یک جراح مغز و اعصاب با تشریح نقش تصویربرداری پزشکی در تشخیص بیماری‌ها و برنامه‌ریزی جراحی‌های مغز و اعصاب، تأکید کرد: سی‌تی‌اسکن، ام‌آر‌آی و تصویربرداری عروق مغزی با فراهم کردن اطلاعات دقیق از محل ضایعات و ارتباط آن‌ها با ساختارهای حیاتی، به انتخاب مسیر مناسب درمان و کاهش خطر آسیب به بافت‌های سالم کمک می‌کنند.
به گزارش سیناپرس، در یادداشتی از امین نیاکان، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز و جراح مغز و اعصاب که در اختیار رسانه‌ها قرار گرفته است، به موضوع نقش تصویربرداری پزشکی در تشخیص بیماری‌ها، برنامه‌ریزی جراحی‌های مغز و اعصاب و کمک به تصمیم‌گیری دقیق‌تر برای حفظ عملکردهای حیاتی مغز پرداخته شده است. در این یادداشت آمده است:
مغز و نخاع از پیچیده‌ترین ساختارهای بدن انسان هستند و هرگونه مداخله جراحی در این نواحی، به شناخت دقیق محل ضایعه و ارتباط آن با بافت‌های سالم، مسیرهای عصبی و عروق خونی نیاز دارد. در چنین شرایطی، تصویربرداری پزشکی نقشی فراتر از یک ابزار تشخیصی دارد و یکی از پایه‌های اصلی تصمیم‌گیری درمانی و برنامه‌ریزی جراحی محسوب می‌شود.
سی‌تی‌اسکن، ام‌آر‌آی و تصویربرداری عروق مغزی، هرکدام اطلاعات متفاوتی در اختیار تیم درمان قرار می‌دهند. سی‌تی‌اسکن به دلیل سرعت بالا، در بررسی آسیب‌های حاد سر، خونریزی‌های داخل جمجمه و شکستگی‌های استخوانی کاربرد دارد؛ در مقابل، ام‌آر‌آی برای بررسی دقیق‌تر بافت‌های نرم، بسیاری از تومورهای مغزی، نخاع و برخی بیماری‌های عصبی مورد استفاده قرار می‌گیرد. انتخاب روش مناسب به نوع بیماری، علائم بیمار، شرایط بالینی و هدف از تصویربرداری بستگی دارد و هیچ‌یک از این روش‌ها در همه شرایط برتری مطلق بر دیگری ندارد.
در جراحی تومورهای مغزی، تصاویر دقیق پیش از عمل به جراح کمک می‌کنند محل، اندازه و گستره تومور و ارتباط آن با ساختارهای اطراف را شناسایی کند و مسیر مناسب دسترسی به ضایعه را برنامه‌ریزی کند. در این فرآیند، هدف تنها برداشت بافت تومور نیست، بلکه حفظ بافت‌های سالم و ساختارهای حیاتی مغز و جلوگیری از آسیب به عملکردهایی مانند حرکت، گفتار و بینایی نیز اهمیت اساسی دارد.
فناوری‌های پیشرفته تصویربرداری، از جمله ام‌آر‌آی عملکردی و تصویربرداری از مسیرهای ماده سفید مغز، در بیماران منتخب اطلاعات ارزشمندی درباره موقعیت نواحی مرتبط با گفتار، حرکت و مسیرهای عصبی مهم فراهم می‌کنند.
این اطلاعات می‌توانند به جراح در برنامه‌ریزی دقیق‌تر کمک کنند؛ هرچند به‌تنهایی تضمین‌کننده پیشگیری از آسیب نیستند و باید در کنار معاینه بالینی، تجربه جراح و در صورت لزوم، روش‌های پایش و نقشه‌برداری حین عمل مورد استفاده قرار گیرند. تصویربرداری عروق مغزی نیز در تشخیص و درمان بیماری‌هایی مانند آنوریسم و ناهنجاری‌های عروقی اهمیت ویژه‌ای دارد.
سی‌تی‌آنژیوگرافی، ام‌آر‌آنژیوگرافی و در موارد ضروری آنژیوگرافی کاتتری، امکان بررسی محل، شکل و ارتباط ضایعات عروقی با عروق مجاور را فراهم می‌کنند. نتایج این بررسی‌ها در انتخاب روش مناسب درمان، از جمله جراحی یا درمان‌های درون‌رگی، نقش مؤثری دارند. یکی دیگر از فناوری‌های مورد استفاده در جراحی مغز و اعصاب، سامانه هدایت جراحی یا نویگیشن است. این سامانه با استفاده از تصاویر پیش از عمل و تطبیق آن‌ها با موقعیت بیمار، نقشه‌ای سه‌بعدی در اختیار جراح قرار می‌دهد تا محل ضایعه و مسیر دسترسی به آن را با دقت بیشتری مشخص کند.
البته دقت این فناوری به کیفیت تصاویر، صحت تطبیق اطلاعات و شرایط حین عمل وابسته است و نحوه استفاده از آن در جراحی‌های مختلف تفاوت دارد. در برخی مراکز مجهز و برای موارد منتخب، تصویربرداری حین عمل نیز با استفاده از فناوری‌هایی مانند سی‌آرم، سی‌تی‌اسکن یا سونوگرافی انجام می‌شود. این روش‌ها می‌توانند به ارزیابی وضعیت بافت‌ها، بررسی نتیجه مداخله و شناسایی بافت باقی‌مانده کمک کنند. استفاده از این امکانات به نوع ضایعه، شرایط بیمار و تجهیزات مرکز درمانی بستگی دارد و برای تمام جراحی‌ها ضروری نیست.
با وجود اهمیت تصویربرداری، انجام سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی برای همه بیماران پیش از جراحی مغز و اعصاب ضرورت ندارد. نوع و تعداد بررسی‌ها بر اساس تشخیص احتمالی، علائم، معاینه، سوابق پزشکی و نوع مداخله موردنظر تعیین می‌شود. در برخی شرایط یک روش تصویربرداری کافی است و در موارد دیگر، ترکیب چند روش اطلاعات تکمیلی موردنیاز را فراهم می‌کند. هدف، انجام بررسی‌های ضروری و مؤثر و پرهیز از تصویربرداری غیرضروری است. همچنین مشاهده یک ضایعه در ام‌آر‌آی به معنای نیاز قطعی به جراحی نیست.
نوع ضایعه، علائم بیمار، اندازه و محل آن، احتمال پیشرفت، خطرات احتمالی درمان و گزینه‌های جایگزین باید در تصمیم‌گیری مورد توجه قرار گیرند. در برخی موارد، پیگیری دوره‌ای کافی است و در شرایط دیگر ممکن است درمان دارویی، پرتودرمانی، مداخله یا جراحی ضرورت پیدا کند. تصمیم نهایی پس از ارزیابی تخصصی و بررسی شرایط هر بیمار اتخاذ می‌شود.
بیماران نیز برای انجام تصویربرداری پیش از جراحی باید دستورهای پزشک و مرکز تصویربرداری را رعایت کنند و در صورت امکان، تصاویر و گزارش‌های قبلی خود را همراه داشته باشند. اطلاع‌رسانی درباره وجود ایمپلنت یا وسایل فلزی کاشته‌شده، بیماری‌های زمینه‌ای، حساسیت‌ها، سابقه واکنش به مواد حاجب، داروهای مصرفی و احتمال بارداری در موارد مرتبط، به انتخاب روش مناسب و انجام ایمن‌تر تصویربرداری کمک می‌کند.
به مناسبت روز جهانی رادیولوژی، باید بر این نکته تأکید کرد که تصویربرداری پزشکی در جراحی مغز و اعصاب، تنها وسیله‌ای برای مشاهده ضایعات نیست؛ بلکه ابزاری تعیین‌کننده در شناخت دقیق بیماری، انتخاب مسیر درمان، برنامه‌ریزی مداخلات حساس و کمک به حفظ عملکردهای حیاتی بیماران است. این فناوری‌ها در کنار دانش، تجربه و قضاوت تخصصی جراح، زمینه تصمیم‌گیری دقیق‌تر و درمان متناسب با شرایط هر بیمار را فراهم می‌کنند.