدید هوش مصنوعی میتوانند به بازنمایی دقیقتر اختلالات ادراکی کمک کنند. این فناوری امکان تولید تصاویر بر اساس توضیحات بیمار و اصلاح تدریجی آنها را فراهم میکند تا تصویر نهایی به تجربه ذهنی فرد نزدیکتر شود.
دوشین معتقد است وقتی پژوهشگران بتوانند تجربه بصری بیماران را با دقت بیشتری بازسازی کنند، شناخت اختلال و بررسی راهکارهای کنترل آن نیز آسانتر خواهد شد. همچنین خود بیمار میتواند در فرایند بازسازی تجربهاش مشارکت داشته باشد.
این نخستین بار نیست که چهره حیوانات در صورت انسانها دیده میشود
پرونده کارل یادآور یک مورد پزشکی مشابه در سال ۱۹۸۶ است. در آن زمان، زنی ۵۸ ساله هنگام حضور در اتوبوس به سگ پودل یکی از مسافران نگاه کرد و پس از آن، هنگام مشاهده سایر مسافران، تصور میکرد همه آنها چهره همان سگ را دارند.این زن نیز سابقه آسیب مغزی داشت که در اثر سکته مغزی ایجاد شده بود. او علاوه بر تغییر ادراک چهرهها، در شناسایی افراد آشنا و حتی تشخیص آپارتمان محل زندگی خود نیز با مشکل مواجه شده بود.
مقایسه این دو پرونده نشان میدهد مغز ممکن است چهرهها را با سازوکاری متفاوت از سایر اطلاعات بصری پردازش کند؛ زیرا ویژگیهای گربه و سگ در این موارد به چهره انسانها منتقل شدهاند، اما چنین تغییری هنگام مشاهده اشیا یا محیط اطراف گزارش نشده است.
پژوهشگران تأکید میکنند برای درک دقیق سازوکار این اختلالات به بررسی پروندههای بیشتر نیاز است. آنها همچنین پیشبینی میکنند تصاویر واقعگرایانه تولیدشده با هوش مصنوعی در آینده به ابزاری ارزشمند برای ثبت و مطالعه اختلالات ادراک بینایی تبدیل شوند.این پژوهش در نشریه علمی Cortex منتشر شده است.

